Cái thuyền nằm trên cạn đã ba tháng, và mỗi sáng ông Prasert vẫn ra lau nó.

Không phải lau cho sạch, thuyền đâu có gì mà dơ, nằm ngả trên hai cái trụ gỗ giữa bãi cát, bụng hướng lên trời, sơn đã nứt thành từng mảng như vảy cá khô. Ông lau để nó biết có người. Một cái khăn ẩm, ba vòng quanh mạn trái, ba vòng quanh mạn phải, một vòng ở lườn nơi nứt dài nhất, nơi ông vừa đưa ngón tay qua vừa nhíu mày, rồi thôi.

Sáu giờ sáng, sương chưa tan hết. Nước ở xa. Nước ở xa tới mức ông phải nhìn hai lần mới tin cái dải xanh mỏng cuối bãi là sông, và cái sông ấy, nếu hồi nhỏ có ai nói với ông rằng một ngày nào đó ông sẽ đứng giữa lòng nó mà không ướt gót chân, ông đã cười vào mặt người đó.

"Prasert!"

Tiếng gọi vọng từ phía bờ. Ông ngẩng lên. Ông Somkid đang đi xuống bậc đất ven sông, chậm, hai tay đút túi, đôi dép xỏ ngón bước lệch một bên, nón vải kéo sụp. Cái bụng ông nhô lên trước, đi trước ông nửa bước.

"Hôm nay đi bộ hay đi thuyền?" ông Somkid hô.

Ông Prasert nhìn cái thuyền, nhìn ông bạn, nhìn lại thuyền.

"Thuyền không đi được."

"Vậy đi bộ."

"Vậy đi bộ."

"Ông xách cái gì đó?"

"Xô."

"Xô gì?"

"Xô đỏ."

"Tôi thấy xô đỏ. Tôi hỏi làm gì."

"Bắt cá."

"Bắt cá bằng xô?"

"Bắt bằng tay. Xô để đựng."

Ông Somkid dừng lại cách ông Prasert hai bước, nhìn cái xô nhựa đỏ ông đang cầm, sờn quai, cạnh vành mẻ một góc. "Ông bắt được bao nhiêu thì ông mang xô cỡ đó?"

"Xô cỡ nào cũng có thể đầy."

"Nó mà đầy thì tôi nuốt cái nón này."

"Ông nuốt trước đi, tôi chưa bắt."

Hai người cười, một tiếng ngắn, vừa đủ.

Ở đầu bậc đất có cái cột đo mực nước sơn trắng đỏ, cao hơn đầu người, đứng trơ giữa cạnh bờ như cây tre cắm sai chỗ. Ông Somkid dừng lại, nhìn cái bảng điện tử gắn trên cột, nơi một con số đỏ nhấp nháy.

"Bảng nói một phẩy ba bảy."

"Một phẩy ba bảy gì?"

"Mét."

"Tràn bờ là bao nhiêu?"

"Chín phẩy mười sáu."

"Vậy sông còn chưa tới vai tôi."

"Ông cao một mét bảy."

"Vậy sông còn thấp hơn tôi." Ông Somkid nhìn xuống chân. "Tôi cao hơn sông."

"Chỉ hôm nay."

"Hôm nay là đủ rồi."

Họ đi xuống bãi.

Cát mịn, lạnh, mỗi bước chân lún nửa đốt ngón, nghe tiếng sột soạt khe khẽ. Dưới ánh nắng sớm, cát màu xám trắng, lốm đốm những vệt đen mỏng của rêu khô. Ở chỗ này, ông Prasert nhớ, mùa lũ nước sâu mười mét. Đứng trên cái thuyền thả neo, ông nhìn xuống, thấy nước đục ngầu, thấy lưới mình biến mất vào đó, thấy đáy sông là một thứ không bao giờ trả lời. Bây giờ ông đạp chân lên đáy ấy, và nó cứng, nó là đất.

"Chỗ này," ông chỉ bằng cằm.

"Chỗ nào?"

