Bốn rưỡi sáng, Channary đứng ở mép bến Sisowath, ngẩng mũi lên, và ngửi.

Không có gì cả. Mùi sông, mùi bùn mới lật, mùi dầu máy từ mấy chiếc tàu ngủ đêm ngoài phao. Mùi bánh rán bắt đầu từ cuối dãy. Nhưng dưới những thứ đó có một lớp mỏng hơn, hơi lạnh, như mùi cái thìa bạc để ngoài trời, và cô chưa biết nó báo điều gì.

"Con đứng đó làm gì?" mẹ cô gọi.

"Con ngửi."

"Ngửi cái gì?"

"Chưa biết. Có thể mưa."

"Hôm nay không mưa."

"Mẹ nói thế từ hôm qua."

"Hôm qua mẹ nói đúng."

Bà Rattana ngồi trên cái ghế đẩu thấp sau quầy, lưng tựa cột gỗ, hai tay đặt trên gối. Năm mươi tám tuổi, hai mươi năm bán nhang ở bến này, giờ lưng bà đau đến mức đứng lên phải bám vào cột, và bà ghét bị nhắc điều đó. Channary không nhắc. Cô cười, xắn tay áo, bắt đầu dỡ hàng.

Quầy của họ là một cái khung gỗ nhỏ, mái bạt xanh, mặt bàn nghiêng nhẹ về phía khách. Nhang xếp thành từng bó, mỗi bó buộc dây đỏ, bọc ni lông mỏng, xếp theo cỡ từ trái sang phải. Hoa để phía sau, sen búp cắm trong thùng nhựa có nước, vạn thọ vàng chất thành gò. Cô làm chậm, kỹ, từng bó một. Cô không để bó nào chạm mép bàn, nơi sáng sớm có sương đọng.

Trên mu bàn tay trái, cô lấy bút bi xanh vẽ một vạch. Chưa bán gì, nhưng vạch đầu tiên là để mở ngày.

"Con lại vẽ lên tay," mẹ nói.

"Dạ."

"Sao không ghi vào sổ?"

"Sổ ướt."

"Tay cũng ướt."

"Tay thì tối con rửa được."

Bà Rattana lắc đầu, nhưng không nói thêm. Ba ngày lễ nước, năm nào Channary cũng làm thế, và năm nào mẹ cô cũng hỏi.

Khách đầu tiên đến lúc sáu giờ, khi mặt trời mới vừa nhô ra khỏi dãy nhà phía bên kia sông. Một gia đình bốn người, người cha áo sơ mi caro, người mẹ ôm đứa nhỏ ngủ gục, hai đứa lớn đi dép lê, mắt còn díp. Nghe giọng thì họ từ vùng khác lên, nói chậm, âm cuối kéo dài.

"Cô ơi." Người cha đứng trước quầy, nhìn các bó nhang. "Nhang này có khói nhiều không?"

"Khói vừa đủ thấy, không đủ ho."

"Có loại ít khói hơn không?"

"Có."

"Loại nào?"

"Loại gọi là đèn."

Người cha ngẩn ra rồi cười. Người mẹ bật cười theo, đứa nhỏ trên vai giật mình, lại ngủ tiếp.

"Tôi nói thật đấy," Channary nói. "Nhang nào cũng có khói. Khói là cách nó đi lên. Nhưng loại này," cô nhấc một bó cỡ giữa, "làm từ bột trầm trộn, khói mỏng hơn, mùi cũng không gắt. Người già hay chọn."

"Vậy lấy loại đó."

"Ba bó là đủ. Hơn nữa là thừa."

"Sao ba?"

"Một cho người trên. Một cho người dưới. Một cho chính mình."

"Cô tin à?"

"Tôi bán."

Người cha gật gù, đếm ba bó, thêm một nhành vạn thọ cho đứa lớn cầm. Họ đi về phía bậc thang xuống sông, bóng bốn người kéo dài trên nền xi măng ướt sương. Channary nhìn theo, rồi vẽ vạch thứ hai lên mu bàn tay.

"Con nói thế nào mà ông ấy mua thêm hoa?" mẹ cô hỏi.

"Con không nói."

"Con nhìn đứa nhỏ."

"Con nhìn đứa lớn. Nó nhìn cái nhành vàng mãi."

"Giỏi," bà Rattana nói, chậm. Lời khen hiếm. Cô nhận nó như nhận tiền lẻ, không đếm, nhét vào túi.

