Mũi dao đặt xuống thớ gỗ cán muỗng. Kình chưa ấn.

Cái muỗng kê ngang trên đầu gối trái. Nó ngồi bệt dưới nền buồng, lưng dựa vô bộ ván trống, ngọn đèn dầu đặt trên cái ghế bên cạnh, vặn lớn. Cán muỗng dài hơn một gang tay, gỗ màu nâu sẫm, mòn nhẵn. Chỗ ngón cái ngoại tì lõm xuống một chút, láng như mặt hột mít.

Tấm phên cửa buồng vén lên. Piên bưng vô một cái ve dầu, ngồi xổm xuống bên cái ghế, châm thêm dầu vô đèn.

"Đèn Kình sắp cạn mà nè."

"Cảm ơn Piên."

"Kình làm gì với cái muỗng?"

"Khắc tên ngoại lên cán. Để giữ."

Piên ngó cái cán muỗng, ngó con dao. "Khắc chữ gì?"

"Thì tên ngoại. Tư Nhài." Kình xoay cán muỗng. "Mà ở Giám, tập viết tên ai cũng mở bằng họ. Họ đứng trước, tên đứng sau, đúng phép."

"Ngoại họ gì?"

Kình mở miệng. Rồi ngậm lại.

"Tui không biết."

"Kình không biết họ ngoại?"

"Cả ấp kêu bà Tư Nhài. Ông Sáu ghi sổ bà Tư Nhài. Tui chưa bao giờ hỏi." Nó gãi đầu bằng cán dao. "Hồi nhỏ tui tưởng Tư là họ."

"Ở bản Piên ai cũng có họ mà nè. Họ Nông, họ Hoàng."

"Thôi kệ. Tui khắc họ nhà tui trước. Họ Đặng. Ngoại nói tui họ Đặng." Nó đặt mũi dao lại. "Ngoại thấy thì ngoại biết là cháu ngoại khắc."

"Kình khắc chậm thôi. Dao ngoại bén lắm."

"Ừ."

"Khắc xong Piên sờ. Piên không đọc được, mà Piên sờ được."

"Sờ chữ mà biết chữ gì hả Piên?"

"Không biết chữ gì. Mà biết tay ai khắc mà nè."

Piên đứng dậy, cầm ve dầu đi ra. Tấm phên buông xuống sau lưng cô.

"Ngoại," Kình nói nhỏ, với cái ván trống. "Con khắc nghen. Ngoại đừng chê chữ con xấu."

Nó ấn mũi dao xuống.

Lưỡi dao trượt trên thớ gỗ. Gỗ cứng hơn nó tưởng. Mũi dao vấp, nhảy ra khỏi đường, để lại một vết xước lệch. Nó thổi vụn gỗ, đặt dao lại.

"Xấu rồi. Thôi kệ. Nét đầu bao giờ cũng xấu."

Nét thứ hai. Nét thứ ba. Chậm. Nó cắn môi. Chữ Đặng nhiều nét, bên trái chữ đăng, bên phải bộ ấp. Nó khắc từng nét, đúng thứ tự Khuê chỉ, có nét phải khắc hai lần mới ra rãnh.

Xong chữ Đặng. Nó ngửa cán muỗng ra ánh đèn, ngó. Chữ xiêu, bộ ấp hơi to, mà đọc được.

"Rồi đó ngoại. Chữ Đặng xiêu một chút, ngoại coi đỡ. Giờ tới tên ngoại."

Nó đặt mũi dao xuống ngay dưới chữ Đặng.

Tay nó đi.

Không phải chậm như nãy. Mũi dao kéo một đường dứt khoát, ngắt, kéo đường khác. Gỗ không cứng nữa, hay tay nó không thấy cứng. Vụn gỗ bay lên từng mảnh nhỏ. Một chữ ra dưới lưỡi dao, gọn, cân. Tay nó không dừng. Nhanh hơn nữa. Đều hơn nữa. Như bàn tay đã viết mấy nét này hàng nghìn lần, viết tới thuộc, viết tới không cần nghĩ.

Rồi bàn tay ngừng.

Kình ngồi yên. Mũi dao còn đặt trên gỗ. Ngón tay nó tê rần.