"Chỗ này mùa lũ sâu mười mét."

"Mười mét!" ông Somkid thốt lên, nhìn xuống chân. "Vậy là tôi đang đứng trên đầu cá."

"Dưới chân cá."

"Dưới chân cá hay trên đầu cá?"

"Hồi đó thì trên đầu."

"Giờ?"

"Giờ ông đứng trên đất."

Họ đi tiếp. Qua sống cát thứ nhất, qua lằn sóng đã khô thành những vân song song như lưng thằn lằn. Ông Prasert chỉ chỗ này, ông Somkid chỉ chỗ kia.

"Chỗ kia," ông Somkid nói, "tôi từng ngã xuống thuyền."

"Ông ngã ở đâu?"

"Chỗ đó. Cái chỗ mà bây giờ có con chó."

Ông Prasert nhìn. Quả là có một con chó vàng gầy đứng ở lòng sông, mõm hướng xuống, ngửi mặt cát như đang tìm thứ gì ông ta từng làm rơi.

"Ông ngã làm sao?"

"Tôi say."

"Ông say?"

"Say rượu nếp. Hồi hai chục tuổi. Ngã xuống nước, tôi tưởng chết, hóa ra nước chỉ tới ngực."

"Ngực ông bây giờ hơi cao hơn hồi đó."

"Ông," ông Somkid nói, "ông có mồm không bao giờ nghỉ."

Ông Prasert luôn mang theo cây gậy tre dài chừng hai thước, đầu vạt vát, vạch ba cái khắc ở thân. Sáng nay nó kẹp dưới nách ông từ lúc lau thuyền. Ông cắm nó xuống từng vũng trước khi bước vào, đo vũng như đo con nít: tới đây, tới đây. Gậy cắm xuống cát ẩm, tiếng chạm nghe khô, gọn. Ông không tin mắt mình khi nhìn mặt nước. Nước nhìn nông có thể sâu. Nước nhìn sâu có thể là cái bóng của đám mây.

Họ lội qua hai vũng nước. Vũng đầu nông, chỉ tới mắt cá, nước trong, lạnh, đáy lổn nhổn đá cuội. Vũng thứ hai sâu hơn, tới đầu gối ông Prasert, nước đục bùn. Ông giơ cái xô lên khỏi mặt nước bằng một tay, tay kia chống gậy, và ông Somkid bước theo sau, vừa lội vừa lẩm bẩm chửi cái dép.

"Ông đo cái gì vậy?" ông Somkid hỏi.

"Đo vũng."

"Vũng thì lội thôi."

"Lội thôi thì chìm."

"Ở đây hả? Chìm ở đây hả?"

"Đừng cãi," ông Prasert nói. "Đo là đo."

Cái cồn bên kia hiện ra từ trong sương, thấp, dài, xanh xám, như một con trâu đang nằm. Cò trắng đậu đầy ở hai đầu, từng đàn một, và khi hai ông đi tới thì cả đàn nhấc lên, vỗ cánh, bay thành đường cong, rồi đáp xuống gần đó.

Có người đã tới trước. Bốn năm người, đàn ông và đàn bà, trần chân, ống quần xắn cao, xúm quanh một cái vũng ở bìa cồn, đứa nhỏ nhất chừng mười tuổi cầm cái vợt nhỏ. Họ ngẩng lên khi thấy hai ông, gật đầu một cái, không nói. Ông Prasert gật lại. Cái gật đầu ấy ở giữa lòng sông khô nghe như lời chào qua bàn thờ.

Một ông già trong nhóm kia nheo mắt, ngó ông Somkid, rồi há miệng.

"Somkid?"

Ông Somkid khựng lại.

"Somkid hả? Somkid lái thuyền thuê ở bến Tha Sadet?"

"Ơ." Ông Somkid nheo mắt nhìn lại. "Ông Sisouk? Ông Sisouk đen xì?"

"Chính là tôi."

"Trời, tôi tưởng ông chết rồi."

"Tôi cũng tưởng ông chết."

