Ngần hỏi bà Tư Hoà vào buổi sáng, và cô hỏi sau khi đã ngồi lặt rau với bà bốn mươi phút.

"Dì Tư, con hỏi dì về cái đêm đó."

Bà Tư Hoà bẻ cuống một cọng rau.

"Ừ."

"Dì kể con nghe hết cái dì nhớ. Từ lúc dì đi ngủ."

"Tui kể rồi mà cô."

"Dạ dì kể rồi. Con muốn nghe lại." Ngần nói. "Lần này dì kể chậm, kể luôn mấy cái dì thấy không đáng kể."

Bà đặt nắm rau xuống.

Bà đi ngủ lúc chín giờ, như mọi đêm.

Nó về lúc mấy giờ thì bà không biết. Nó đi làm ca ba giờ nên chiều nó ngủ, tối nó dậy, đêm nó đi.

Bà ngủ ở gian trong. Nó ngủ gian sau.

"Rồi dì có nghe nó dậy hôn dì?"

"Có."

"Hồi mấy giờ?"

"Cái đó tui hổng biết. Tui đâu có đồng hồ trong buồng." Bà nói. "Mà tui nghe nó dậy hoài. Đêm nào nó dậy tui cũng nghe."

"Dì nghe cái gì dì?"

Bà nghĩ.

"Nghe cái giường tre nó kêu. Nghe nó lục cục. Nghe nó xối nước ngoài lu."

"Rồi?"

"Rồi nghe nó mở cửa."

Ngần đặt cây bút xuống.

"Dì Tư, cái cửa nhà mình là cửa gì?"

"Cửa gỗ."

"Có then hôn dì?"

"Có. Cây then ngang."

Ngần ngồi im một chút.

"Dì, đêm đó dì có nghe tiếng then hôn?"

"Có chớ." Bà nói. "Đêm nào tui cũng nghe. Nó đi ra rồi nó cài then lại từ ngoài. Cái then đó cài từ ngoài được, có cái lỗ."

"Nó cài chi vậy dì?"

"Cho tui khỏi phải dậy." Bà nói. "Tui già rồi, ngủ say. Nó đi rồi cài lại cho tui."

Ngần ngồi rất im.

"Dì," cô nói. "Cái đèn dầu trong nhà mình để đâu?"

"Trên cái kệ chỗ cửa."

"Đêm đó nó có thắp hôn?"

"Có. Nó thắp để nó thay đồ." Bà nói. "Rồi nó tắt trước khi nó đi. Nó tắt hoài, sợ tốn dầu."

Ngần cầm cây bút lên rồi cô lại đặt xuống.

"Dì Tư," cô nói. "Nhà mình vách gì?"

"Vách tôn." Bà nói. "Có miếng vách gỗ ở đằng sau, chỗ chái bếp, hồi trước là vách nhà cũ."

"Nhà mình cách bến bao xa dì?"

"Bảy chục thước."

"Nhà mình có nhìn thấy được từ bến hôn dì?"

Bà Tư Hoà ngước lên.

"Hổng thấy," bà nói. "Nhà tui nằm sau lưng cái nhà chú Tư Đằng. Đứng dưới bến ngó lên thì thấy nhà chú Tư, nhà tui khuất."

Ngần ghi cái đó vô sổ, và cô ghi chậm.

Bốn cái nóc nhìn thấy được từ chỗ Út Thà đứng. Nhà tôn có cây me. Nhà lá. Nhà tôn có chuồng gà. Nhà vách gỗ.

Không có nhà bà Tư Hoà.

"Dì Tư," cô nói. "Sau khi nó cài then rồi, dì có nghe gì nữa hôn?"

"Hổng nghe. Tui ngủ lại."

"Dì ngủ liền hả dì?"

"Ừ." Bà nói. "Đêm nào cũng vậy. Nghe nó cài then cái là tui ngủ."

Bà cầm nắm rau lên lặt tiếp.

"Tui yên tâm," bà nói.

Ngần ngồi thêm nửa tiếng nữa và cô không hỏi thêm câu nào về đêm đó.

Cô hỏi chuyện khác. Chuyện cây khế bị sâu. Chuyện tiền công vựa lúa lãnh chưa. Chuyện bà có định sửa cái mái không.

