Tiếng súng đã im từ lúc nào.

Diệu không biết mình đã nằm co dưới gầm bàn thờ bao lâu. Khi tiếng đại liên ngừng hẳn — không phải ngưng giữa chừng như những lần trước, mà là ngừng hẳn, cái im lặng đặc quánh của ban mai đổ xuống như nước — cô mới dám ngồi dậy. Đầu gối run. Hai bàn tay ép vào nhau vẫn còn lạnh.

Sáng mùng Một Tết Mậu Thân không có tiếng pháo. Chỉ có khói.

Cô giáo Nguyễn Thị Diệu, hai mươi tám tuổi, dạy văn trường Đồng Khánh, đứng giữa gian phòng của mình trong ngôi nhà thuê gần chùa Diệu Đế và nhìn qua khe cửa sổ. Ngoài đường không có người. Một chiếc xe đạp nằm ngã giữa lòng phố, bánh xe vẫn còn chậm chậm quay. Trên bức tường đối diện, vết đạn vẽ một đường lổ chổ như chữ viết của ai đó không biết chữ.

Cô không hiểu tại sao mình ở lại.

Mấy ngày trước Tết, người ta đã rời đi từng đợt — gia đình đồng nghiệp, người bán rau ở chợ Đông Ba, bà chủ nhà có đứa con ở Sài Gòn. Ai cũng bảo: về quê đi, về nhà đi, năm nay chiến sự sẽ rất khó lường. Diệu đã gói hành lý, đã cầm vé xe ra bến. Rồi cô nhìn lại căn phòng — chồng bài soạn chưa chấm, tập thơ Hàn Mặc Tử để mở trên bàn, cây hoa giấy ngoài ban công đang đâm ra mấy nụ đỏ mới — và cô đặt túi xuống.

Người ta nói đó là sự dại dột. Có thể. Nhưng trong lòng Diệu thì đó giống như việc một cái gì đó chưa xong, và cô không thể đi trước khi biết nó là gì.

Bây giờ đứng giữa buổi sáng im ắng kỳ lạ này, cô vẫn chưa biết.

Cô ra ngoài vì nước.

Cái bình đất nung trong bếp đã cạn từ đêm qua. Cô đã nhai khô cổ họng suốt đêm nghe tiếng súng, tiếng người chạy, tiếng la hét bằng thứ ngôn ngữ cô không hiểu hết. Bây giờ miệng đắng, đầu nhói, và nhu cầu tầm thường nhất của thân xác — nước — thắng nỗi sợ.

Cô đi dọc theo tường, giữ người thấp xuống như ai đó đã dạy cô trong một giấc mơ. Giếng của chùa Diệu Đế cách nhà cô chưa đầy trăm thước. Ngôi chùa im lặng trong buổi sáng xám. Cổng chùa hé mở — không, không phải hé mở, là bị phá. Một trong hai cánh cổng gỗ sơn son đã gãy ra, nằm nghiêng trên nền gạch. Ai đó đã chạy qua đây đêm qua bằng sức mạnh và sự tuyệt vọng.

Diệu dừng lại.

Từ phía sau bức tường đá bao quanh sân chùa, có tiếng gì đó. Không phải tiếng súng. Không phải tiếng người chạy. Một tiếng thở — nặng, khò khè, đứt quãng — như tiếng của người đang cố làm một việc giản dị nhất trên đời nhưng không còn sức để làm.

Tiếng thở của người sắp không còn thở được nữa.

Diệu đứng yên. Trong đầu cô, trong một phần giây, là tất cả những gì cô biết về đêm qua: tiếng súng từ phía sông Hương, tiếng hô bằng tiếng miền Bắc, tiếng kêu của ai đó bằng tiếng Pháp, sau đó là im lặng, sau đó lại là súng. Người ta đánh nhau ở đây. Cô không biết ai thắng ai thua. Cô chỉ biết rằng sau cuộc đánh nhau, bao giờ cũng có người nằm lại.