"Sao ông tưởng tôi chết?"

"Vì ông nợ tôi hai trăm."

"Hai trăm?"

"Tiền cọc thuê thuyền năm đó. Ông nói mai trả."

"Mai nào?"

"Mai hôm đó."

"Ông nhớ tới bây giờ?"

"Tôi nhớ cho tới khi ông trả."

Cả nhóm bật cười. Đứa bé cầm vợt cười ngặt nghẽo, suýt ngã xuống vũng. Ông Somkid đỏ mặt, gãi đầu, thò tay vào túi, rút ra mấy tờ giấy bạc nhàu, nhìn, nhét lại. "Tôi trả. Tôi trả lần sau."

"Lần sau là lần nào?"

"Lần sau sông cạn."

"Sông đang cạn."

"Vậy là lần này."

"Vậy trả đi."

"Tôi... quên ví."

"Ông có ví không?"

"Có. Ở nhà."

Ông Sisouk lắc đầu, thở một hơi cười. "Ông vẫn vậy." Ông quay sang ông Prasert, đưa một bàn tay đen, chai, giơ ra, và ông Prasert bắt. "Ông bạn này tên gì?"

"Prasert."

"Ông bắt cá ở đâu?"

"Bờ bên kia."

"Bờ nào là bên kia?" ông Sisouk hỏi, rồi cười mình. "Tôi hỏi ngu."

"Cá có không?"

"Có. Cái vũng này có." Ông Sisouk chỉ. "Tôi để lại cho ông chỗ nửa kia."

Cái vũng rộng bằng cái chiếu, nước chỉ tới bắp chân, trong, và dưới đáy, từng bóng đen nhỏ lượn quanh.

Ông Prasert thả cây gậy, xắn tay áo, quỳ xuống bên mép nước.

Cá nằm trong vũng, ông biết ngay. Không phải vì nhìn, vì mắt ông đã mờ đi trước tuổi, mà vì nước ở đây khác: có chỗ gờn, có chỗ lặng, có chỗ thỉnh thoảng nổi lên một vòng tròn. Ông luồn tay xuống, chậm, ngón tay xòe, không khuấy. Nước lạnh tới xương. Ông đợi. Một bóng đen tới gần, quẫy, lượn qua lòng bàn tay. Ông khép lại.

Con cá đầu tiên bằng bàn tay, trơn, giãy như sắt nóng, và ông ném nó vào cái xô đỏ.

"Một," ông nói.

"Một," ông Somkid lặp, đứng sau lưng. "Ông nhanh đó."

"Ông xuống đi."

"Tôi xuống làm gì?"

"Bắt cá."

"Tôi không bắt giỏi."

"Ông đứng đó làm gì?"

"Tôi đếm."

Ông Somkid không xuống. Ông Prasert bắt thêm con thứ hai, con thứ ba. Con thứ tư thoát khỏi tay, quẫy ngược lên, bắn nước vào mặt ông. Con thứ năm ông giữ được. Năm con, mỗi con bằng bàn tay, nằm trong xô đỏ, mình trắng đục, vây xám, lấp lánh dưới nắng.

Ông Somkid, trong lúc đó, đã lội ra giữa vũng, hai tay thọc xuống nước, miệng lẩm bẩm. Ông chộp một cái, rồi một cái nữa. Sau cùng ông giơ lên, đắc thắng, một vật gì đó đen đen, nhỏ nhỏ, nhỏ nước tong tong.

"Cá!"

Ông Prasert nhìn. "Dép."

"Cái gì?"

"Cái dép."

"Cá."

"Dép, ông Somkid. Dép của ai đó."

Ông Somkid cúi nhìn. Quả là một chiếc dép, nhựa xanh, xỏ ngón, quai đứt một bên, nằm trong bàn tay ông như con cá chết. Ông im lặng. Rồi đưa nó cho đứa bé cầm vợt, cung kính như dâng quà.

"Của cháu."

"Dạ?"

"Cháu giữ. Ai hỏi thì nói ông Somkid bắt được."

