Dekyi ngồi xổm ở bậc cửa, ngón cái lướt trên màn hình điện thoại, và bà Lhamo đứng sau lưng cháu chờ, hai tay buông xuôi, tay phải run nhẹ ở đầu ngón.

"Hôm nay, bà," Dekyi nói.

"Cháu đọc to ngày cho bà nghe."

"Mùng tám tháng chín. Cái ông thầy ở trên trấn gửi tin hôm qua. Có chữ đỏ."

"Chữ đỏ là chữ gì?"

"Là chữ rửa."

"Đọc lại."

Con bé thở dài, kéo dài hơi, nhưng đọc lại. Mười hai tuổi, tóc tết một bím, áo len mẹ mua ngoài trấn gửi về, tay áo dài quá tay hai đốt. Bà nhìn cái bím tóc ấy và nhớ ra rằng mình chưa kịp tết lại cho nó từ hôm qua.

"Được," bà nói. "Hôm nay là ngày."

Bà kéo Dekyi ngồi xuống bậc, gỡ cái bím tóc đã sổ một nửa, và chia tóc làm ba trên lòng bàn tay.

"Con tự tết được," con bé nói.

"Cháu tết một bên."

"Mẹ cũng tết một bên."

"Mẹ cháu tết như vậy vì mẹ cháu vội."

"Bà không vội hả?"

"Bà tay run."

"Vậy bà tết chậm."

"Chậm thì chặt."

"Mẹ nói bà tết đau."

"Bà tết chặt."

"Con không muốn bím nữa. Con lớn rồi."

"Lớn là bao nhiêu?"

"Mười hai."

"Mẹ cháu mười bốn tuổi bà còn tết cho."

Dekyi im, rồi cúi đầu xuống thấp hơn để bà dễ làm. Bà tết bằng tay trái, tay phải đỡ đuôi tóc, chậm, từng lượt. Tóc con bé mịn và hơi cứng, mùi khói bếp và mùi len. Bà buộc đầu bím bằng sợi len xanh lấy trong túi áo, thắt hai nút.

Sáng cuối thu, sân nhà còn lạnh, nắng chưa lên khỏi sườn núi phía đông. Dưới chân bậc đá, cái suối nhỏ chảy ra đường mòn, tiếng nước nghe giòn, loạng choạng, và bên kia suối, sương còn nằm trong bụi cây thấp. Bà Lhamo vào nhà, mở cái rương gỗ ở góc phòng. Mùi len cũ, mùi bơ ôi, mùi thảo mộc khô. Bà lần tay xuống đáy rương, và lấy ra một gói giấy bạc vuông, to bằng hai bàn tay, dán kín.

Bà kiểm niêm phong bằng ngón cái. Nó còn nguyên. Mép dán không có nếp, không có kẽ hở, không có một chút nào dấu hiệu rằng có ai đã chạm tới.

"Gói này chưa mở," bà nói. "Để nguyên."

"Sao phải chưa mở?" Dekyi hỏi.

"Vì chưa ai chạm vào."

"Nhưng sữa mua ngoài tiệm, ai cũng chạm hết. Người bán chạm. Người chở chạm."

"Họ chạm vào bên ngoài."

"Bên trong thì sao?"

"Bên trong chưa."

"Mà làm sao bà biết bên trong chưa ai chạm?"

Bà Lhamo nhìn gói sữa. Câu này bà chưa nghĩ lâu bao giờ. Bà nhớ mình cũng từng hỏi mẹ, và mẹ đáp một câu bà không nhớ nổi, chỉ nhớ giọng mẹ khô như giọng bà bây giờ.

"Người ta trong thôn nói thế," bà đáp.

"Người nào?"

"Người trước."

"Người trước nói vậy là đúng hả bà?"

"Bà không hỏi nó có thật không," bà nói. "Bà làm."

Dekyi nhìn gói sữa, rồi nhìn bà, và đưa tay ra. Bà đặt gói vào tay nó, nhẹ, như đặt một con chim.

"Cầm hai tay. Đừng bóp."

Hai bà cháu đi ra vườn.

"Lhamo!"

Bà Dolkar đứng ở đầu đường mòn, tám mươi mốt tuổi, chống gậy, một tay xách cái làn mây. Bà đi chậm đến mức người ta có cảm giác bà đứng yên và con đường tự đi tới.

"Hôm nay hả?" bà Dolkar hỏi.

"Hôm nay."