Cô bước quanh bức tường.

Anh ta nằm co dưới chân tường đá, trong khoảng tối giữa một bụi cây nguyệt quế và góc tường. Nếu không có tiếng thở, có thể cô đã bước qua mà không thấy. Quần áo anh ta màu xanh sẫm, bạc màu, vá víu ở khuỷu tay — không phải quân phục chính quy mà Diệu quen thấy ở đây, mà là thứ quần áo của người đi đường dài. Dép cao su đứt quai một bên, chân trái đất trần trên gạch chùa.

Diệu đứng cách anh ta hai bước và nhìn.

Vai phải anh ta đẫm máu, vải áo dính chặt vào vết thương đã đông lại một phần nhưng vẫn còn rỉ ra chậm chạp. Bụng — cô không dám nhìn lâu vào bụng. Tay phải anh ta đặt úp lên đó, như thể ngay trong lúc bất tỉnh, thân xác vẫn biết phải giữ cái gì lại.

Khuôn mặt quay nghiêng về phía cô. Trẻ. Rất trẻ. Dưới lớp bùn đất và máu khô, anh ta có khuôn mặt của một người chưa đến tuổi lo lắng — lông mày thẳng, má còn phơn phớt cái mềm mại của những người chưa ra trận đủ lâu để mặt trở nên cứng. Hai mươi tuổi? Hăm mốt?

Môi anh ta hé ra khi thở. Mỗi hơi thở là một công sức lớn.

Diệu không nghĩ đến việc ai đã bắn anh ta. Cô không nghĩ đến lá cờ nào anh ta đi theo, không nghĩ đến tiếng hô đêm qua hay những viên đạn bay trong bóng tối. Cô chỉ nhìn và nhận ra một thứ rất cơ bản, rất không thể tranh cãi:

Anh ta còn thở.

Và nếu không có gì thay đổi trong vòng một tiếng đồng hồ tới, anh ta sẽ không còn thở nữa.

Cô không có kinh nghiệm y tế. Cô dạy văn. Cô biết chữ Hàn Mặc Tử, biết Nguyễn Du, biết cách đọc một câu thơ để học trò cảm nhận nhịp điệu bên dưới ngôn ngữ. Cô không biết cách băng vết thương, không biết cách kiểm tra xem có bao nhiêu máu thì người ta sẽ chết.

Nhưng cô biết rằng người này cần được đưa ra khỏi nắng đang dần lên, cần nước, cần được nằm trên mặt phẳng chứ không phải cong người trong góc tường.

Cô quỳ xuống. Đặt hai ngón tay lên cổ anh ta. Mạch còn. Yếu, nhưng còn.

"Anh nghe tôi nói không?" Giọng cô thì thầm. Cô không biết tại sao mình lại thì thầm — không có ai khác ở đây, và người này không nghe được gì. Có lẽ vì cô đang nói chuyện với chính mình. Nói rằng tôi đang làm điều này, tôi đã quyết định rồi, tôi sẽ tiếp tục.

Anh ta không trả lời. Chỉ tiếp tục thở.

Kho nhà chùa nằm ở phía tây, dưới mái che rộng, chứa gạo và dầu và những thứ linh tinh dùng cho các lễ cúng. Diệu đã vào đó vài lần khi giúp các sư chuẩn bị lễ. Cửa kho không khóa — chùa Diệu Đế chưa bao giờ cần khóa kho.

Cô nhìn từ anh ta đến kho, rồi từ kho trở lại anh ta. Khoảng mười lăm thước.

Cô không thể một mình kéo một người đàn ông bị thương đi mười lăm thước. Cô biết điều đó. Nhưng cô cũng biết rằng cô không thể bỏ anh ta nằm đây cho đến khi trời nắng hoàn toàn và ai đó khác phát hiện ra — và cô không biết người đó sẽ là ai, và họ sẽ làm gì.