Đứa bé giữ cái dép, nghiêm túc, và cả ông Sisouk lẫn ông Prasert cười đến chảy nước mắt.

Giữa trưa, nắng gắt. Ông Prasert ngồi trên khúc gỗ trôi, cạnh cái xô đỏ, tay nhúng trong nước cho mát. Từ đây ông nhìn ra giữa lòng sông, và thấy cái điều ông không muốn thấy.

Nước đổi màu.

Không phải nước chỗ ông ngồi, nước đó vẫn trong. Là nước xa hơn, khoảng giữa lòng, nơi sông còn chút dòng chảy. Nó xanh. Xanh một thứ xanh lam lục như ngọc phỉ thúy, như màu nước hồ bơi, như bức ảnh quảng cáo, và dưới nắng nó phát sáng, trong đến mức nhìn thấy cả đáy cát, và đàn khách du lịch, bốn năm người, đứng ở bờ cồn chụp ảnh, cười, giơ ngón tay chữ V.

Ông Prasert thấy gáy mình lạnh đi, dù nắng đang đứng.

Rồi ông nhìn xuống cái xô, nơi đáy xô đỏ có vài sợi rêu xanh dính vào từ vũng nước ông vừa bắt cá. Ông nhón lên bằng hai ngón tay, giơ lên nắng. Xanh nhớt, mịn, trôi tuột.

"Ông Somkid."

"Hả?"

"Ông thấy cái này không?"

"Cái gì?"

"Cái này." Ông giơ sợi rêu. "Cái này mà mắc vào lưới thì lưới hỏng."

"Đẹp mà," ông Somkid nói, nhìn ra giữa sông, ngắm vệt nước xanh ngọc. "Nước đó đẹp thiệt."

"Đẹp."

"Ông không thích?"

"Đẹp," ông Prasert nói. "Rồi hỏng."

Ông Somkid im. Ông nhìn sợi rêu, nhìn mặt bạn, nhìn vệt xanh ngoài kia, rồi chép miệng, ngồi xuống bên khúc gỗ. Không ai nói gì. Chỉ có tiếng cò gọi nhau ở xa, tiếng nước chảy nhỏ ở khe sống cát, tiếng người cười ngoài bờ cồn.

Rồi ông Prasert lau tay vào quần, đứng dậy, cầm xô.

"Về."

Chiều, bãi cát bên bờ Thái đông hơn buổi sáng. Hàng chục người đàn bà đứng thành hàng trên lòng sông khô, mặc đồ thể thao, giày vải, khăn trùm đầu, theo nhịp nhạc phát từ một cái loa nhỏ đặt trên cái hộp nhựa. Cô giáo dẫn đầu, trẻ, rắn rỏi, miệng ngậm cái còi. Cô vỗ tay ba nhịp rồi hô, nửa tiếng mình nửa tiếng Anh, theo kiểu mấy lớp nhảy trên ti vi, những chữ ông Prasert nghe mà chỉ hiểu một nửa: một, hai, ba, bốn, đổi chân, xoay vai.

Ông Somkid dừng lại ở rìa bãi, nhìn.

"Ông thấy không?"

"Thấy."

"Cát đó mới lộ tháng này. Hồi đó là đáy sông."

"Giờ là sân tập."

"Sân tập." Ông Somkid thở dài, khoái chí. "Tôi cũng muốn tập."

"Cát đó là sân chơi của mấy bà," ông Prasert nói. "Không phải của ông."

"Sân của ai, sân của sông."

"Sông cho mấy bà mượn."

"Vậy cho tôi mượn luôn."

"Ông tập không nổi."

"Sao ông biết?"

"Bụng ông."

Ông Somkid cúi nhìn cái bụng, vỗ vỗ, rồi cười to. Cô giáo thể dục, nghe tiếng cười, quay đầu, thổi một tiếng còi dài. Cả hàng người ngưng lại nhìn.

"Hai bác!" cô gọi. "Vào đi!"