Buổi sáng trôi nhanh. Người đông dần, từ các ngõ nhỏ sau đường ven sông ra, một chiếc loa nào đó thử tiếng rồi tắt, tiếng búa dựng khung sân khấu. Channary bán, đếm, vẽ vạch. Đến chiều, mu bàn tay trái cô kín bốn hàng gạch xiên, và cô đổi sang tay phải.

Sáu giờ chiều, bến nghẹt người. Mặt sông dưới chân bậc thang đã đen, gợn những vệt vàng của đèn bờ. Cô gái hàng bên cạnh đang hét gì đó với cô.

"Channary! Thuyền ra rồi!"

"Tao thấy!"

Cô thấy thật. Trên đầu những cái nón, những cánh tay giơ điện thoại, những chiếc thuyền kết đèn lớn của các cơ quan trôi ra giữa sông. Đèn lồng sáng đỏ, vàng, xanh, hình hoa sen, hình rồng, soi xuống nước thành những dải sáng dài. Tiếng người ồ lên, rồi im, rồi ồ lên lần nữa.

Cô nhìn, đến khi một bà cụ kéo áo cô.

"Cháu, cho bà ba bó."

"Dạ bà."

"Đèn đẹp không cháu?"

"Dạ đẹp."

"Cháu thả chưa?"

"Dạ cháu bán."

"Bán thì không thả được à?"

"Dạ, cháu chưa thử."

Bà cụ cười, nhận nhang. Channary quay đi, bán tiếp. Tối đó cô bán thêm ba chục bó, nhiều hơn mọi tối ngày thường, và khi ngẩng lên lần nữa, những chiếc thuyền đèn đã trôi xa, chỉ còn hơi sáng trên sông, như nước dưới đáy chén sắp cạn.

Mười một giờ đêm, khi quầy cuối cùng cũng đóng, mẹ cô đã ngủ gục trên ghế đẩu, đầu nghiêng vào cột. Channary tắt đèn, kéo bạt, và đứng im một chút ở mép bến. Mặt sông vắng. Một mảnh đèn giấy vỡ trôi lặng lẽ qua dưới chân cô.

Cô chưa bao giờ thả đèn của mình. Nghĩ đến chuyện đó, cô thấy nó hơi ngộ, như nghĩ về một đôi giày chưa mang. Cô lấy tay áo lau mu bàn tay, vạch xanh nhòe ra thành một vệt, và cô đỡ mẹ nằm xuống tấm chiếu trải sẵn sau quầy, nơi hai mẹ con ngủ suốt ba đêm lễ.

Sáng ngày hai, cô thức trước mẹ.

Ngoài bến, trời chưa sáng, nhưng không khí khác. Nó nặng hơn, mềm hơn, bám vào tóc cô như hơi thở của ai đó đứng sát sau lưng. Mùi cái thìa bạc đã biến mất. Thay vào đó là mùi đá ướt, và dưới nó, mùi sắt.

Channary đứng nhìn lên. Mây xám đã phủ kín, thấp, đục như nước vo gạo.

Cô quay về quầy, kéo ra từ dưới bàn một cuộn túi ni lông dày.

"Con làm gì đấy?" Bà Rattana đã tỉnh, ngồi dậy trên chiếu, tóc rối.

"Bọc nhang."

"Bọc cái gì? Chưa mưa."

"Sắp mưa."

"Mẹ không thấy."

"Mẹ không ngửi."

"Đừng bắt mẹ ngửi trời." Bà Rattana đưa tay sờ lưng, nhăn mặt. "Mẹ bán nhang hai mươi năm, mẹ không cần ngửi trời. Nhang ướt thì bỏ."

"Nhang ướt thì không bán được."

"Thì để bán hôm sau."

"Hôm sau nhang ướt vẫn là nhang ướt."

"Con tốn túi. Mỗi bó một cái túi, cuối tuần con tính túi ra sao?"

"Con tính túi rẻ hơn nhang."

"Con học kế toán được hai năm rồi mà tính thế à?"

"Con học được là nhang đặt cạnh nhau, ẩm cạnh khô, thì khô cũng ẩm."

"Trường dạy thế à?"

"Không. Con tự học."

Bà Rattana nhìn con gái bọc từng bó, hai lớp, buộc miệng túi bằng cọng dây thun. Khi bó thứ năm mươi đã vào túi, bà đứng lên, bám cột, đi chậm sang ngồi cạnh cô.

"Cái này mẹ làm."

"Mẹ ngồi đi."

"Mẹ làm, con nói chuyện."

"Con nói gì?"