"Tôi rửa bên nhà tôi xong rồi. Sớm."

"Sớm vậy?"

"Tôi sợ ngủ quên."

"Ngủ quên thì có thầy chỉ."

"Thầy chỉ không gọi dậy." Bà Dolkar cười, hàm răng chỉ còn lại ba cái. "Con bé lớn rồi hả?"

"Mười hai."

"Nó biết chữ?"

"Nó đọc ngày cho tôi."

"Vậy là có người đọc ngày."

"Có."

"Cô Yeshe sáng nay có qua không?"

"Không."

"Nó đi trấn rồi. Nhà đóng cửa. Nó nói rửa hôm qua, vì thầy chỉ lệch một ngày."

"Thầy không lệch."

"Nó nói vậy."

Bà Lhamo không nói thêm. Bà Dolkar nhìn con bé, nhìn gói giấy bạc trong tay nó, rồi gật, và quay lại con đường mòn, đi chậm, cái gậy gõ xuống đá từng nhịp đều.

Nhà naga nằm cuối vườn cải, sau cái hàng rào đá thấp đã nghiêng vì mấy mùa tuyết. Một cái tháp nhỏ, cao ngang đầu người, xây bằng đá đắp bùn, đáy rộng đầu hẹp, và trên thân có những vạch sọc đỏ. Hồi bà còn nhỏ, vạch đỏ ấy đậm như máu mới. Bây giờ chúng bạc, hồng nhạt, nhiều chỗ chỉ còn dấu.

"Mấy sọc này ai vẽ bà?" Dekyi hỏi, đứng cách nhà naga hai bước, chưa dám tới gần.

"Ông nội bà."

"Ông cố hả?"

"Ông cố của cháu."

Con bé gật, như đã hiểu. Bà không biết nó hiểu hay chỉ gật. Bà nhìn vườn rau cải đã già, lá vàng, ngả rạp, và bà nhớ thời trước người ta dẫn con cháu ra tháp nhà mình vào ngày rửa, từng nhà, từng nhóm, đứng chen nhau trong vườn. Nay thôn bên kia suối chẳng còn ai làm. Thôn này còn vài nhà. Rồi bà thôi nhớ, vì nhớ lâu thì tay run.

"Bà ơi," Dekyi hỏi, "mấy nhà còn rửa?"

"Ba."

"Là nhà mình, nhà bà Dolkar, nhà ông Tashi?"

"Ông Tashi mất năm ngoái. Còn nhà mình, nhà bà Dolkar, với nhà cô Yeshe ở dưới."

"Cô Yeshe còn trẻ mà."

"Cô ấy làm vì mẹ cô ấy dặn."

"Còn bà?"

"Bà làm vì bà làm."

Bà không nói thêm, vì bà không có chữ nào khác.

Bà mở gói sữa bột ngay ở bậc đá cuối vườn, đổ vào cái thau đồng nhỏ, rồi đổ thêm nước suối từ cái bình đất. Màu trắng, hơi vàng ở rìa, rồi nhạt đi, hơi xanh. Bà khuấy bằng ngón tay, một chiều, rồi nhìn Dekyi.

"Múc nước ở suối. Một thùng."

"Dạ."

Dekyi làm. Con bé chạy ra suối, chạy về, thùng đập vào bắp chân, nước sánh ra từng đợt. Bà cầm cái gáo gỗ cán dài trong tay trái, vì tay phải run. Cái gáo ấy đen bóng vì mòn, cán dài bằng cánh tay đứa trẻ, đầu gáo bằng nửa quả bầu. Bà dùng nó từ năm bà ba mươi mốt tuổi, từ khi mẹ bà không đứng dậy được nữa. Hồi trước, Sonam, con gái bà, đã mua cho bà một cái gáo nhựa đỏ, bóng, đẹp, và bà đã thử nó một lần. Nó làm bà mất tay. Bà không biết nói thế nào, chỉ biết khi cầm cái gáo nhựa, tay bà không còn là tay bà. Bà cất nó vào xó rương, và Sonam không hỏi lại.

Bà múc sữa trộn nước bằng gáo gỗ, và rót lên đỉnh tháp.

Sữa chảy xuống theo vạch sọc, từng đường mảnh, trắng, ngấm vào đá bùn và để lại những vệt sẫm. Bà rót chậm. Bà biết bao nhiêu thì đủ, vì bà đã làm việc này hàng nghìn lần. Rót từ đỉnh xuống, từng gáo, hết thì pha thêm nước từ thùng, cho tới gần chân tháp, nơi bùn đã nứt.

