Cái thau của Nghêu có tên.

Mẹ sơn lên thành thau bằng sơn đỏ, hôm qua, mà sơn đã khô một nửa, nên chữ N cong như cái lưng con tôm, chữ G nghiêng như sắp ngã, và chữ U ở cuối chỉ còn một chân. Nghêu nhìn chữ, đọc, rồi hỏi mẹ có phải chữ nào cũng phải đứng thẳng mới đúng không. Mẹ nói đứng thẳng thì chữ mệt. Nghêu thấy mẹ nói có lý.

Sáng nay là ngày đi học.

Trời chưa sáng hẳn. Trên cái ghe nhà, sàn gỗ còn ướt sương, nghe lành lạnh dưới lòng bàn chân. Ghe nhỏ, dài, mái lá cũ, ở một đầu có cái bếp đất, đầu kia có cái giường cho bà ngoại, và ở giữa là chỗ ba chị em ngủ chung với một tấm mùng. Hai chị đã lớn, đã đi học, đã biết bơi từ hồi chưa biết nói. Nghêu thì chưa biết bơi, nên chưa được đi học. Hai mùa nước trước, Nghêu chỉ đứng ngoài cửa sổ trường, hai tay bám mép sàn, nhìn các bạn ngồi trong lớp, và nhìn cái bảng đen có chữ.

Bây giờ thì Nghêu biết bơi.

Biết từ ba tuần trước. Bơi chó trước, vì chó bơi dễ nhất. Rồi bơi ngửa, vì nằm ngửa thì nhìn thấy trời. Rồi bơi ếch, vì ếch thì phải đạp hai chân và Nghêu thích đạp. Thầy chưa thấy. Nghêu không cho ai thấy, vì nó thấy chuyện biết bơi giống như chuyện có cái răng mới mọc: để dành cho ngày quan trọng.

"Con có chắc không?" bà ngoại hỏi.

Bà ngồi xổm trước mặt Nghêu, tay cầm sợi dây dừa, và cái áo phao Nghêu mặc là áo của bà làm: sáu cái chai nước ngọt rỗng, đậy nắp kỹ, buộc vô người bằng dây dừa, hai cái trước ngực, hai cái sau lưng, hai cái dưới nách. Nghêu cựa mình, nghe tiếng chai lụp cụp, và thấy mình như một con cua có nhiều chân.

"Chắc."

"Chắc cỡ nào?"

"Chắc nhiều."

"Nhiều là nhiêu?"

"Nhiều bằng cái ghe."

Bà ngoại cười, tiếng cười khò khè, kéo sợi dây thắt nút thêm một vòng. "Đứng dậy thử coi."

Nghêu đứng dậy. Cái áo kêu. Nó thử xoay một vòng, hai vòng, nghe chai nào đụng chai nào, rồi nó thử cúi xuống nhặt cái thau.

"Thau ở dưới nước đó," bà nói.

"Con biết."

"Con thả xuống rồi hãy xuống."

"Con biết."

"Con đừng ngồi trong thau."

"Con biết mà bà."

"Hồi đó thằng Sáu ngồi trong thau, thau lật."

"Thau lật là do thằng Sáu mập."

"Con cũng mập."

"Con không mập. Con tròn."

"Tròn giống mập."

"Tròn khác mập," Nghêu nói, rất chắc. "Tròn là có ý."

Bà ngoại không hỏi tròn có ý là ý gì. Bà vỗ nhẹ lên đầu nó, một cái, rồi thêm một cái, rồi đứng dậy khẽ rên, tay chống lên lưng.

Mẹ bước ra từ sau mái lá, hai tay còn dính sợi lưới, tóc quấn khăn, mắt thức đỏ. Mẹ cúi xuống, nhìn cái áo phao sáu chai, nhìn cái thau trên sàn, nhìn Nghêu.

"Con ăn chưa?"

"Ăn rồi."

"Ăn gì?"

"Cá khô."

"Ăn nhiều không?"

"Nhiều bằng cái ghe."

"Cái gì con cũng bằng cái ghe."

"Cái ghe to."

"Nhớ nghe lời thầy."

"Dạ."

"Nhớ đừng cãi thầy."

"Con không cãi. Con nói."

"Nói nhỏ thôi."

"Con nói nhỏ."

"Con vừa nói lớn."

"Con nói lớn nhỏ."

Mẹ cười, một nửa miệng, rồi cúi xuống chỉnh lại cái nút dây ở vai Nghêu, chỉnh hoài chưa chịu thôi. "Thau có tên rồi."

"Có."

"Mẹ viết."

"Chữ U có một chân."

"Chân kia đi học trước."

Nghêu nghĩ về chân chữ U, cái chân đi học trước, và không hỏi nữa.

Nghêu thả cái thau xuống nước.

Nó nổi.