"Nói gì cũng được. Cho mẹ nghe tiếng."

Channary nói. Cô kể chuyện cô học kế toán buổi tối, ông thầy hay quên tên học trò và gọi tất cả bằng "cô kia", chuyện bạn cô làm bánh lên mạng bán mà chưa ai mua. Mẹ nghe, gật, thỉnh thoảng cười khô một tiếng. Tay hai mẹ con làm đều, nhang vào túi, túi vào hòm. Ngoài bến, trời tối thêm.

Mưa đến lúc hai giờ chiều.

Không to. Một thứ mưa lì lợm, nhẹ, bay nghiêng qua mái bạt, làm mặt bàn lấm tấm. Người đi đường kéo áo mưa, mở dù, nhưng không ai bỏ về. Họ chen vào dưới các mái hiên, dưới những tán me, dưới bạt của mấy quầy khác, nói chuyện to, cười, chờ mưa ngớt để ra bến.

Quầy của Channary đông hơn thường lệ. Cô bán nhanh, tay chạm vào túi ni lông chứ không chạm vào nhang, đếm bằng mắt. Hàng nào mưa tạt đến, cô kéo bạt xuống một nửa, che. Nhang khô trên bàn hết trước ba giờ, cô phải cúi xuống hòm lấy thêm.

Gần bốn giờ, một ông khách đến quầy, nhìn dãy bàn trống.

"Cô ơi, hết rồi à?"

"Dạ, nhang khô trên bàn hết rồi, bác đợi con lấy trong hòm."

"Cái này?" Ông chỉ vào mấy bó đặt riêng trên cái đĩa nhôm, phía trong cùng. Chúng không bọc túi, mặt hơi sẫm, đầu hơi mềm. Lúc mưa mới đổ một góc bạt rỉ nước, thấm xuống đúng chỗ đó, và Channary đã đặt chúng ra riêng.

"Mấy bó đó không bán."

"Sao không bán?"

"Ướt."

"Tôi thấy chưa ướt lắm."

"Ướt nhẹ. Khó cháy. Cháy rồi thì tắt giữa chừng, mà tắt giữa chừng thì không hay."

Ông khách cầm một bó lên. Ông khoảng sáu mươi, râu thưa, áo mưa nhựa trong suốt phủ ngoài áo sơ mi trắng, tay còn đeo vòng chỉ đỏ. Ông xoay bó nhang trong tay, bóp thử đầu, ngửi.

"Nhang này có linh không?"

Channary nhìn ông.

"Bác nói sao?"

"Nhang này. Nó có linh không? Tôi hỏi thật."

"Sao bác hỏi vậy?"

"Vì tôi nghe nói nhang ẩm thì người ở dưới nhận chậm."

"Bác nghe ai nói?"

"Mẹ tôi."

"Mẹ bác còn?"

"Mất rồi."

"Vậy thì chắc mẹ bác đúng."

Ông khách ngẩng lên, nhướng mày. Channary lau tay vào tạp dề, chậm, tìm một câu không ép ai.

"Nó chưa cháy thì chưa biết," cô nói.

"Nghĩa là sao?"

"Nghĩa là bác đốt đi. Nó cháy thì nó cháy. Nó tắt thì nó tắt. Tôi không biết nhang nào có linh, tôi biết nhang nào cháy."

Ông khách nhìn cô khá lâu. Mưa nhỏ lách tách trên bạt. Bên cạnh, bà Rattana ngồi im, tay vẫn bó hoa, nhưng đầu đã nghiêng về phía họ.

"Tôi mua bó này," ông nói.

"Bác chắc?"

"Tôi hơ nó trên bếp ở nhà. Mẹ tôi làm thế khi nhang ẩm."

"Vậy bác cứ cầm. Không lấy tiền bó này."

"Sao thế?"

"Vì bó này cháy hay không là chuyện của bác, không phải của tôi."

Ông khách cười, lần đầu, một nụ cười ngắn, khô. Ông thả vào cái đĩa nhôm một ít tiền lẻ, cô chưa kịp đếm. Channary định trả lại, nhưng ông đã quay đi, bó nhang ẩm nắm trong tay như nắm một cây bút. Bóng áo mưa trong suốt chìm vào đám đông.

"Con cho ông ấy bó đó à?" mẹ cô hỏi.

"Ông ấy có để tiền. Con không đòi."

"Sao con cho?"

"Vì ông ấy hỏi thật."

"Hỏi ai thì chẳng thật."

"Người ta hỏi thật thì ít."

Bà Rattana nhìn con gái, mắt hơi nheo.

