Buổi điều trần kết thúc sau đó không lâu, với vài câu hỏi từ những học sinh được chọn trước để phát biểu, những câu trả lời hành chính, chừng mực từ các thành viên Hội đồng, không có gì đột phá thêm sau bài phát biểu đầy sức nặng của Viện trưởng Đoan. Khi cánh cửa Đại Sảnh mở ra, dòng người túa ra sân ngoài, không khí náo động hơn hẳn sự trang nghiêm bên trong.

Tôi và My đứng lại một góc sân, quan sát các nhóm học sinh khác tụ tập bàn tán, chia sẻ cảm nhận của mình về buổi điều trần vừa qua. Nắng chiều đã ngả sang màu cam nhạt, hắt bóng dài của những tán cây cổ thụ trong sân lên nền gạch, và không khí bắt đầu se lạnh trở lại khi Kỳ Giá dần lùi xa, nhường chỗ cho những ngày ấm áp hơn của mùa kế tiếp.

"Bà Đoan nói hay thật đó." Một nhóm nữ sinh gần đó bàn tán, tay vẫn còn ôm sách vở trước ngực. "Nghe xong thấy thương bà quá, cả đời hy sinh vì thị trấn."

Nhưng ở một góc khác, cách đó chỉ vài bước chân, một nhóm nam sinh lại có giọng điệu khác hẳn.

"Hay cái gì, toàn lời hoa mỹ để biện minh cho việc lấy ký ức của tụi mình thôi." Một cậu nói, giọng có phần bực bội. "Nói tới Cơn Đại Quên hoài, nhưng đâu có nghĩa là phải trút hết lên đầu tụi học sinh nghèo."

"Ừ, đứa nào có tiền thì mua miễn trừ được, còn tụi mình thì è cổ ra trả." Một đứa khác phụ hoạ, giọng cay đắng, đá nhẹ chân xuống nền gạch như để trút bớt bực dọc.

Một vài Giám Thu đứng rải rác quanh sân, không can thiệp vào các cuộc bàn tán, chỉ quan sát từ xa, như thể đã quen với việc học sinh cần một khoảng thời gian để xả bớt cảm xúc sau mỗi lần chứng kiến trực tiếp bộ máy quyền lực vận hành. Tôi nghe những cuộc trò chuyện đối lập đó, cảm nhận rõ ràng sự chia rẽ trong cách nhìn nhận của học sinh về hệ thống mình đang sống trong đó.

Có đứa đứng khóc lặng lẽ ở góc sân, được bạn bè vây quanh an ủi, có lẽ vì cái tên khiến cả hội trường im bặt lúc nãy là người quen của chúng. Có đứa khác thì đã quay lại với những câu chuyện thường nhật, bàn tán về bài kiểm tra sắp tới như thể buổi điều trần chưa từng xảy ra, một sự dửng dưng khiến tôi vừa khó hiểu vừa phần nào ghen tị, vì tôi biết mình sẽ không bao giờ có được sự nhẹ nhõm đó. Không ai hoàn toàn đúng, không ai hoàn toàn sai, mỗi người đều có một góc nhìn được định hình bởi hoàn cảnh riêng của mình.

"Mày nghĩ sao?" tôi hỏi My, khi cả hai đi bộ ra khỏi khu vực đông người, giọng nhỏ hẳn lại như sợ ai đó nghe thấy.

"Tao nghĩ..." My ngẫm nghĩ một lúc trước khi trả lời, giọng thận trọng. "Tao nghĩ bà Đoan nói đúng về nỗi sợ của bà, nhưng điều đó không có nghĩa là cách bà giải quyết nỗi sợ đó là công bằng với tụi mình. Hai chuyện đó khác nhau."

Tôi gật đầu, thấy câu trả lời của My phản ánh đúng những gì tôi cũng đang cảm nhận, một sự phức tạp không thể gói gọn trong việc ủng hộ hay phản đối hoàn toàn. Tôi nghĩ tới hình ảnh bà Đoan lúc phát biểu, khoảnh khắc giọng bà nghẹn lại khi nhắc tới mẹ mình, và đối chiếu nó với con số nợ đang phình to từng ngày trên Bảng Nợ của Kỳ, cố tìm xem hai điều đó có thể cùng đúng một lúc hay không, một người vừa mang nỗi đau thật, vừa là người đứng đầu một hệ thống đang bào mòn hàng trăm học sinh khác.

Chúng tôi đi bộ chậm rãi qua sân trong, không vội về ký túc dù trời đang tối dần, có lẽ vì cả hai đều cần thêm thời gian để lắng lại những cảm xúc dồn nén suốt buổi sáng. Giữa lúc chúng tôi đi ngang một nhóm học sinh khác, một cậu học sinh lạ mặt, có lẽ năm ba, nói to với bạn mình, đủ để những người xung quanh nghe thấy.

"Nghe nói có người giàu mua được miễn trừ tạm thời đấy, tụi con nhà quan chức trong thị trấn ấy. Không phải đóng gì cả suốt cả năm."

Câu nói đó khiến vài người xung quanh xì xào bàn tán thêm, và tôi cảm nhận một sự bất mãn âm ỉ lan toả trong đám đông, một sự bất công ngầm mà ai cũng biết nhưng ít khi được nói thẳng ra giữa chốn đông người như vậy. My khẽ liếc sang tôi, không nói gì, nhưng ánh mắt cô mang một câu hỏi ngầm mà cả hai đều hiểu, dù chưa từng bàn thẳng tới chuyện gia đình tôi có đủ điều kiện để mua loại miễn trừ đó hay không, một chủ đề chúng tôi vẫn ngầm tránh nhắc tới suốt bốn năm học chung.

Tôi và My tiếp tục bước đi, không tham gia vào cuộc bàn tán đó, nhưng câu chuyện về miễn trừ tạm thời cứ lởn vởn trong đầu tôi, một mảnh ghép nhỏ khác trong bức tranh lớn về sự bất công đang tồn tại ngay dưới lớp vỏ trang nghiêm, có tổ chức của Học Viện Vạn Chỉ, và tôi tự hỏi, dưới bầu trời âm u đang kéo tới báo hiệu mùa Nắng Gắt sắp thay chỗ cho cái lạnh của Kỳ Giá, còn bao nhiêu điều khác nữa mà tôi vẫn chưa hề hay biết.