Chị Hiền vào nghề từ năm hai mươi ba tuổi, ban đầu chỉ định làm tạm ít lâu trong lúc chờ xin được việc khác, không ngờ gắn bó luôn với công việc này gần hai mươi năm. Đồng nghiệp cùng lứa với chị phần lớn đã chuyển sang bộ phận khác nhẹ nhàng hơn, chỉ còn chị vẫn kiên trì bám trụ, một phần vì đã quen việc, một phần vì chị cảm thấy đây là công việc cần có người làm với cái tâm, không thể giao phó tuỳ tiện cho ai cũng được. Công việc chính của chị là tiếp nhận, làm thủ tục hồ sơ cho các thi thể trước khi bàn giao cho gia đình hoặc chuyển đi mai táng. Phần lớn công việc diễn ra suôn sẻ vì đa số thi thể đều có người thân đứng ra lo liệu, nhưng cứ vài tháng lại có một vài trường hợp đặc biệt, những thi thể vô danh, không giấy tờ tuỳ thân, không ai tới nhận, thường là người vô gia cư mất vì bệnh tật ngoài đường, hoặc nạn nhân các vụ tai nạn không xác định được danh tính.

Với những trường hợp này, quy trình bệnh viện quy định khá đơn giản, lưu giữ thi thể trong một khoảng thời gian nhất định theo luật định, thông báo tìm kiếm thân nhân qua vài kênh sơ sài, chủ yếu là dán thông báo ở bảng tin bệnh viện và gửi công văn tới công an phường nơi tìm thấy, ít khi có ai chủ động lên tiếng nhận trong thời hạn quy định. Nếu không ai liên hệ thì chuyển sang diện vô thừa nhận, hoả táng theo quy trình chung, tro cốt lưu giữ tạm ở một góc khuất của nghĩa trang thành phố, chỉ đánh số chứ không có tên tuổi cụ thể ghi trên đó.

Chị Hiền, qua nhiều năm làm việc, nhận ra khu vực lưu giữ những thi thể vô danh này luôn mang một không khí khác hẳn so với những khu vực khác trong nhà xác. Ở những nơi có gia đình túc trực chờ làm thủ tục, dù buồn bã, không khí vẫn có phần ấm áp, người ta khóc than, thắp nhang, trò chuyện về người đã khuất. Còn ở góc khuất dành cho thi thể vô danh, không khí luôn nặng nề, tĩnh lặng tới mức khó chịu, có cảm giác như có ai đó đang lặng lẽ chờ đợi một điều gì đó mà mãi không tới.

Chị nhớ như in cảm giác lần đầu tiên phải xử lý một trường hợp vô danh, khi đó chị còn mới vào nghề chưa đầy một năm, tay chân run rẩy suốt cả buổi làm thủ tục, không phải vì sợ hãi thi thể, mà vì cảm giác trống trải khi ký vào tờ giấy ghi "không xác định danh tính" cho một con người từng có cha có mẹ, từng có một cái tên được gọi mỗi ngày. Nhiều năm sau, chị từng chứng kiến một trường hợp khiến chị day dứt mãi, một cụ ông vô gia cư mất vì kiệt sức ngoài công viên, không ai tới nhận trong suốt thời gian quy định, cuối cùng phải xử lý theo diện vô thừa nhận. Trước khi đưa đi hoả táng, chị tình cờ nhặt được trong túi áo cũ của cụ một mảnh giấy nhàu nát, ghi vài dòng chữ run rẩy, có vẻ là tên của cụ và tên một người con nào đó, nhưng chữ đã mờ gần hết, không đọc được rõ ràng. Chị cứ áy náy mãi vì cụ đã có một cái tên, chỉ là không ai còn nhớ tới nó nữa.

Từ đó, chị Hiền âm thầm hình thành một thói quen riêng, không nằm trong bất cứ quy định nào của bệnh viện. Với mỗi trường hợp vô danh, trước khi hoàn tất thủ tục chuyển đi, chị tự mình ghi lại vào một cuốn sổ tay cá nhân một cái tên tạm, thường đặt theo đặc điểm nhận dạng hoặc nơi tìm thấy, kèm theo ngày tháng, một vài mô tả ngắn gọn về ngoại hình, quần áo, những gì mang theo người. Chị làm việc này lặng lẽ, không kể cho đồng nghiệp, chỉ coi đó như một cách để mỗi người, dù không ai còn nhớ tên thật, vẫn có một cái tên nào đó đi cùng trong chặng đường cuối.

Có những đêm trực một mình, sau khi hoàn thành việc ghi chép cho một trường hợp mới, chị Hiền cảm nhận rõ rệt không khí nặng nề quen thuộc ở khu vực đó dịu lại đôi chút, như một hơi thở nhẹ nhõm thoáng qua trong không gian tĩnh lặng. Chị không dám chắc đó là cảm giác thật hay chỉ do tâm lý của chính mình sau nhiều năm làm công việc này, nhưng mỗi lần cảm nhận được điều đó, chị lại thấy việc mình đang làm, dù nhỏ bé và không ai yêu cầu, vẫn có một ý nghĩa nào đó.

Có lần một đồng nghiệp trẻ mới vào nghề tình cờ thấy chị ngồi ghi chép gì đó vào cuốn sổ nhỏ sau giờ làm, tò mò hỏi thăm, chị chỉ cười xoà, bảo đang ghi lại vài việc cá nhân, không muốn giải thích thêm vì sợ người ta nghĩ mình làm chuyện thừa thãi, không đúng phận sự. Cuốn sổ tay của chị giờ đã dày lên với hàng chục cái tên tạm, mỗi cái tên gắn với một câu chuyện dang dở mà chị chỉ có thể đoán được đôi phần qua vài dấu vết ít ỏi để lại. Chị chưa từng nghĩ tới việc công khai cuốn sổ này cho ai xem, cũng không chắc nó có thay đổi được gì trong cách vận hành lạnh lùng của hệ thống hồ sơ bệnh viện, chỉ biết với riêng chị, đó là cách duy nhất chị có thể làm để những con người ấy không hoàn toàn biến mất không dấu vết giữa những con số vô hồn trên giấy tờ.

Lời bàn: Không ai trong bệnh viện biết về cuốn sổ tay riêng của chị Hiền, với hệ thống, mỗi trường hợp vô danh vẫn chỉ là một con số trong báo cáo hàng năm. Chị Hiền cũng không dám chắc liệu những cái tên mình tự đặt có ý nghĩa gì với người đã khuất hay không, chỉ biết mỗi lần đặt bút ghi thêm một dòng mới, chị cảm thấy nhẹ lòng hơn đôi chút, và có lẽ, đó đã là đủ.