Nó nổi, xoay một vòng, chữ đỏ N-G-H-Ê-U trôi qua trước mắt Nghêu như một đàn cá nhỏ, rồi nó đứng yên, miệng thau hướng lên trời, và trong lòng thau có một mẩu nắng sớm nằm sấp.

Nghêu trèo xuống thang.

Nước lạnh, rồi ấm, rồi lạnh. Nghêu thở ra một hơi, nghe cái áo phao phập phồng quanh mình, rồi nó đạp chân. Chân phải, chân trái, chân phải, và nó nổi. Nó không ngồi trong thau. Nó bơi sau thau, hai tay đẩy cái thành thau ra phía trước, như đẩy một con trâu nhỏ. Ngồi trong thau thì không giống đi học. Đi học là bơi theo thau. Nghêu chưa biết vì sao, nhưng nó biết.

Mặt trời lên từ phía đông, đỏ và to, đỏ hơn chữ trên thau. Một đàn cá nhỏ chạy theo bàn chân Nghêu, và có lúc một con chạm vào ngón chân cái, nhột, và Nghêu cười một mình, miệng ngậm nước.

Một con vịt bơi ngang.

Nó đi thẳng, không quay đầu, mỏ vàng vểnh lên, lưng nâu bóng. Nó lướt qua cái thau, qua Nghêu, qua một cái chai nhựa trôi tình cờ, và khi nó đi ngang qua mặt Nghêu, nó nghiêng đầu, một cái, nhìn Nghêu bằng một con mắt, tròn, đen, nghiêm túc. Như bạn học.

"Chào," Nghêu nói.

Con vịt không đáp. Nó bơi tiếp.

"Đi học hả?" Nghêu hỏi theo.

Con vịt chắc là không đi học, vì nó đi về phía ngược lại.

Cái xuồng xanh của Sreymom hiện ra sau đám lục bình, lớn hơn thau hai lần, và Sreymom đứng ở đuôi, hai tay cầm cây chèo, tóc buộc hai chùm, nụ cười luôn có một chiếc răng mới mọc ở bên trái.

"Nghêu!" Sreymom gọi. "Mày đi học hả?"

"Đi."

"Mày được vô lớp rồi hả?"

"Được."

"Thầy nói được hả?"

"Thầy chưa nói. Tao tự nói."

"Mày nói được?"

"Tao nói được."

Sreymom nghĩ, rồi cười. "Cái này là cái gì?" nó hỏi, chỉ vào thau.

"Thau."

"Thau làm bằng gì?"

"Bằng sắt. Nhưng nhẹ."

"Sắt mà nhẹ?"

"Nhẹ."

"Sao sắt nhẹ vậy?"

"Vì nó là thau."

Sreymom nhìn cái thau, ngón tay gãi nhẹ lên cái răng mới mọc. Rồi nó chèo lại gần, đứng sát bên Nghêu. "Tao với mày thi."

"Thi gì?"

"Thi ai chèo thẳng hơn."

"Mày có xuồng. Tao có thau."

"Thau cũng là xuồng."

"Thau là thau."

"Hôm nay thau là xuồng."

Nghêu nghĩ. Hôm nay thau là xuồng nghe được. "Ừ."

"Một, hai, ba!"

Hai đứa cùng chạy. Sreymom chèo, hai cánh tay gầy xoay tròn như hai cái chân vịt, miệng hô: một, hai, một, hai. Nghêu đạp, hai chân khuấy nước thành bọt, hai tay đẩy thau, và cái áo phao kêu lụp bụp như nồi cháo sôi. Cái xuồng đi thẳng. Cái thau đi cong.

"Thau cong!" Sreymom hét.

"Thau không cong! Hồ cong!"

"Hồ không cong!"

"Hồ cong! Mày thấy hôm qua nó cong!"

"Hôm qua là hôm qua!"

"Tao thắng!" Sreymom hét, tới cái cọc trước.

"Thau thắng!" Nghêu hét, tới sau nửa cái thau.

"Thau tới sau!"

"Thau tới sau mà thau đẹp hơn!"

"Tao chèo cong," Nghêu nói, thở hổn hển.

"Cong mà vui," Sreymom nói.

Cái trường nổi hiện ra, thấp, rộng, đứng trên mười hai cái phuy sắt đỏ, sàn tre vàng, mái tôn loang lổ như da cọp. Trên hai cột ở giữa người ta đóng đinh một tấm ván lớn sơn đen, có chữ phấn trắng nhòe nhòe mà Nghêu nhìn từ xa đã thấy đẹp. Trẻ con đứng đông ở bậc thang, đứa mặc áo trắng, đứa mặc áo cũ, đứa còn ngồi trên xuồng. Có một cái xuồng nằm ngửa trên mặt hồ, đáy hướng lên trời, và một đứa bé đứng trên đáy nó mà hát.

