Văn phòng Giám Thu nằm ngay cạnh Sảnh Guồng, một dãy phòng thấp lợp ngói xám, cửa sổ nhỏ để tránh ánh nắng trực tiếp làm phai màu giấy tờ lưu trữ bên trong. Tôi tới đó vào một buổi chiều đầu tuần thứ hai của năm học, mang theo đơn xin xem lại Bảng Nợ cá nhân, một thủ tục học sinh nào cũng có quyền làm mỗi năm một lần, dù ít ai buồn làm vì kết quả thường chẳng khác gì con số đã dán công khai ngoài Sảnh Guồng.

Tôi làm vì tôi thích có bản sao viết tay, đối chiếu với sổ tính toán riêng của mình, để chắc chắn không có sai sót nào lọt qua.

Người tiếp tôi là một phụ nữ trạc ba mươi tư tuổi, tóc búi gọn, áo Giám Thu màu xám tro cài kín cổ. Tôi từng thấy cô đứng gần bàn điểm danh hôm khai giảng nhưng chưa nói chuyện trực tiếp bao giờ. Cô ngồi quay mặt hẳn ra phía cửa, một điều tôi để ý ngay vì hầu hết nhân viên văn phòng khác đều quay lưng ra cửa để tiện làm việc với bàn giấy phía sau.

"Đan Nhiên, mã bốn ba bảy?" Cô hỏi mà không cần tôi trả lời, mắt đã dán vào cuốn sổ mở sẵn trên bàn. "Ngồi đi."

Tôi ngồi xuống. Cô lật vài trang, tay trái đếm ngón theo một nhịp lặng lẽ, ngón cái chạm ngón trỏ rồi tới ngón giữa, như đang tính nhẩm điều gì đó không liên quan tới hồ sơ trước mặt.

"Mười chín cuộn tính tới năm tư." Cô đọc to, giọng phẳng, không có sắc thái khen chê. "Đóng đúng hạn cả ba năm, không nợ đọng, không dùng miễn trừ. Cô là một trong số ít."

"Em có làm gì sai không ạ?" Tôi hỏi, dù biết câu trả lời gần như chắc chắn là không.

"Không." Cô gấp sổ lại một nửa, rồi lại mở ra, như đang tìm cớ để không nhìn thẳng vào tôi. "Chỉ là hiếm thấy thôi. Học sinh giỏi Thẩm Định như cô, đáng lẽ phải biết cách giữ lại nhiều hơn cho mình, không phải đóng sạch sẽ như vậy."

Tôi không biết trả lời sao cho câu đó, vì với tôi việc đóng đúng hạn không phải một lựa chọn có thể cân nhắc, mà là điều duy nhất giữ cho tôi khỏi rơi vào cảnh giống Kỳ, nợ chồng nợ tới mức không còn nhìn ra đâu là gốc đâu là lãi nữa. Tôi im lặng, và cô cũng không có ý chờ câu trả lời, chỉ tiếp tục lật hồ sơ, đối chiếu vài con số, đóng dấu xác nhận vào góc tờ đơn tôi mang tới.

"Xong rồi." Cô đẩy tờ đơn về phía tôi. "Cô có thể về."

Tôi đứng dậy, cầm lấy tờ giấy, nhưng chưa kịp bước ra thì cô đột nhiên nói tiếp, giọng khác hẳn lúc nãy, mềm hơn, gần như không phải đang nói với tôi mà đang nói với chính mình.

"Cô ngồi xuống đi." Cô ngẩng lên, ánh mắt có gì đó lạc đi trong một giây. "Tôi... tôi có nhớ nhầm gì không nhỉ."

Tôi đứng khựng lại, không chắc mình có nên ngồi xuống thật hay không. Cô nhìn tôi thêm một giây nữa, rồi lắc đầu nhanh, như tự dập tắt một ý nghĩ vừa trồi lên.

"Không có gì. Xin lỗi, cô cứ về đi." Cô cúi xuống, quay lại đúng dáng vẻ hành chính lúc nãy, tay lại đếm ngón. "Đúng quy trình là kiểm tra xong thì cho về. Tôi nói nhầm."