Tới lúc về, ra tới cửa, cô mới quay lại.

"Dì Tư."

"Ừ cô."

"Sáng hôm sau dì dậy, cái then nhà mình cài hay mở?"

Bà Tư Hoà ngừng tay.

Bà ngồi im khá lâu, và Ngần đứng ở cửa chờ.

"Cài," bà nói.

"Cài từ ngoài hả dì?"

"Ừ."

Bà không ngước lên.

"Tui dậy, tui gỡ then, tui đi ra sau nấu nước," bà nói. "Tui nấu nước xong tui mới thấy chưa dọn chén cho nó. Nó đi làm về là bảy giờ, nó ăn rồi nó ngủ."

Bà bẻ một cọng rau.

"Tới tám giờ có người chạy qua kêu," bà nói.

Về tới phòng trọ cô kể lại cho ba người, và Trọng bắt ngay chỗ quan trọng.

"Ảnh cài then từ ngoài."

"Dạ."

"Vậy cái tiếng cửa em nghe trong vòng, ở giây bốn mươi ba, không phải cửa nhà ảnh."

"Không phải." Ngần nói. "Nhà dì Tư đứng dưới bến không thấy được. Với lại lúc đó ảnh đã ra khỏi nhà lâu rồi."

Lệ đang ghi.

"Còn cái đèn dầu?"

"Đèn nhà ảnh ảnh tắt trước khi đi." Ngần nói. "Cái đèn em thấy tắt ở giây bốn mươi ba là đèn nhà thứ tư trên dốc."

Trọng đứng dậy, tới vách tôn, và anh viết thêm vô tờ giấy bốn nóc nhà:

Ngần đi bộ về, và trên đường đi cô ráp lại.

Đêm đó Út Thà dậy, xối nước, thay đồ, thắp đèn, tắt đèn, mở cửa, đi ra, cài then lại từ ngoài cho má khỏi phải dậy.

Rồi tới hai giờ bốn mươi ảnh đứng dưới nước cách nhà bảy chục thước, ướt tới ngang lưng quần, hai tay đầy bùn, nhìn lên dốc, và gọi.

Cô dừng lại giữa đường.

Ảnh nhìn lên dốc.

Từ chỗ ảnh đứng, nhà má ảnh khuất sau nhà chú Tư Đằng.

Nghĩa là trong bốn mươi mấy đêm nay, mỗi đêm mười ba lượt, cái người đó đứng dưới nước gọi về phía một cái xóm mà trong tầm mắt của ảnh không có nhà mình.

Đêm đó Ngần không ra bến.

Cô nằm trên cái giường xếp trong phòng trọ, và cô nghĩ tới cái then.

Cái then cài từ ngoài, có cái lỗ, để bà già khỏi phải dậy.

Cô nghĩ tới chuyện đó lâu hơn cô muốn, và tới một lúc thì cô thôi nghĩ tới thằng Thà và cô nghĩ tới cái nhà trọ ở thị xã mà cô thuê bốn năm nay, cái phòng có cửa sắt kéo, và cô nghĩ tới chuyện không có ai trên đời này cần cô cài then giùm.

Cô nghĩ tới thằng Đông.

Cô để cho mình nghĩ tới nó chừng một phút, rồi cô ngồi dậy, xỏ dép, đi ra ngoài rửa mặt.

Ngoài sân, Trọng đang ngồi hút thuốc.

Anh không hút thuốc. Anh bỏ bảy năm rồi. Nhưng mỗi vụ, tới quãng này, thì anh mua một gói và hút chừng ba điếu rồi quăng.

"Ngủ hổng được hả," anh nói.

"Ừ."

Cô ngồi xuống bậc thềm cách anh hai bước.

"Anh Trọng."

"Ừ."

"Còn mười một đêm."

"Anh biết."

Hai người ngồi im.

"Anh nghĩ mình làm xong hôn?" cô hỏi.

Trọng gạt tàn thuốc xuống nền xi măng.

"Không," anh nói.

Cô gật đầu.

"Ừ," cô nói. "Em cũng nghĩ vậy."

Rồi cô ngồi thêm với anh cho hết điếu thuốc.