Gần cạn thau, bà ngừng.

Tay phải thôi run. Bà đang đứng, tay trái cầm gáo, tay phải buông xuống, và nó nằm yên hẳn, như không phải của bà. Bà nhìn nó. Dekyi, đứng cạnh, đang nhìn cái thau.

"Bà."

"Ừ."

"Bà đứng im hoài."

"Bà đang rót."

"Bà đâu có rót."

Bà Lhamo nhìn xuống. Quả thật gáo đã dừng giữa không, và sữa nhỏ giọt từ đầu gáo xuống cỏ. Bà đổ nốt phần còn lại lên chân tháp, từ từ, đến giọt cuối, và đặt gáo lên miệng thau.

"Giờ đọc cho bà nghe ngày."

"Mùng tám tháng chín, bà."

"Còn ngày kế?"

"Mười sáu."

"Còn ngày kế nữa?"

"Hai mươi bốn."

"Cháu nhớ chưa?"

"Con nhớ rồi."

"Không nhìn điện thoại mà nhớ?"

Dekyi cắn môi, nhắm mắt. "Mùng tám. Mười sáu. Hai bốn."

"Hai bốn tháng nào?"

"Tháng chín."

"Giỏi," bà nói, và vuốt cái bím tóc của nó.

Lúc ấy, bên kia suối, bà thấy.

Bên kia suối, trong bụi cây thấp nơi sương chưa tan, có một thứ sẫm màu nằm dài. Dài hơn người, màu nâu đen của gỗ ướt, nằm ngang trên cỏ, như một thân cây vừa đổ trong đêm. Bà nhìn nó trong lúc hít vào một hơi.

Rồi nó không còn đó nữa.

Chỉ có bụi cây và sương.

"Dekyi."

"Dạ?"

"Đưa bà cái khăn."

"Khăn nào?"

"Cái khăn trên hàng rào."

Con bé chạy tới lấy khăn đưa bà, và bà lau tay trái, rồi tay phải, và cái run trở lại đầu ngón, nhè nhẹ. Dekyi nhìn bà rồi không hỏi gì. Bà cám ơn nó bằng một cái gật.

Hai bà cháu vào nhà lúc nắng đã tới sân.

Bà bày thịt khô lên cái đĩa gỗ, cắt thành sợi nhỏ, cho Dekyi trước. Bà rót trà bơ vào hai cái bát, một cái cho bà, một cái cho nó, và bát nó rót ít bơ hơn vì con bé không thích váng. Hai người ăn không nói. Con bé nhai chậm, mắt nhìn ra cửa, ngón tay gõ lên mép bàn, ba nhịp, rồi dừng, rồi ba nhịp nữa.

"Bà ơi."

"Gì?"

"Mẹ con bận hả?"

"Mẹ cháu bận."

"Bận hồi nào cũng bận."

"Mẹ cháu làm ở quán. Quán đông."

"Hôm sinh nhật con cũng đông hả?"

Bà không đáp ngay. Bà nhìn bát trà, mặt trà có váng bơ vàng, đứng yên.

"Hôm đó bà không đi được."

"Con biết. Bà bận rửa."

"Hôm đó chưa phải ngày rửa."

"Vậy sao bà không đi?"

"Bà đi mà sợ lỡ ngày sau."

"Ngày sau là ngày nào?"

"Ngày thầy chỉ."

"Ngày thầy chỉ thì bà không đi."

"Ừ."

"Vậy mẹ cũng phải chờ thầy."

"Mẹ cháu không chờ thầy. Mẹ cháu chờ ngày nghỉ."

Dekyi nhìn bà, và bà nhìn lại, và không ai trong hai người nói điều tiếp theo. Rồi Dekyi lấy điện thoại ra, bấm bấm.

"Còn mấy ngày con ở đây?"

"Cháu đếm."

"Chín. Tối nay, rồi mai, mốt... chín ngày, không tính ngày đi."

"Chín ngày."

"Bà nhớ chưa?"

"Bà nhớ," bà nói. "Bà cũng đếm."

Sau bữa, bà dắt con bé ra luống cải cuối vườn, mỗi người một con dao nhỏ, một cái rổ tre. Lá cải đã già, viền vàng, có lỗ sâu ăn. Bà cắt gốc, Dekyi hứng lá.

"Bà, cải già rồi."

"Già thì muối."

"Muối để làm gì?"