Ở đầu sàn, đứng một người đàn ông cầm quyển sổ.

Thầy Lâm ba mươi tuổi, gầy, kính trễ xuống sống mũi, mặc áo sơ mi ngắn tay có một cái túi đựng bốn cây bút. Thầy không ngẩng đầu khi hai đứa tới gần. Thầy đang đọc cuốn sổ.

"Con Sreymom!" thầy gọi.

"Dạ!"

"Ngồi hàng nhất."

"Dạ thầy."

Sreymom buộc xuồng vào cọc, trèo lên thang, tóc hai chùm nhảy theo từng bậc.

Thầy lật trang. "Đứa nào là... Nghêu?"

"Dạ!" Nghêu hét.

Nó hét to quá. Tiếng của nó dội lên mặt hồ, đập vào mái tôn, bay khỏi sàn trường, làm hai con cò đang đậu trên cột bay vụt đi. Thầy Lâm giật mình, tay làm rơi cây bút từ túi áo xuống nước. Cả trường quay lại nhìn.

"Con," thầy nói, nhìn xuống mặt nước, rồi nhìn đứa trẻ trong cái thau, "tên Nghêu hả?"

"Dạ."

"Con có biết bơi không?"

Nghêu nhìn thầy. Nó đã chuẩn bị câu này ba tuần, nó nhớ rõ từng chữ, và bây giờ nó thấy chữ nào cũng tuột mất, như những con cá nhỏ đã chạm vào chân nó.

Nên nó không nói gì. Nó nhún vai.

Nó nhìn cái thau. Nó nhìn thầy. Nó nhún vai lần nữa. Rồi nó lặn xuống.

Nước khép lại trên đầu. Thế giới thành tiếng ù, ấm, màu vàng nâu, đầy bụi nhỏ lơ lửng. Nghêu thấy mười hai cái phuy đỏ treo trong nước, rong bám như tóc, và những cái chân bạn bè lủng lẳng, trắng, đạp đạp. Nó bơi một vòng quanh trường, không ngửa, không chó, chỉ bơi ếch, hai chân đạp rộng. Khi nó trồi lên ở phía bên kia sàn, nó nghe tiếng vỗ tay.

Vài đứa vỗ tay. Rồi cả đám. Có đứa hú.

Nghêu bám vào cái thang, ho, sặc nước, tóc dính bết vô mặt, và nó nhìn thầy Lâm đang đứng ở rìa sàn, cái kính vẫn trễ, miệng há ra.

"Con," thầy nói. "Con biết bơi."

"Dạ."

"Con học ở đâu?"

"Con học ở nhà."

"Ai dạy?"

"Con tự học."

"Con học bao lâu?"

"Ba tuần."

"Ba tuần?"

"Dạ. Ba tuần với hai mùa."

Thầy Lâm chớp mắt. "Hai mùa?"

"Dạ. Hai mùa nước. Con đứng ngoài cửa sổ."

Thầy nhìn Nghêu. Rồi thầy cúi xuống, thò tay xuống nước vớt cây bút đang trôi, cầm lên, vẩy, nhét lại vô túi áo, và gật. "Lên đi. Vô lớp."

"Thầy."

"Gì?"

"Thầy cho con vô thiệt hả?"

"Thiệt."

"Không cần bơi nữa hả?"

"Con bơi rồi."

"Con bơi một vòng thôi."

"Một vòng là đủ."

"Nếu con bơi hai vòng?"

"Thì thầy cho con vô hai lần," thầy Lâm nói, và nhướng mày, và Nghêu không biết thầy giỡn hay không, nên nó cười cho chắc.

Giờ học đầu tiên có chữ cái.

Thầy gõ cây thước lên bảng. "Đứa nào biết chữ rồi thì giơ tay."

Một thằng nhỏ ở bàn bên phải giơ tay. "Dạ con biết!"

"Chữ gì?"

"Chữ con."

"Viết sao?"

"Con quên."

Cả lớp cười. Thầy Lâm không cười, nhưng cái kính của thầy rung.

"Còn ai?"

Nghêu giơ tay, cao hơn thằng nhỏ kia. "Con biết chữ đỏ."

"Chữ đỏ?"

"Chữ trên thau."

"Chữ gì?"

"Chữ có cái chân đi học trước."

Thầy Lâm nhìn Nghêu rất lâu, rồi gật, chậm. "Lát nữa cho thầy coi."

Thầy cầm cây phấn, viết lên tấm ván đen chữ đầu tiên, to, tròn, ngay ngắn, một chữ mà Nghêu chưa bao giờ thấy nhưng nhìn một cái là thấy quen. Thầy bảo: chép lại. Nghêu cầm cục phấn của mình, nhỏ, trắng, bẻ làm đôi từ mẩu cũ, và nó viết.