"Dạ không, tụi tôi đi ngang," ông Prasert nói.

"Vào đi bác! Một phút thôi!"

"Tôi... tôi cầm xô."

"Để xô xuống!"

"Cá trong đó."

"Cá không chạy đâu!"

Ông Prasert chưa kịp trả lời thì cô đã bước tới, tóm cánh tay ông, kéo, dễ như kéo cái bao tải. Cái xô đỏ rơi xuống cát, đứng vững. Ông Prasert thấy mình đứng ở hàng thứ hai, giữa hai người đàn bà tóc trắng, mặt đỏ, và trước mặt ông, mười hai cái lưng chuyển động.

"Một, hai, ba, bốn!" cô giáo hô. "Giơ tay lên!"

Ông giơ tay.

"Sang trái!"

Ông sang phải.

"Trái, bác ơi, trái!"

"Tôi biết!"

"Giơ cao nữa!"

Ông giơ cao nữa. Hông ông kêu rắc.

Người đàn bà tóc trắng bên cạnh liếc nhìn ông, mỉm cười, một nụ cười có lỗ, như nhìn một đứa nhỏ mới biết đi. Ông Somkid ở rìa bãi, ôm bụng, mặt tím vì nín cười, nước mắt chảy dài xuống má.

Ông Prasert tập sai nhịp trước mười hai cái lưng suốt ba phút.

Khi cô giáo thổi còi nghỉ, người đàn bà tóc trắng quay sang ông, thở hổn hển.

"Bác mới tập lần đầu hả?"

"Lần đầu."

"Bác giơ tay trái mà bước chân phải."

"Tôi biết."

"Mai bác tới nữa nghe."

"Tôi đi bắt cá."

"Cá bắt buổi sáng, tập buổi chiều."

"Tôi..." ông Prasert nói, rồi dừng. Ông nhìn cô giáo đang vẫy tay chào cả đám, nhìn cái xô đỏ lẻ loi trên cát. "Để tôi coi."

"Bác nói vậy là bác tới," người đàn bà nói, và cười lỗ.

Xế chiều, gió đổi hướng. Ông cảm thấy nó trước khi thấy: một luồng mát nhẹ từ phía bắc, mang theo mùi đất khô và rêu. Mây ở chân trời đã vàng. Cái loa nhỏ tắt, cô giáo thu dọn, người đàn bà tản ra từng nhóm, nói chuyện, cười, khăn trùm đầu bay phấp phới.

Ông xách cái xô đỏ, năm con cá nằm yên trong đáy. Ông Somkid đi bên cạnh, tay khoác cái nón, mặt vẫn còn lấm tấm mồ hôi, vẫn còn cười.

"Năm con," ông Prasert nói, giơ cái xô lên, đưa cho bạn nhìn.

"Cá thì nhỏ, mà người xóm mình thì nhiều."

"Xóm mình có mấy nhà?"

"Mười một."

"Năm con chia mười một."

"Cắt nhỏ."

"Cắt bằng gì?"

"Bằng dao." Ông Somkid nháy mắt. "Tôi còn thiếu ông hai trăm."

"Ông thiếu ông Sisouk."

"Ông Sisouk thì tôi trả lần sau. Ông thì tôi trả bằng cá."

"Cá của tôi."

"Cá của sông."

"Cá của tôi," ông Prasert nói, "bắt bằng tay."

Họ lội qua lòng sông trở về. Cát lạnh dần dưới chân. Hai vũng nước phản chiếu màu mây, vàng, hồng, như hai tấm gương nhỏ úp xuống đất. Ông cắm cây gậy xuống vũng đầu tiên: tới mắt cá, cạn hơn sáng nay.

Họ lên đến bờ. Ông ngoái lại một lần.

Dấu chân hai người từ sáng nằm lại trên cát thành hai hàng song song, ngoằn ngoèo. Ở mép vũng gần nhất, nước đã rút thêm một đốt ngón tay, để lộ một vòng cát mới, trắng, ẩm, và gió từ phía bắc đang thổi qua nó.