"Con nói con không tin," bà nói.

"Con không tin."

"Vậy sao con nói chuyện với ông ấy như tin?"

"Con không nói như tin. Con nói như bán."

"Khác nhau chỗ nào?"

Channary nghĩ, tay vẫn mân mê cái vạch trên mu bàn tay đã nhòe.

"Người tin thì phải trả lời. Người bán thì chỉ cần không nói dối."

Bà Rattana đưa tay chỉnh lại cái khăn trên đầu, và Channary nghe tiếng bà thở ra, một hơi dài, gần như mỉm cười.

Mưa ngớt lúc sáu giờ, đủ cho người ta trở ra bến. Channary bán đến khi tay run, đến khi mu bàn tay phải cũng kín gạch, rồi cô đổi sang cẳng tay.

Nửa đêm, bà Rattana đặt trước mặt cô một cái bát nhôm. "Ăn đi."

"Gì đây?"

"Cốm dẹp. Bà hàng xóm cho. Có chuối, có dừa nạo."

"Con đang bán."

"Bán thì ăn được. Tay trái bán, tay phải ăn."

Channary bốc một nắm cốm dẹp, cho vào miệng. Hạt cốm dai, thơm mùi dừa, hơi mặn, và cô nhận ra mình đói đến mức tay run không phải vì mệt, mà vì bụng. Cô ăn hết một nắm, rồi một nắm nữa, và hai tay cô đều nhớp nháp mà vẫn còn một vị khách chờ.

"Chị ơi, bó nhang."

"Dạ, em lấy mấy bó?"

"Ba."

"Ba là đủ. Hơn nữa là thừa."

Cô đưa nhang bằng tay trái sạch hơn một chút, nhận tiền bằng tay phải dính dừa. Cô gái khách cười vì mặt cô vừa ăn vừa bán. Đêm đó bến ồn ào đến gần sáng, và Channary ngủ ba tiếng trên ghế đẩu, đầu tựa vai mẹ.

Ngày thứ ba, trời quang.

Quang đến mức Channary ngẩng lên lúc năm giờ sáng và nghi ngờ. Không một cụm mây, không mùi sắt, không mùi thìa bạc. Gió nhẹ từ phía sông thổi ra, mang mùi bùn khô và hương hoa sen vỡ. Cô đứng mở bạt, chờ một thứ gì đó nói với mình điều ngược lại.

Không có gì.

Quầy bán nhanh đến mức cô không kịp rửa tay. Sáng ấy, người đến bến đông hơn hai ngày trước cộng lại, vì tối nay nhiều nhà chọn ra bến ngồi đợi trăng. Từ nhà, từ chợ, từ các tỉnh xa kéo lên, già, trẻ, bà bế cháu, cháu dắt bà. Họ mua nhang theo từng bó, mua hoa theo từng nhánh, mua cả mấy cuộn chỉ đỏ mẹ cô treo ở đầu quầy. Channary thở bằng mũi, đếm bằng mắt, vẽ vạch lên nửa cánh tay. Lúc trưa, cô thấy mu bàn tay đã không còn chỗ trống.

"Con đếm thử," mẹ cô nói.

"Con đếm rồi."

"Đếm lại. Mẹ đếm cho."

Bà Rattana lấy hộp tiền xuống đùi, đếm hai lần, môi mấp máy. Xong lần hai, bà nhìn lên.

"Đủ."

"Đủ gì?"

"Đủ thuê quầy tới năm mới."

Channary ngồi xuống cái ghế đẩu thấp. Từ sáng cô chưa ngồi. Chân cô cứng như bị buộc vào đất, và khi chân cô gập lại, cô thấy từng khớp xương kêu.

"Con nghe không?"

"Nghe."

"Đủ rồi. Con nghỉ đi."

"Hàng chưa hết."

"Còn gì?"

Channary nhìn mặt bàn. Chỉ còn một bó. Nó nằm trong túi ni lông, hai lớp, buộc dây thun, đặt riêng ở góc trái, không có ai hỏi tới. Cô đã bán cả những bó cỡ nhỏ, bó cỡ lớn, bó trầm, bó thường. Còn lại mỗi bó này, vì cô cất riêng lúc sáng, và đã quên từ bao giờ.

"Một bó cuối," cô nói.

"Bán đi."

"Chưa ai hỏi."

"Con để lại làm gì?"

"Con không biết."

"Con muốn giữ à?"

"Không. Con chỉ chưa bán."