Nó viết một nét. Nét thứ hai. Nét thứ ba thì tay nó trượt, và chữ đầu tiên của đời nó có một cái nét thừa nằm ở góc phải, như cái đuôi.

Nó nhìn chữ. Chữ nhìn lại nó, hơi méo.

"Sai rồi," Sreymom nói. Cô bé ngồi cạnh bên trái, đầu nghiêng, cái răng mới mọc thò ra khỏi môi. "Nét này dư."

"Ở đâu?"

"Chỗ đó."

"Chỗ nào?"

"Chỗ đuôi."

"Đuôi thì không dư. Chữ nào cũng có đuôi."

"Chữ này không có."

"Chữ này có."

"Chữ này của thầy không có."

"Chữ của thầy là chữ của thầy. Chữ này là chữ của tao."

Sreymom nghĩ, rồi chìa tay ra, lấy cục phấn của Nghêu, và chép lên bảng một nét ngay cạnh nét thừa, như đang sửa. Rồi nó nghiêng đầu ngắm. "Giờ nó có hai đuôi."

"Hai đuôi đẹp hơn."

"Chữ gì mà có hai đuôi?"

"Chữ của tao."

Bên phải Nghêu, một thằng nhỏ da đen nhẻm, đầu cạo trọc, đã ngồi từ nãy, hai tay chống cằm. Nó liếc cái áo phao, liếc lên liếc xuống.

"Áo gì kỳ vậy?"

"Áo phao."

"Áo chai."

"Chai thì sao?"

"Chai thì để uống nước."

"Bà tao uống rồi. Sáu chai."

"Sáu chai?"

"Sáu."

"Bà mày khát dữ."

"Khát mười năm."

"Sao khát dữ vậy?"

"Vì hồi trước hồ xa."

"Hồ đâu có xa."

"Hồ xa hồi bà tao còn nhỏ."

Thằng nhỏ nghĩ, gật như nghe được một chuyện có thật. "Tao tên Sóc."

"Tao tên Nghêu."

"Tao biết. Cả trường biết. Mày hét."

"Tao không hét. Tao nói lớn."

Hai đứa cười, cười to, cười tới nỗi thầy Lâm ngoái lại, cây phấn trong tay đã gãy, và thầy nhìn hai đứa một lúc, rồi quay đi lấy cây phấn khác.

Giờ ra chơi, bọn trẻ nhảy hết xuống hồ.

Từng đứa một rơi khỏi mép sàn, bõm, bõm, bõm. Có đứa chui đầu xuống trước, có đứa ngồi bệt rồi lăn, có đứa ôm gối nhảy bom, nước văng cao tới mái tôn. Nước hồ sôi lên giữa mười hai cái phuy đỏ, đầy những cái đầu tròn đang cười.

"Nghêu!" Sóc hét, từ giữa hồ, nước ướt tới cằm. "Nhảy bom đi!"

"Bom là gì?"

"Ôm gối rồi nhảy!"

"Rồi sao?"

"Rồi nước bắn!"

"Bắn ai?"

"Bắn thầy!"

"Thầy ở trên."

"Nước bắn tới thầy!"

"Thầy tức."

"Thầy không tức. Thầy ướt."

Nghêu ngồi trên sàn, hai chân thòng xuống. Nó nhìn.

Cái thau của nó trôi ở xa, bên kia sàn, xoay chậm, chữ đỏ quay vòng.

Nó nhảy.

Nó nhảy đúng như tụi kia nhảy, không cần nghĩ, và nước đón nó ở phía dưới, ấm, đục, đầy tiếng cười, và nó là một cái đầu tròn trong đám đầu tròn.

"Nghêu!"

Tiếng gọi vọng từ trên sàn. Nó ngửa cổ lên.

Thầy Lâm đứng ở mép sàn, hai tay chắp sau lưng, cái kính vẫn trễ. Thầy nhìn đám trẻ dưới nước, nhìn từng khuôn mặt, rồi nhìn cái đầu có sáu cái chai quanh người.

"Nghêu!"

"Dạ thầy!"

"Lên đi!"

"Thầy kêu kìa!" Sóc hét.

"Tao nghe rồi!" Nghêu hét lại.

Nghêu bơi lại. Nó bơi chậm, đạp chân, tay quạt nước, cái áo phao lụp bụp quanh sườn, tới cái thang. Nó nắm cái bậc. Nước từ tóc nó chảy xuống mắt, xuống miệng, nhỏ từng giọt xuống mặt hồ. Nó leo lên một bậc, hai bậc, ba bậc, và đặt bàn tay ướt lên cạnh sàn tre, để lại ở đó một vết nước hình năm ngón.

Thầy Lâm nhìn vết nước.

"Chỗ em ngồi," thầy nói, "là chỗ cạnh cửa sổ. Lên đi."