"Ăn mùa đông."

"Mùa đông con không ở đây."

"Mùa đông cháu ăn ở trấn."

"Ở trấn mua cải cũng được."

"Cải mua không biết ai trồng."

"Bà trồng thì biết hả?"

"Biết."

"Biết gì?"

"Biết sâu."

Dekyi bật cười, thật, cái cười làm vai nó rung và rổ nghiêng, lá cải trượt ra cỏ. Nó nhặt lên, phủi, bỏ lại vào rổ. Bà nhìn con bé cười và nghĩ đến một người khác từng cười đúng như thế ở đúng chỗ này, hai mươi lăm năm trước, và đã đi xa.

Chiều, bà bảo cháu gọi cho mẹ.

Bà không biết bấm. Dekyi bấm số mẹ, đưa lại cái máy, rồi đi ra ngoài sân, nhưng không đi xa. Con bé ngồi trên bậc đá, quay lưng, hai tay ôm đầu gối, tai nghe rõ hết.

Tiếng chuông nối. Rồi một giọng, xa, mỏng, đứt quãng vì sóng núi.

"Dekyi?"

"Bà đây."

"Mẹ." Một nhịp im. "Mẹ ăn chưa?"

Bà Lhamo cầm máy áp vào tai trái, tay phải đỡ ở khuỷu. Bà nghe tiếng con gái. Phía sau tiếng ấy có tiếng chén bát đụng nhau, tiếng ai gọi món, tiếng nước chảy trong bồn. Đó là tiếng của một nơi mà bà chưa tới lần nào.

"Ăn rồi," bà nói.

"Ăn gì vậy mẹ?"

"Thịt khô."

"Có uống trà không?"

"Có."

"Dekyi có ngoan không?"

"Ngoan."

"Mẹ... mẹ có cần gì không?"

Bà nhìn cái bóng của mình trên sàn nhà, dài ra theo nắng chiều. "Không."

"Mẹ chắc không?"

"Chắc."

"Vậy con cúp máy nhé. Quán đông quá."

"Ừ."

"Mẹ giữ sức khỏe."

"Ừ."

Con gái cúp máy, và bà đứng yên cầm cái điện thoại, màn hình tối dần, một lúc lâu. Ngoài sân Dekyi vẫn ngồi quay lưng, vai gầy, không nói. Rồi nó đứng dậy, bước vào, nhận lại điện thoại, và nhét vào túi áo len.

"Mẹ nói gì?"

"Mẹ hỏi bà ăn chưa."

"Bà nói ăn rồi."

"Bà ăn rồi."

"Mẹ có hỏi bà cần gì không?"

"Bà nói không."

Dekyi nhìn bà. Con bé mười hai tuổi này biết chữ, biết cái điện thoại, biết nhiều điều bà không biết, và vẫn có cái nhìn của một đứa trẻ đang chờ ai đó nói thật.

"Bà cần mà," nó nói.

"Bà không cần."

"Bà cần mẹ về."

"Mẹ cháu về khi quán nghỉ."

"Quán không bao giờ nghỉ."

"Thì mẹ không về."

"Vậy bà vẫn cần."

Bà không cãi. Bà đi xuống bếp, chụm lửa, và bắt đầu nấu cháo lúa mạch cho bữa tối.

Tối, Dekyi nằm trên chiếc chõng gỗ cạnh bếp, chăn len kéo lên cằm. Ngoài kia trời đen. Gió đi qua khe cửa, mang theo mùi khói và đá lạnh. Bà Lhamo ngồi bên chõng, tay trái đặt lên cái chăn, và sờ thấy dưới lớp len là vai gầy của cháu.

"Bà ơi."

"Gì?"

"Sau này ai rửa?"

Bà nhìn ngọn lửa. Ngọn lửa nhỏ, cháy xanh ở chân củi, vàng ở ngọn.

"Cháu ngủ đi."

"Con hỏi bà mà."

"Bà nghe."

"Bà nghe mà bà không đáp."

"Ừ."

Dekyi im. Một lúc sau, hơi thở nó chậm lại, nặng dần, và bàn tay nó nắm lấy tay bà qua lớp chăn, rồi lỏng ra.

Bà ngồi đó thêm một lúc, rồi đứng dậy, bước ra sân. Đêm lạnh, sao sà thấp trên sườn núi. Trên bệ đá cạnh bậc cửa, cái gáo gỗ cán dài úp xuống, đen bóng, vẫn còn ướt.