Tôi bước ra khỏi tiệm khi trời đã tối hẳn, không nhớ rõ mình đã chào tạm biệt Bà Tuyết Lam ra sao, chỉ nhớ cảm giác chân mình bước đi như một cái máy, không có phương hướng rõ ràng, chỉ đơn thuần muốn rời khỏi không gian ngột ngạt đó càng xa càng tốt.

Con phố về đêm vắng người, ánh đèn đường thưa thớt đổ những vệt sáng vàng nhạt xuống mặt đường, và tôi đi trong im lặng, đầu óc trống rỗng một cách kỳ lạ, như thể cơ thể đã dùng hết mọi cảm xúc có thể trong buổi chiều vừa qua, không còn gì để cảm nhận thêm nữa.

Tôi không biết mình đã đi bao lâu, chỉ khi ngẩng đầu lên, tôi nhận ra mình đang đứng trước cổng Học Viện, không nhớ rõ mình đã đi qua những con đường nào để tới được đây.

Tôi đứng đó, nhìn lên cổng trường cao lớn, ánh đèn từ tháp xa hắt xuống một quầng sáng mờ nhạt, và trong đầu, lần đầu tiên, một câu hỏi thành hình rõ ràng, một câu hỏi tôi chưa từng dám nghĩ tới trước đây, không chỉ nghi ngờ Bà Tuyết Lam, mà nghi ngờ cả hệ thống đứng sau tất cả những gì đang xảy ra.

Ai đã đặt ra luật này? Và họ có bao giờ phải trả giá như mình không?

Câu hỏi đó không có câu trả lời ngay lập tức, chỉ treo lơ lửng trong tâm trí tôi, một hạt giống nhỏ được gieo xuống giữa đống tro tàn của thất bại vừa qua, một hạt giống mà tôi không biết liệu có bao giờ nảy mầm thành điều gì đó cụ thể hơn hay không.

Tôi nghĩ tới Viện trưởng Đoan, tới bài phát biểu đầy sức nặng của bà tại buổi điều trần, tới câu nói "có những cái giá không ai được chọn không trả, kể cả người đứng đầu". Tôi tự hỏi, liệu bà có thật sự hiểu, hay chỉ đang lặp lại một lời biện minh đã được mài giũa qua nhiều năm, đủ hoàn hảo để không ai có thể phản bác.

Tôi cũng nghĩ tới Cô Trinh, tới sự trống rỗng bà mô tả về chính mình, tới việc cô vẫn phải tiếp tục "nộp" một phần ký ức mới mỗi năm chỉ để giữ được công việc, một vòng lặp bóc lột không có điểm dừng, áp dụng cho cả những người đứng ở phía thực thi luật lệ, không chỉ riêng học sinh.

Có lẽ, tôi nghĩ, không ai trong hệ thống này thật sự đứng ngoài cuộc, không ai hoàn toàn vô tội, cũng không ai hoàn toàn là kẻ thù, chỉ có những người đang cố sống sót theo những cách khác nhau trong một cỗ máy lớn hơn tất cả bọn họ cộng lại.

Tôi đứng thêm một lúc, để cho làn gió đêm lạnh lẽo len qua áo, rồi cuối cùng bước qua cổng, trở về ký túc xá, mang theo trong lòng không phải một câu trả lời, mà là một câu hỏi mới, lớn hơn, sâu hơn, mà tôi biết mình sẽ không thể bỏ qua được nữa.

Người gác cổng đêm gật đầu chào khi thấy tôi đi ngang, một cử chỉ quen thuộc ông vẫn làm mỗi tối, hoàn toàn không hay biết về những gì đang diễn ra trong đầu một học sinh vừa đi ngang qua chỗ ông đứng gác. Tôi gật đầu đáp lại, cố nặn ra một nụ cười nhỏ, rồi tiếp tục bước vào trong, để lại phía sau con phố tối và cánh cửa tiệm đã khép lại từ lâu.