Tôi bước ra khỏi văn phòng, đóng cửa lại sau lưng, đứng ngoài hành lang một lúc, cố nhớ xem mình có từng gặp người phụ nữ đó ở đâu trước đây không mà lại khiến cô có phản ứng lạ như vậy. Tôi không nhớ ra gì cả. Có lẽ cô chỉ đang có một ngày mệt mỏi, làm việc với hàng trăm hồ sơ mỗi tuần dễ khiến người ta lẫn lộn khuôn mặt này với khuôn mặt khác.

Tấm bảng tên treo cạnh cửa văn phòng ghi rõ: Giám Thu Trinh, phòng số hai. Tôi đọc tên đó, lẩm nhẩm trong đầu một lần cho nhớ, rồi tự hỏi vì sao mình lại muốn nhớ tên một Giám Thu mình chỉ gặp đúng một lần, chỉ vì cô có một câu nói bỏ lửng kỳ lạ. Có lẽ vì cả năm nay chưa ai trong bộ máy hành chính của Học Viện từng nhìn tôi bằng ánh mắt như thế, một ánh mắt như đang cố nhớ ra điều gì đó ngoài phạm vi công việc, dù chỉ trong một giây rồi tắt ngay.

Trên đường ra, tôi đi ngang khu Bảng Nợ chung dán ngoài Sảnh Guồng, nơi cột số của cả khoá năm tư được cập nhật công khai. Tôi không định dừng lại, nhưng chân tôi tự khựng khi mắt lướt qua hàng tên xếp theo thứ tự chữ cái, và tôi thấy tên mình, Đan Nhiên, nằm giữa những cái tên khác, con số mười chín cuộn ghi rõ bên cạnh, sạch sẽ, không một dấu gạch nợ đọng nào. Tôi đứng đó một lúc, nhìn hàng số của những học sinh khác, phần lớn cũng gọn gàng như của tôi, chỉ có vài cái tên có dòng ghi chú nhỏ màu đỏ bên cạnh, đánh dấu diện Vay Trước.

Tôi đi dọc hành lang ra sân, nơi ánh chiều đang nhạt dần sau dãy nhà Sảnh Guồng. Tôi chợt nhớ tới lời cô nói, rằng học sinh giỏi Thẩm Định như tôi đáng lẽ phải biết giữ lại nhiều hơn cho mình. Tôi nghĩ về điều đó suốt quãng đường về ký túc, không phải vì thấy cô sai, mà vì thấy cô có một điểm đúng mà tôi chưa từng dám nghĩ thẳng ra: giữ đúng hạn không có nghĩa là giữ đủ, và đủ cho hệ thống không có nghĩa là đủ cho riêng tôi.

Tối đó tôi kể lại chuyện văn phòng cho Hạ My nghe, bỏ qua đoạn Giám Thu nói lạ, chỉ kể phần con số mười chín cuộn. My đang ngồi bên bàn học, tay gõ bút theo nhịp đều lên mép bàn gỗ, thói quen mỗi khi cô tính nhẩm gì đó trong đầu. Nghe xong, My huýt sáo khe khẽ, nói tôi đúng kiểu học sinh mà Học Viện thích trưng ra làm ví dụ trong sách hướng dẫn, kỷ luật quá mức bình thường, kiểu người mà Giám Thu nào cũng muốn kể cho học sinh khác nghe làm gương.

"Tao mà được vậy thì đỡ biết mấy." My gác bút xuống, xoay ghế lại nhìn tôi. "Nhà tao chỉ cần dư đúng nửa cuộn thôi cũng đã coi như trúng số rồi."

Tôi không hỏi thêm về chuyện đó, vì tôi biết My không thích nói dài về hoàn cảnh nhà mình, chỉ thả những câu như vậy thoáng qua rồi thôi. Tôi cười, không phản đối lời khen của cô, nhưng trong đầu vẫn lởn vởn hình ảnh người Giám Thu ấy ngồi quay mặt ra cửa, tay đếm ngón, và câu hỏi bỏ lửng của cô, như một mảnh giấy rơi ra từ một quyển sách mà tôi chưa từng biết mình đang cầm trên tay.