Anh Tân tốt nghiệp ngành kỹ thuật thuỷ lợi, từng mơ ước được tham gia những dự án lớn giúp cải thiện đời sống người dân, sau vài năm lăn lộn với các công trình nhỏ lẻ, đây là lần đầu tiên anh được giao phụ trách khảo sát chính cho một dự án quy mô đáng kể của thành phố. Anh được công ty cử đi khảo sát thực địa cho dự án kè bê tông hoá một đoạn kênh Ba Nhánh, nhằm mở rộng lòng kênh, chống sạt lở và cải thiện mỹ quan đô thị theo chủ trương chung của thành phố. Công việc của anh là đo đạc địa hình, lấy mẫu đất, đánh giá dòng chảy để hoàn thiện bản vẽ thiết kế kỹ thuật trước khi trình duyệt thi công.

Khi khảo sát tới đoạn kênh gần khu dân cư cũ, anh Tân được vài người dân sống lâu năm ở đó cảnh báo, bảo đoạn kênh này có một khúc sâu bất thường, dân gian vẫn gọi là "vũng ông," tương truyền có Hà Bá trấn giữ, khuyên anh nên tránh động tới khu vực đó, nếu bê tông hoá bằng phẳng hết cả đoạn kênh sẽ phạm tới chỗ "ông" trú ngụ, dễ gặp chuyện không hay. Anh Tân nghe những lời cảnh báo đó với thái độ dè dặt, không phản bác thẳng thừng nhưng cũng không thật sự tin, coi đó chỉ là một trong nhiều câu chuyện dân gian anh vẫn thường nghe mỗi lần đi khảo sát các công trình liên quan tới sông nước, kênh rạch. Đồng nghiệp đi cùng anh hôm đó còn cười, bảo dân miền sông nước ở đâu cũng có vài câu chuyện thần bí kiểu này, cứ nghe cho vui rồi làm đúng theo bản vẽ kỹ thuật là được, không cần bận tâm quá nhiều.

Theo đúng quy trình chuyên môn, anh vẫn tiến hành đo đạc kỹ lưỡng khu vực "vũng ông" như mọi đoạn kênh khác, không bỏ sót bất cứ số liệu nào. Kết quả đo đạc cho thấy một điều khiến anh chú ý đặc biệt, khúc kênh sâu bất thường đó thực chất đóng vai trò như một hồ điều hoà tự nhiên, có khả năng trữ và phân tán một lượng nước lớn mỗi khi có mưa to, giúp giảm áp lực dòng chảy đổ dồn về khu vực hạ lưu, nơi tập trung nhiều khu dân cư đông đúc.

Nếu san phẳng toàn bộ đoạn kênh này để bê tông hoá đồng nhất theo thiết kế ban đầu, khả năng điều tiết tự nhiên đó sẽ mất đi hoàn toàn, khiến nước mưa dồn nhanh và mạnh hơn xuống hạ lưu, làm tăng đáng kể nguy cơ ngập lụt cho hàng trăm hộ dân sống dọc theo tuyến kênh phía dưới mỗi mùa mưa bão. Anh Tân nhận ra, câu chuyện dân gian về "vũng ông" mà người dân vẫn truyền miệng qua nhiều thế hệ, dù mang màu sắc tâm linh, thực chất có thể là một cách người xưa mã hoá lại kinh nghiệm quan sát thuỷ văn thực tế, truyền lại cho con cháu biết mà tránh động chạm tới khu vực quan trọng này.

Anh Tân viết một báo cáo kỹ thuật chi tiết, đề xuất điều chỉnh thiết kế, giữ nguyên hình dạng tự nhiên của khúc kênh sâu đó thay vì san phẳng theo bản vẽ ban đầu, kèm theo đầy đủ số liệu đo đạc và phân tích thuỷ văn làm căn cứ. Anh cố tình không nhắc gì tới câu chuyện Hà Bá hay lời đồn dân gian trong báo cáo, chỉ trình bày thuần tuý bằng ngôn ngữ kỹ thuật, để đề xuất của mình có sức thuyết phục chuyên môn cao nhất có thể.

Khi trình lên cấp trên, đề xuất của anh vấp phải phản ứng không mấy tích cực. Việc điều chỉnh thiết kế giữa chừng đồng nghĩa với việc phải làm lại một phần hồ sơ, xin phê duyệt bổ sung, kéo dài thêm thời gian thi công so với tiến độ đã cam kết với chủ đầu tư, phát sinh thêm chi phí không nhỏ. Cấp trên của anh tỏ ra khó chịu ra mặt, cho rằng anh đang làm phức tạp hoá vấn đề không cần thiết, gợi ý anh nên điều chỉnh lại báo cáo theo hướng ít tác động tới tiến độ chung hơn.

Anh Tân kiên quyết giữ nguyên quan điểm, viện dẫn đầy đủ số liệu đã thu thập được, mang theo cả bản đồ ngập lụt mô phỏng do chính anh tính toán để minh hoạ trực quan hơn cho hội đồng, nhấn mạnh nguy cơ ngập lụt thực tế nếu bỏ qua khuyến nghị này, sẵn sàng chịu trách nhiệm cá nhân cho quyết định của mình. Sau nhiều cuộc họp căng thẳng kéo dài suốt gần một tháng trời, với không ít lần anh phải giải trình lại từng con số trước những ánh mắt hoài nghi, ban quản lý dự án cuối cùng cũng chấp thuận điều chỉnh thiết kế theo đề xuất của anh, giữ nguyên đoạn kênh sâu tự nhiên đó, chỉ gia cố thêm phần bờ kè xung quanh để đảm bảo an toàn mà không phá vỡ khả năng điều tiết nước vốn có.

Lời bàn: Dự án hoàn thành trễ hơn dự kiến gần hai tháng so với kế hoạch ban đầu, anh Tân bị khiển trách trong buổi đánh giá cuối năm vì "gây chậm tiến độ, phát sinh chi phí ngoài dự toán," ảnh hưởng không nhỏ tới xét thi đua của anh năm đó, có đồng nghiệp còn khuyên anh nên rút kinh nghiệm, lần sau cứ làm đúng bản vẽ được duyệt cho nhanh, đừng ôm thêm việc không thuộc phạm vi trách nhiệm của mình. Mùa mưa năm sau, khi những khu vực kênh khác trong thành phố bị bê tông hoá đồng loạt gặp tình trạng ngập úng nghiêm trọng, nước tràn vào nhà dân, xe cộ chết máy giữa đường, đoạn kênh giữ lại "vũng ông" vẫn thoát nước ổn thoả, không một hộ dân nào phía hạ lưu phải chịu cảnh nước tràn vào nhà. Người dân quanh khu vực đó vẫn không hề hay biết lý do thật sự đằng sau, chỉ tiếp tục truyền tai nhau rằng nhờ có "ông" giữ khúc kênh nên xóm mình mới thoát được cảnh ngập lụt như những nơi khác.