Vài ngày sau lễ hội, không khí thị trấn Nhạn Khê đã đổi khác hẳn, tin tức về buổi vạch trần công khai lan truyền khắp nơi, từ khu chợ trung tâm tới các quán trà nhỏ, từ phòng học tới bàn ăn của mỗi gia đình, một chủ đề không ai có thể tránh né bàn tán.

Hội đồng Sáng Lập, dưới áp lực dư luận, buộc phải ra thông báo chính thức, dán tại bảng tin công cộng lớn nhất thị trấn: mở "một cuộc rà soát hành chính" đối với hoạt động của Tiệm Cầm Ức. Ngôn từ trong thông báo khô khan, quan liêu, không hứa hẹn kết quả cụ thể nào, chỉ nói chung chung về "quy trình xem xét theo đúng thủ tục".

Tôi đọc thông báo đó nhiều lần, cố tìm kiếm một tia hy vọng cụ thể hơn trong những câu chữ mơ hồ, nhưng không tìm được nhiều. Mỗi lần đọc lại, tôi lại nhận ra thêm một cụm từ được lựa chọn cẩn thận để không cam kết bất cứ điều gì, một nghệ thuật hành chính mà có lẽ chính Cô Trinh cũng quen thuộc hơn ai hết.

My đọc cùng tôi, chỉ tay vào từng câu, phân tích như thể đang đọc một bảng số liệu Thẩm Định. "Câu này," cô nói, chỉ vào dòng chữ "quy trình xem xét theo đúng thủ tục", "nghĩa là họ có thể kéo dài bao lâu tuỳ thích, không có hạn định." Tôi gật đầu, cảm nhận hy vọng ban đầu dần nhường chỗ cho một sự thực tế lạnh lùng hơn về tốc độ vận hành của bộ máy hành chính mình đang đối đầu.

Phản ứng của thị trấn tiếp tục chia rẽ rõ rệt hơn từng ngày. Một buổi sáng, khi tôi đi ngang khu chợ mua ít đồ dùng, một người đàn ông trung niên, khách hàng quen của Bà Tuyết Lam, chặn đường tôi lại, giọng gay gắt.

"Cô tưởng cô đang cứu ai?" Ông nói, ánh mắt đầy giận dữ. "Bà Lam là chỗ dựa duy nhất của gia đình tôi khi cần tiền gấp. Giờ cô làm ầm lên thế này, biết đâu bà ấy đóng cửa tiệm luôn, tôi biết vay ở đâu?" Giọng ông run lên vì tức giận, tay ông chỉ thẳng vào mặt tôi, và vài người đi ngang qua bắt đầu dừng lại nhìn, khiến tôi càng thêm bối rối giữa con phố đông đúc.

Tôi đứng đó, choáng váng trước sự giận dữ không ngờ tới, cảm nhận lần đầu tiên sự phức tạp thật sự của vấn đề mình đang can dự vào: không chỉ có nạn nhân và kẻ trục lợi đơn giản, mà còn có những người, dù bị bóc lột, vẫn phụ thuộc vào chính hệ thống bóc lột đó vì không có lựa chọn nào khác tốt hơn.

Xung quanh chúng tôi, vài người đi chợ khác dừng lại nhìn, một số gật gù đồng tình với người đàn ông, một số khác lắc đầu, thì thầm điều gì đó tôi không nghe rõ, và tôi đứng giữa những ánh mắt đó, cảm nhận rõ hơn bao giờ hết mình đã trở thành một nhân vật công khai trong câu chuyện của cả thị trấn, không còn là Đan Nhiên vô danh của trước đây nữa.

Tay tôi siết chặt túi đồ vừa mua, tim đập nhanh, và trong khoảnh khắc đó tôi ước gì mình có đủ lời lẽ để giải thích cho ông hiểu mọi thứ phức tạp hơn nhiều so với việc đóng hay không đóng một cái tiệm, nhưng lưỡi tôi như cứng lại, không tìm được từ ngữ nào đủ nhanh, đủ đúng, giữa cơn giận dữ đang phả thẳng vào mặt mình.

Tôi đứng chôn chân, không biết đáp lại thế nào, cảm nhận toàn bộ sức nặng của những gì mình vừa làm dồn lại trong lồng ngực, không còn là một khái niệm trừu tượng nữa, mà là gương mặt thật, giọng nói thật của một người đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ quyết định của tôi. Kỳ, đi cùng tôi, kéo tay tôi, nhẹ nhàng đưa tôi ra khỏi tình huống căng thẳng đó.

"Đừng để bụng." Anh nói, khi cả hai đã đi xa khỏi khu chợ. "Ông ấy giận vì sợ hãi, không phải vì mình sai."

Tôi gật đầu, dù trong lòng vẫn còn dư âm của cuộc chạm trán đó, một sự lung lay niềm tin nhỏ nhưng thật sự, lần đầu tiên khiến tôi tự hỏi liệu quyết định công khai của mình có thực sự là điều đúng đắn, hay chỉ đơn giản là ít tồi tệ hơn so với việc tiếp tục im lặng.

Chúng tôi tiếp tục đi bộ về Học Viện, không nói nhiều, mỗi người chìm trong suy nghĩ riêng, và trong đầu tôi, hình ảnh người đàn ông giận dữ đó cứ lởn vởn mãi, một lời nhắc nhở rằng không có quyết định nào trong thế giới phức tạp này là hoàn toàn trong sạch, không gây tổn thương cho bất kỳ ai.

Tôi nghĩ tới mẹ, tới khung cửi bà vẫn ngồi bên mỗi tối, và tự hỏi liệu bà có bao giờ dệt một tấm vải mà không ai trong nhà thích màu sắc của nó hay không, liệu có tấm vải nào làm hài lòng tất cả mọi người cùng một lúc. Có lẽ không, tôi nghĩ, có lẽ mỗi lựa chọn đúng đắn đều để lại một vài sợi chỉ lệch màu ở đâu đó, không thể tránh khỏi.

Tối đó, tôi kể lại chuyện đó cho My nghe, và cô, dù đã quen với những con số lạnh lùng của Thẩm Định, cũng trầm ngâm một lúc lâu trước khi lên tiếng. "Có lẽ đó là cái giá của việc thay đổi bất cứ điều gì," cô nói, "luôn có ai đó mất mát, kể cả khi thay đổi đó là đúng đắn." Tôi gật đầu, ghi nhớ câu nói đó như một lời nhắc nhở cho những ngày sắp tới.