Giỗ làm buổi trưa, và trời tốt.

Nhà dựng rạp ngoài sân, thuê bốn cái bàn tròn, mượn thêm ghế nhà bên cạnh. Nấu ở nhà: thịt kho, khổ qua hầm, gỏi ngó sen, cá lóc hấp, một nồi cháo cho mấy bà lớn tuổi. Bốn mươi mấy người.

Bên nội chú Mười tới, sáu người, tới sớm.

Ngần đứng ngoài rìa sân với Khoa. Lệ với Trọng đi Cần Thơ từ sáng.

"Chị Ngần, mình phải làm gì hôn chị?" Khoa hỏi.

"Không."

"Vậy mình đứng đây làm gì?"

"Đứng coi."

Nó ngồi bệt xuống bậc thềm.

Ông bác họ khấn lúc mười một giờ.

Ông khấn bài dài, giọng tốt, có ngân. Ông xưng danh, kể tên ông bà, kể con cháu, mời ông về hưởng. Ông khấn đúng bảy phút.

Rồi ông xá ba xá, cắm nhang, và ông lui ra.

Cái sân bắt đầu lục đục chuyển sang phần dọn mâm.

Rồi má Thoại bước lên.

Bà không cầm nhang. Bà đứng trước bàn thờ, hai tay để trước bụng, và bà đứng đó chừng ba giây trước khi nói, và trong ba giây đó cái sân im dần từ trước ra sau.

"Con là con dâu trưởng," bà nói.

Bà nói lớn hơn giọng bình thường của bà, đủ để tới bàn cuối.

"Năm nay giỗ ba, nhà con dời lên ngày hai mươi bốn. Dời là tại con. Con dời cho tiện việc nhà."

Không ai nói gì.

"Hôm hai mươi bốn, má chồng con ra bếp má hỏi con bữa nay nhà mình có đám gì."

Bà ngừng.

"Con nói với má là giỗ bà cố."

Cái sân im hoàn toàn.

"Con nói xạo với má," bà nói. "Con nói lúc con đang nhấc cái nồi, con nói cho xong. Rồi má ngồi ngoài ván tới lúc dọn mâm, má ngồi ăn ở đầu bàn, và má không biết bữa đó là giỗ ba."

Bà ngước lên nhìn tấm ảnh trên bàn thờ.

"Tới hai mươi sáu, má soạn túi, má chải đầu, má mặc áo tím than, má ngồi ở mép ván má chờ. Bữa đó con đi đám cưới bên Chợ Lách."

Bà đưa tay lên chùi mắt, một cái, nhanh, bằng mu bàn tay.

"Bữa nay là hai mươi sáu," bà nói. "Con làm lại. Con mời má."

Bà xá ba xá.

Rồi bà lui xuống, đi thẳng vô bếp, và trong bếp có tiếng nồi.

Không có gì xảy ra hết.

Đó là chuyện Khoa hỏi đi hỏi lại suốt buổi chiều, và Ngần trả lời nó ba lần bằng ba cách khác nhau, và không cách nào làm nó chịu.

"Không có gió gì hết chị."

"Ừ."

"Nhang cũng không cháy nhanh."

"Ừ."

"Vậy sao chị biết được?"

"Chị không biết," Ngần nói. "Tối nay tới coi thì biết."

Buổi chiều thì ăn.

Ngần với Khoa ngồi bàn ngoài cùng, chung với mấy người bên xóm dưới. Người ta gắp cho hai đứa, người ta hỏi làm nghề gì, người ta nghe xong thì gật gù rồi hỏi qua chuyện khác, và Ngần biết ơn cái đó.

Bên nội chú Mười ngồi bàn trong. Ông chú Mười chừng bảy mươi, gầy, chống gậy. Ông ngồi ăn, và tới lúc gần tàn thì ông với ông bác họ ngồi lại uống trà, và hai người nói chuyện được chừng mười lăm phút thì bắt đầu nhắc chuyện cũ, và giọng cao lên một chút, rồi lại xuống.

Khoa ghé tai Ngần.

"Chị, hai ông đó là hai ông giận nhau đó hả chị?"

"Ừ."

"Vậy mà bữa nay ngồi chung bàn."

"Ừ."

"Rồi hết giận chưa chị?"

Ngần nhìn qua bàn trong.

"Chưa," cô nói. "Mà hết giận không phải là việc của mình."

Bảy giờ mười hai phút tối, Ngần ngồi ở góc nhà.

Người trong nhà ngồi hết ngoài sân, không ai vô, vì cô xin vậy.

Bảy giờ mười hai. Bảy giờ mười ba.

Đôi dép nằm dưới chân bộ ván, hai mũi quay ra cửa, y nguyên chỗ cũ.

Bảy giờ mười sáu.

Không có ai ngồi ở mép ván.

Ngần ngồi tới tám giờ, rồi tới chín giờ, rồi tới mười giờ. Bốn phút một lượt, mười lăm lượt một tiếng.

Không có gì.

Mười giờ rưỡi cô đứng dậy, và cô đứng hơi loạng choạng vì ngồi lâu, và cô bước tới chỗ đôi dép.

Cô ngồi xuống, và cô cầm hai chiếc lên.

Dép nhựa cũ, cỡ nhỏ, đế mòn lệch về phía trong, quai đã giãn. Trong lòng dép, chỗ gót, có hai vệt sẫm hình bàn chân, mòn xuống thành hai cái lõm cạn.

Cô để hai chiếc dép xuống, quay mũi vô trong nhà.

Rồi cô ra sân.

"Xong rồi," cô nói.

Không ai reo lên.

Bốn mươi mấy người ngồi trong sân, và họ nghe cái đó, và cái sân yên như trước.

Rồi ông bác họ đứng dậy đi vô nhà coi. Ông chú đi theo. Rồi thêm mấy người nữa.

Thoại đứng lại chỗ cũ.

"Chị," cậu ta nói. "Vậy là bà nội đi rồi hả chị?"

"Ừ."

"Đi đâu?"

Ngần nhìn cậu ta.

"Chị không biết," cô nói. "Cái đó chị chưa bao giờ biết."

Thoại gật đầu.

Rồi cậu ta ngồi xuống bậc thềm, và cậu ta ngồi im một lúc, và rồi cậu ta khóc, ngắn, không thành tiếng, kiểu người hai mươi tám tuổi khóc trước mặt người lạ.

Trong bếp, má Thoại đang rửa chén.

Ngần đi vô, lấy cái khăn, và đứng lau chén cạnh bà.

Hai người không nói gì hết trong hai mươi phút.

Rồi bà đưa cô cái tô cuối cùng, và bà nói:

"Cô ăn gì chưa cô?"