Cô đặt hai tay dưới hai nách anh ta và kéo.

Mất hơn nửa tiếng.

Ba lần cô phải dừng lại vì sợ làm vết thương bụng của anh ta bung ra. Một lần cô phải ngồi xuống giữa sân vì chính cô gần ngất — không phải vì mệt, mà vì đột nhiên thấy rõ mình đang làm gì. Cô đang kéo một người lính của phía kia vào kho chùa. Nếu ai đó thấy — bất kỳ ai, từ bất kỳ phía nào — cô không biết điều gì sẽ xảy ra với cô.

Rồi cô nghe tiếng thở của anh ta lại, nặng và khó nhọc ngay bên cạnh, và cô đứng dậy kéo tiếp.

Bên trong kho, cô trải tấm bạt cũ xuống nền đất, đặt anh ta nằm ngay ngắn hơn. Lấy con dao nhỏ trong bếp — cô đã mang theo mà không biết tại sao, bản năng của người đi vào vùng không xác định — cô cắt phần áo quanh vết thương vai để nhìn rõ hơn.

Vết thương do mảnh đạn hay viên đạn, cô không rõ. Chỉ biết rằng còn đang chảy, không nhiều nhưng đều đặn.

Cô tìm trong kho và thấy một tấm vải thờ cũ, màu vàng đã nhạt, chưa ai dùng. Cô xé ra và bắt đầu băng vai anh ta, chậm rãi, cẩn thận như người đang làm việc lần đầu và biết rằng mình không được phép sai.

Bụng — cô nhìn vào và thấy rằng vết thương bụng đã đông máu ở bề mặt. Cô không dám làm gì thêm. Trong những gì mơ hồ cô biết về vết thương, cô biết rằng có những thứ không nên tự ý động đến.

Cô ngồi lại và nhìn anh ta.

Khuôn mặt anh ta trong ánh sáng kho chùa trông còn trẻ hơn ngoài sân. Có vết cháy nắng trên trán và hai gò má — của người đi đường rừng dài ngày. Đôi tay — cô nhìn đôi tay anh ta đang đặt dọc theo thân người — bàn tay rộng, chai ở lòng bàn tay, móng tay bẻ gãy không đều. Bàn tay của lao động, không phải của người lính chuyên nghiệp đã đủ lâu để quen.

Trên ngực áo anh ta, dưới lớp bùn, có một mảnh vải thêu nhỏ. Cô nghiêng người đọc: chữ thêu vụng, không đều, nhưng rõ ràng — Khải. Và bên dưới: Mẹ tặng.

Cô ngồi thẳng lại.

Bên ngoài, thành phố Huế đang thức giấc vào một buổi sáng mùng Một không có tiếng pháo, không có người chúc Tết nhau ngoài đường, không có mùi hương trầm bay ra từ các nhà. Từ xa có tiếng trực thăng, tiếng máy bay, tiếng của cuộc chiến đang sắp xếp lại mình sau đêm đầu tiên.

Diệu ngồi trong kho nhà chùa Diệu Đế bên cạnh một người lính tên Khải, hai mươi mấy tuổi, con của ai đó đã thêu tên con lên mảnh vải và đặt vào áo trước khi để con đi, và cô nghĩ rằng mình vẫn chưa biết tại sao mình ở lại thành phố này.

Nhưng bây giờ thì cô đang ở đây.

Và người này đang thở.

Cô lấy bình nước cô đã mang theo từ nhà — may mắn thay, trong bình còn lại một chút — nhúng vạt áo vào và đặt lên môi anh ta. Thấm nước vào môi khô. Làm việc đó chậm chậm, lặp đi lặp lại, như người đang tưới một cái cây mà không biết rễ còn sống không.

Ngoài kia, tiếng trực thăng xa dần.

Bên trong kho, chỉ có tiếng thở — nặng nhọc, đứt quãng, nhưng vẫn còn đó.

Vẫn còn đó.