ĐINH DẬU — 1237, cùng năm, ít ngày sau

Người báo tin đến Yên Phụ vào lúc trời còn chưa sáng hẳn.

Trần Liễu đang tập kiếm ngoài sân, một mình, như mọi sáng. Ông dừng tay khi thấy người lính trạm quỳ xuống, thở dốc, áo ướt đẫm sương đêm vì phi ngựa suốt canh ba.

"Bẩm Vương gia."

"Nói."

"Triều đình... đã phế hoàng hậu Chiêu Thánh." Người lính cúi gằm mặt, không dám nhìn lên. "Và đã lập phu nhân của Vương gia làm hoàng hậu mới."

Trần Liễu đứng yên.

Thanh kiếm trong tay ông không rung, không hạ xuống, không giơ lên. Chỉ đứng yên, như chính người cầm nó đã hóa đá.

"Nói lại."

Người lính nhắc lại, giọng nhỏ hơn.

Trần Liễu quay lưng, bước vào trong nhà. Không hỏi thêm câu nào. Không hỏi Thuận Thiên đang ở đâu, đã đi từ bao giờ, ai đưa đi. Ông bước qua gian giữa, nơi treo áo giáp cũ từ ngày còn theo cha dẹp loạn, rút thanh giáp xuống, khoác lên vai.

Gia tướng của ông đứng nhìn, không ai dám hỏi.

"Gọi người." Ông nói, chỉ hai chữ, mắt nhìn thẳng ra sân. "Tất cả."

Binh của Trần Liễu tan trong vài ngày.‡

Ông không có đủ quân, không có đủ tướng giỏi, không có thời gian chuẩn bị, chỉ có cơn giận và một nhóm gia nhân trung thành đi theo vì trung thành chứ không phải vì tin sẽ thắng. Họ va vào quân triều đình ở khúc sông Cái, vỡ trận sau nửa buổi.

Trần Liễu chèo một chiếc thuyền nhỏ, một mình, xuôi dòng tìm đường thoát. Không ai đuổi kịp, nhưng ông cũng không có nơi nào để đến.

Đêm đó, ông cho thuyền cập bờ gần thuyền ngự của vua Thái Tông, đang neo giữa sông để tránh loạn.

Vua ra đứng ở mũi thuyền khi nghe tin anh mình đã tới.

Trần Liễu bước lên, không mang theo vũ khí. Ông quỳ xuống trước mặt em trai, người đã lấy vợ mình, người đang mặc áo bào vàng mà chính ông không bao giờ có được, và không nói được lời nào.

Rồi ông nắm lấy vạt áo vua, hai tay siết chặt, và khóc.

Không phải tiếng khóc nhỏ. Là tiếng khóc của một người đã tự đẩy mình xuống đến tận cùng và không còn gì để giữ thể diện nữa.

Thái Tông nhìn xuống anh trai mình một lúc lâu. Rồi ông cũng khóc theo, quỳ xuống ngang hàng, ôm lấy Trần Liễu.

Không ai trên thuyền dám lên tiếng.

Hai anh em ôm nhau giữa boong thuyền, dưới ánh đuốc chao trong gió sông, một người mặc giáp trận đã rách, một người mặc long bào, cả hai đều khóc như những đứa trẻ đã mất thứ gì đó không lấy lại được.

Thái Tông là người dừng lại trước.

"Đưa Vương gia về," ông nói với quân hầu, giọng vẫn còn nghẹn. "Không ai được động đến anh ta."

Sáng hôm sau, Trần Thủ Độ đến thuyền ngự.

Ông không hỏi chuyện đêm qua. Không hỏi vua đã khóc bao lâu, đã nói những gì. Ông đứng trước mặt Thái Tông, tay chắp sau lưng.

"Bệ hạ định xử Trần Liễu thế nào."

"Ta đã tha cho anh ta."

"Tốt." Thủ Độ gật đầu, một cái gật ngắn, dứt khoát, như đóng lại một trang sổ. "Phong An Sinh Vương. Ban đất Yên Phụ, Yên Dưỡng, Yên Sinh. Để ông ta ở đó, xa kinh thành."†

"Khanh đã tính sẵn."

"Thần tính sẵn từ đêm ông ta cho thuyền cập bờ." Thủ Độ nói. "Người đã quỳ khóc trước mặt bệ hạ giữa đêm sẽ không cầm quân chống bệ hạ lần nữa. Nhưng để ông ta ở gần kinh thành thì vẫn là mồi lửa cho kẻ khác nhóm lên sau này."

Thái Tông không nói gì. Mắt ông vẫn còn đỏ.

"Chuyện xong chưa, Thái sư."

"Xong rồi." Thủ Độ nói. "Thần đã lo liệu."

Ông cúi đầu, lui ra khỏi thuyền, bước xuống bờ nơi kiệu đang chờ, không ngoái lại.

Cùng lúc đó, trong một góc khuất của hoàng cung, không ai chứng kiến, không sử quan nào đứng chép lại từng cử chỉ. Một cung nữ già bưng ra khỏi tẩm cung cũ của hoàng hậu một chiếc rương nhỏ.

Trong rương là mấy bộ xiêm y thêu phượng, một chiếc trâm cài đầu bằng vàng khắc rồng nhỏ, những thứ không còn thuộc về người vừa dọn khỏi nơi này nữa.

Không ai tiễn Chiêu Thánh ra khỏi tẩm cung hoàng hậu. Không trống, không nhạc, không sử thần nào đứng lại ghi một dòng về việc bà bước qua ngưỡng cửa đó lần cuối vào giờ nào.

Người ta sẽ nhớ Trần Liễu vì tiếng khóc trên thuyền ngự, vì có người chứng kiến, có nước mắt của một ông vua đổ xuống cùng, có sử chép lại thành một đoạn để đời sau thương cảm.

Không ai chép lại Chiêu Thánh đã bước ra khỏi tẩm cung như thế nào.

Bà chỉ đơn giản không còn ở đó nữa.

† PHONG AN SINH VƯƠNG Trần Liễu dấy binh chống lại việc Thủ Độ ép ông nhường vợ, thất bại, phải cầu cứu vua Thái Tông. Hai anh em ôm nhau khóc trên thuyền ngự; vua tha tội, phong Trần Liễu làm An Sinh Vương, ban đất Yên Phụ, Yên Dưỡng, Yên Sinh (vùng Quảng Yên) để an trí xa kinh thành. [ĐVSKTT, qua nhiều nguồn thứ cấp thống nhất]

‡ THỜI ĐIỂM DẤY BINH Một số nguồn ghi Trần Liễu dấy binh vào tháng Giêng năm Bính Thân (1236), một số nguồn khác ghi sự việc xảy ra ngay sau khi Thuận Thiên bị chuyển giao năm 1237. Các nguồn nghiên cứu hiện có không thống nhất mốc năm chính xác; chương này giữ nguyên khung "cùng năm 1237" mà không khẳng định tháng cụ thể.