Tối đó, khi Trâm đang dọn dẹp lại bàn làm việc sau một ngày dài, điện thoại reo lên cuộc gọi video từ Huy. Cô bắt máy, thấy gương mặt anh hiện lên với vẻ phấn khích khác hẳn mọi khi, một nét háo hức hiếm khi xuất hiện trên gương mặt vốn điềm tĩnh của anh.

"Tao tìm được cái này hay lắm," Huy nói ngay, không đợi cô chào hỏi. "Một bài blog cũ, viết bởi một người tự nhận từng làm kỹ sư dữ liệu cho một công ty trong ngành thu thập dữ liệu biểu cảm, không nêu tên công ty cụ thể, nhưng giải thích khá chi tiết về cách ngành này vận hành."

"Có gì đáng chú ý?" Trâm hỏi, kéo ghế ngồi xuống, tập trung lắng nghe.

"Có một đoạn nói về việc tại sao một số 'diễn viên lái' được các công ty dùng nhiều hơn hẳn những người khác," Huy nói, mở bài blog trên màn hình chia sẻ. "Theo bài viết, không phải dữ liệu nào cũng có chất lượng như nhau khi đưa vào mô hình AI. Có người biểu cảm quá gượng gạo, có người chuyển động quá nhanh hoặc quá chậm so với mức trung bình, khiến mô hình học kém hiệu quả. Nhưng thỉnh thoảng có những người có biểu cảm đặc biệt rõ ràng, tự nhiên, ít nhiễu, mà nội bộ ngành gọi đùa là mẫu 'chuẩn vàng'."

Trâm cảm thấy một cơn ớn lạnh chạy dọc sống lưng, dù chưa hiểu hết ý nghĩa của điều Huy vừa nói. "Chuẩn vàng nghĩa là sao?"

"Nghĩa là dữ liệu của người đó được dùng làm mẫu tham chiếu, được ưu tiên sử dụng nhiều hơn hẳn so với những người khác trong cùng lô dữ liệu, vì hiệu quả huấn luyện mô hình cao hơn," Huy giải thích, giọng chậm lại như đang cân nhắc từng từ trước khi nói tiếp. "Tao nghĩ... tao nghĩ đây có thể là lý do vì sao dữ liệu của mày lại được dùng nhiều tới mức bốn mươi mốt nghìn lượt như vậy, trong khi có thể những người khác trong cùng đợt quay chỉ được dùng vài trăm, vài nghìn lượt."

Trâm ngồi im, để những lời Huy vừa nói thấm dần vào đầu. Cô nhớ lại buổi quay hai năm trước, nhớ người đạo diễn hiện trường từng nói gì đó tương tự, một lời khen thoáng qua cô đã quên bẵng cho tới lúc này.

"Huy," cô nói chậm rãi, "mày nghĩ mày có nghĩ tao là kiểu 'mẫu chuẩn vàng' đó của họ không?"

Huy im lặng một lúc, không trả lời ngay, ánh mắt anh qua màn hình có vẻ do dự, không muốn là người xác nhận một điều nặng nề như vậy trước khi cô tự tìm ra bằng chứng chắc chắn hơn.

"Tao không biết chắc," anh nói cuối cùng, "nhưng logic thì khớp. Con số bốn mươi mốt nghìn đó, so với những mã Actor khác trong cùng bảng, cao vượt trội. Nếu đúng vậy, thì không phải ngẫu nhiên mà họ chọn dùng dữ liệu của mày nhiều tới vậy. Là vì mày, theo một cách nào đó, đã 'diễn' tốt hơn những người khác trong buổi quay hôm đó."

Trâm bật cười, một tiếng cười khô khốc, không chút vui vẻ nào trong đó. "Diễn tốt. Trời ơi, tao thậm chí không biết mình đang diễn cho ai coi lúc đó."

"Mày không có lỗi gì hết," Huy vội nói, giọng nghiêm túc. "Không ai đáng trách vì biểu cảm tự nhiên của họ tốt hơn người khác. Cái đáng trách là cái hệ thống đã lợi dụng điều đó mà không hỏi ý kiến mày."

Trâm gật đầu, dù trong lòng vẫn còn một cảm giác kỳ lạ khó gọi tên, một sự pha trộn giữa tủi thân và một thứ gần giống như xấu hổ vô lý, dù cô biết rõ mình không làm gì sai.

"Tao cần xem lại toàn bộ file gốc trong USB một lần nữa," cô nói, quyết định đột ngột. "Tao muốn hiểu rõ hơn buổi quay đó thật sự diễn ra thế nào."

"Được, mai tao gửi lại toàn bộ cho mày," Huy nói. "Nhưng Trâm, mày chuẩn bị tinh thần trước nha. Coi lại chính mình lúc đó, biết rõ mọi chuyện rồi, sẽ khác lắm so với lần đầu coi đó."

Trâm gật đầu, biết Huy nói đúng, nhưng cô vẫn cần làm điều đó, cần hiểu tường tận từng chi tiết của cái ngày đã âm thầm đặt nền móng cho tất cả những gì đang xảy ra với cô bây giờ.

Họ nói thêm vài câu nữa rồi tắt cuộc gọi. Trâm ngồi lại một mình, mở lại bài blog Huy vừa gửi, đọc chậm rãi từng đoạn, cố hình dung ra người viết bài này là ai, đã từng chứng kiến những gì trong công việc của họ khiến họ viết ra những dòng chữ vừa khách quan vừa như đang cảnh báo một điều gì đó. Cô đóng laptop lại, nhìn ra khung cửa sổ tối om bên ngoài, tự hỏi có bao nhiêu người khác, giống như người viết blog kia, đã từng nhìn thấy mặt trái của ngành công nghiệp này nhưng chọn cách im lặng thay vì lên tiếng.