Chị Diệp tốt nghiệp ngành kiến trúc loại giỏi, từng mơ ước được thiết kế những công trình vừa hiện đại vừa hài hoà với thiên nhiên xung quanh, khác hẳn kiểu bê tông hoá vô tội vạ mà chị vẫn thấy mọc lên khắp thành phố mỗi năm. Chị là kiến trúc sư phụ trách thiết kế cho một dự án khu phức hợp thương mại, xây trên khu đất trước đây là một dãy nhà cũ ven đường, nơi có hàng cây cổ thụ hơn năm mươi năm tuổi mọc dọc theo mặt tiền, tán lá rợp bóng mát cả một đoạn phố dài, nơi người dân quanh vùng vẫn hay ra ngồi hóng mát mỗi chiều. Ngay từ giai đoạn lên ý tưởng, chị đã cố gắng thiết kế sao cho công trình mới vẫn giữ lại được hàng cây này, coi đó như một điểm nhấn cảnh quan độc đáo, vừa tạo bóng mát tự nhiên vừa giữ lại chút ký ức cũ của khu phố cho những người từng gắn bó lâu năm với nơi này.

Bản thiết kế sơ bộ của chị Diệp được hội đồng thẩm định đánh giá cao, khen ngợi ý tưởng kết hợp không gian xanh với công trình thương mại hiện đại. Nhưng khi dự án chuyển sang giai đoạn tính toán hiệu quả kinh doanh, phía chủ đầu tư bắt đầu gây sức ép, cho rằng diện tích dành cho hàng cây chiếm quá nhiều đất có thể dùng để tăng thêm mặt bằng cho thuê, mỗi mét vuông bị "lãng phí" cho cây xanh đồng nghĩa với hàng chục triệu đồng doanh thu cho thuê bị mất đi mỗi năm.

Chị Diệp cố gắng thuyết phục, đưa ra nhiều phương án dung hoà, giữ lại ít nhất một phần hàng cây ở khu vực lối vào chính, thậm chí còn tính toán lại phương án bố trí bãi đỗ xe theo kiểu so le để chừa chỗ cho gốc cây lớn nhất. Nhưng qua nhiều vòng họp căng thẳng, mỗi lần chị trình bày lại bị đại diện chủ đầu tư gạt đi với lý do hiệu quả kinh tế, cuối cùng bản vẽ được duyệt đã cắt bỏ hoàn toàn phần thiết kế giữ cây, thay vào đó là một khoảng sân bê tông rộng rãi phục vụ đỗ xe cho khách thuê mặt bằng. Chị buồn nhưng đành chấp nhận, vì quyết định cuối cùng không nằm trong tay một kiến trúc sư thực hiện, mà nằm ở phía chủ đầu tư nắm vốn.

Toàn bộ hàng cây cổ thụ bị đốn hạ trong vòng một buổi sáng để kịp tiến độ khởi công. Từ sau đó, công trường bắt đầu gặp một loạt sự cố nhỏ lặt vặt, khi thì giàn giáo bị lung lay bất thường dù đã kiểm tra kỹ trước đó, khi thì vật liệu xây dựng tự dưng đổ sập không rõ nguyên nhân, đa phần đều xảy ra đúng ở khu vực từng là vị trí hàng cây cũ, nơi hiện tại đang được san lấp làm nền sân bê tông.

Là người trực tiếp giám sát thi công định kỳ, chị Diệp nhận ra sự trùng hợp này rõ hơn ai hết. Chị đối chiếu lại bản vẽ thiết kế ban đầu của mình, nơi từng đánh dấu vị trí chính xác từng gốc cây trong hàng cây cũ, so với sơ đồ hiện trường các vụ sự cố đã xảy ra, thấy khớp gần như tuyệt đối, cứ đúng chỗ nào từng có một gốc cây, chỗ đó lại xảy ra chuyện không hay.

Chị mang phát hiện này trình bày lại với ban quản lý dự án, đề nghị cho kiểm tra kỹ hơn kết cấu nền đất ở đúng những vị trí đó trước khi tiếp tục thi công phần kết cấu chịu lực chính, vì rất có thể hệ rễ cây cũ để lại những khoảng rỗng dưới lòng đất chưa được xử lý triệt để, tiềm ẩn nguy cơ sụt lún. Ban quản lý dự án nghe qua thì cho là chị lo xa, viện dẫn báo cáo khảo sát địa chất ban đầu không phát hiện vấn đề gì nghiêm trọng, vẫn giữ nguyên tiến độ thi công đã cam kết với chủ đầu tư.

Vài tuần sau, trong lúc đội thi công đang đổ bê tông phần móng ở đúng khu vực gần lối vào chính, nơi trước đây có một gốc cây cổ thụ lớn nhất hàng cây, nền đất đột ngột sụt xuống một mảng lớn không báo trước, kéo theo một phần giàn giáo đang dựng gần đó đổ sập. Một công nhân đang làm việc ở khu vực đó không kịp thoát ra, bị mắc kẹt dưới đống đổ nát, dù được đưa đi cấp cứu ngay sau đó nhưng đã không qua khỏi vì vết thương quá nặng.

Sau vụ tai nạn, cơ quan chức năng vào cuộc điều tra, đình chỉ thi công toàn bộ dự án trong thời gian xác minh nguyên nhân. Kết luận cuối cùng cho thấy nền đất tại khu vực đó chưa được xử lý kỹ sau khi loại bỏ hệ rễ cây cũ, đúng như những gì chị Diệp từng cảnh báo trước đó bằng văn bản, văn bản mà chị vẫn còn giữ bản sao trong máy tính cá nhân, ngày tháng ghi rõ ràng trước thời điểm xảy ra tai nạn hơn ba tuần. Chị mang theo cảm giác day dứt nặng nề suốt nhiều tháng sau đó, có những đêm mất ngủ chỉ vì cứ nhớ lại gương mặt người công nhân xấu số mình từng gặp thoáng qua vài lần ở công trường, không phải vì tin rằng có một sức mạnh siêu nhiên nào đó đứng sau vụ việc, mà vì chị biết rõ, nếu ý kiến của mình được lắng nghe sớm hơn, có lẽ đã không có ai phải trả giá bằng mạng sống cho một quyết định cắt giảm chi phí.

Lời bàn: Dự án sau đó phải tạm dừng thi công để khảo sát lại toàn bộ nền đất, tốn kém hơn nhiều lần so với chi phí lẽ ra đã bỏ ra để giữ lại hàng cây ngay từ đầu. Chị Diệp giữ lại bản vẽ gốc của mình, nơi vẫn còn nguyên hàng cây chưa bị xoá, như một lời nhắc nhở rằng đôi khi cái giá của một quyết định tưởng chừng chỉ nằm trên giấy tờ, lại phải trả bằng những thứ không thể nào bù đắp lại được.