Bà Rattana đóng nắp hộp tiền, đặt lên bàn, hai tay vuốt nắp.

"Mẹ hồi trẻ cũng để một bó cuối," bà nói. "Mẹ cũng không biết để làm gì."

"Rồi mẹ làm gì với nó?"

"Hôm sau mẹ bán."

"Vậy con cũng bán hôm sau."

"Ừ."

Họ ngồi im. Phía trên đầu họ, bạt xanh rung nhẹ. Xa xa, trên bậc thang xuống sông, người đã xếp thành hàng, nhỏ, đều, ngồi sát nhau trên nền xi măng, mặt hướng về phía bên kia sông, nơi chưa có gì ngoài một dải trời nhợt. Họ chờ trăng.

Chiều tối, bến đông đến mức không còn chỗ đặt chân. Mẹ cô ngồi lại, tay đặt trên hộp tiền, mắt nhắm một nửa.

Trăng lên lúc Channary không để ý. Cô đang gấp lại một túi ni lông cũ, và khi ngẩng lên thì cả bến đã im. Còn tiếng xe xa, tiếng sóng vỗ vào phao, tiếng ai đó ho. Nhưng mặt người thì quay hết về một phía. Trăng tròn và hơi đỏ, lơ lửng trên dải nhà bờ đông như một cái đĩa sứ cũ.

"Con nhìn gì?" mẹ cô hỏi, mắt vẫn nhắm.

"Con nhìn trăng."

"Đẹp không?"

"Đẹp."

"Sao con không ra ngồi với họ?"

"Con còn một bó."

"Con nói dối."

"Con nói thật."

"Con nói thật mà vẫn là nói dối."

Channary không đáp. Cô nhìn hàng trăm mái đầu cùng một hướng và thấy cổ họng mình khô.

Chuyện xảy ra rất nhanh.

Một cơn gió lạnh quét ngang bến, mạnh, thổi bạt xanh phình ra như bụng cá. Channary kịp quay sang thì mẹ cô đã giữ chặt cột. Từ phía bắc, một khối mây đen nhảy qua mặt trăng, nhanh đến lạ, nuốt nó, và mùi sắt tràn tới trước khi hạt mưa thứ nhất rơi xuống.

"Mẹ!"

"Mẹ biết!"

"Giữ hộp tiền!"

"Mẹ đã giữ!"

Rồi mưa đổ xuống, một lần, không báo trước.

Cả bến mở dù cùng lúc, hàng trăm cái dù bung ra, đủ màu, chồng lên nhau thành một mặt phẳng đen và xanh và hồng, tiếng mưa trên dù ồn như tiếng sỏi đổ. Người không có dù chen vào hiên, vào dưới bạt, vào dưới các tán cây. Một bé gái cười ré lên, giơ hai tay đón nước. Một ông già đứng yên, ngửa mặt, mặc kệ.

Không ai vội. Channary để ý điều đó, một cách mơ hồ. Người ta đứng sát nhau, vai chạm vai, và nhìn mưa như nhìn một thứ phải đến, đúng giờ.

Bà Rattana đã kéo bạt xuống nửa. Hai mẹ con co người vào, bó hoa ướt, thùng hoa ướt, mặt bàn ướt. Cô sờ vào hộp tiền dưới tay mẹ, một lần, hai lần. Khô. Mọi thứ khô.

Trừ cô.

Cô bước ra khỏi mái bạt. Cô không biết vì sao. Chỉ hai bước, ngay trước quầy, tay cầm bó nhang cuối trong túi ni lông, và cô đứng đó, giữa những cái dù đang đi qua, giữa những khuôn mặt ngẩng lên.

Nước chảy vào cổ áo. Nó lạnh, nhưng không lạnh quá. Mu bàn tay phải cô loang ra thành những dòng xanh, trôi xuống cổ tay. Cô nhìn chúng trôi.

Bó nhang trong tay cô vẫn khô. Cô ôm nó sát ngực, như ôm một thứ sợ ướt, và không có ai bên cạnh hỏi cô có châm không.

Cô không châm.

Mưa ngớt lúc nửa đêm. Trăng không ló ra lại. Bến vẫn đông, người vẫn ngồi trên bậc thang, áo ướt dính vào lưng. Channary đã về dưới mái bạt từ lâu, ngồi cạnh mẹ đang ngủ gục, tóc còn nhỏ nước, và trong lòng bàn tay cô, giữa lớp ni lông mờ hơi nước, bó nhang vẫn nằm yên, đầu chưa cháy, dây đỏ chưa tuột.