Nó nhấc dao ra. Nó ngửa cán muỗng ra ánh đèn.

Ba chữ. Chữ trên xiêu vẹo, bộ ấp to quá. Hai chữ dưới đứng thẳng, nét sắc, cân, đẹp hơn mọi chữ nó từng viết ở Giám.

Nó đọc. Môi nó mấp máy trước khi tiếng ra.

"Đặng."

Chữ thứ hai.

"Văn."

Chữ thứ ba. Bộ thị bên trái. Nó biết chữ này. Thầy Khiêm dạy rồi, chữ lộc trong phúc lộc.

"Lộc."

Nó đọc lại, cả ba, thành tiếng, chậm.

"Đặng Văn Lộc."

Không phải tên ngoại.

Nó chưa bao giờ nghe ai nói cái tên đó. Không có trong sổ nợ ông Sáu, không có trong sổ phúng nó vừa ghi hôm qua. Nó lục trong đầu như lục một cái giỏ đựng đồ. Cái tên đó không nằm ở đâu hết.

Mà tay nó khắc ra.

"Ngoại," nó nói, giọng khàn đi. "Con đâu có tính khắc cái này. Con tính khắc chữ Tư. Khắc xong chữ Đặng là tới chữ Tư. Tay con không chịu."

Nó ngó bàn tay phải mình. Bàn tay cầm dao vẫn còn hơi run. Mấy ngón tay đỏ lên vì nắm chặt cán dao. Nó lật bàn tay lại, ngó lòng bàn tay, như ngó tay của người khác.

"Tên ai vậy ngoại?"

Sau lưng nó có một tiếng.

Một tiếng rất nhỏ. Khục. Từ trong cổ họng ai đó. Như tiếng người nuốt một cái gì to quá cổ.

Kình quay lại.

Cộc đứng giữa buồng, sau lưng nó chừng hai bước, ngay trong vệt đèn. Không nghe tiếng chân, không nghe tiếng cột. Cặp mắt tròn nhỏ nhìn chằm chằm vô cán muỗng trên đầu gối Kình.

"Cộc."

Cộc bước tới.

Một bước. Hai bước. Nó đứng sát đầu gối Kình. Nó giơ bàn tay duy nhất lên. Một ngón tay lông xù, móng đen, đưa ra, chạm xuống cán muỗng.

Chạm vô nét đầu tiên của chữ Đặng.

Rồi ngón tay đó đi. Đi theo nét. Không phải rà bừa. Đi đúng thứ tự nét, nét trước rồi nét sau, nét ngang trước nét sổ, chậm, như người ta đọc bằng tay trong bóng tối. Cái cách Cộc cầm cục than viết chữ Cộc hồi ở chái, đúng thứ tự nét, rồi chùi đi. Kình nhớ cái đó. Nó nhớ luôn bữa đọc thư cha Khuê, Cộc sửa chữ nhi, nói tại nghe lóm.

Ngón tay xong chữ Đặng. Xuống chữ Văn. Bốn nét, chậm hơn nữa.

Xuống chữ Lộc. Tới chữ này, ngón tay đi chậm tới mức gần như đứng yên trên mỗi nét. Có một nét ngón tay đi hai lần.

"Mày đọc được hả?" Kình hỏi.

Cộc không đáp.

"Cộc. Mày đọc được chữ hả?"

Ngón tay Cộc dừng ở nét cuối chữ Lộc. Nằm yên đó.

"Tao khắc tên ngoại mà ra cái này. Tay tao tự đi. Mày thấy không Cộc? Mày đứng đó mày thấy mà."

Cộc vẫn không đáp.

"Mày biết tên này hả Cộc? Tên ai vậy?"

Cộc không ngẩng lên. Cộc rút tay lại. Rút chậm, như rút tay khỏi nước lạnh.

"Cộc. Tao hỏi mày mà."

Cộc quay đi, tới chân cột buồng, nắm cột bằng bàn tay duy nhất, leo lên. Lên tới xà, nó không ngồi ở mép như mọi khi. Nó bò vô góc tối nhất, chỗ mái lá giáp vách, chỗ ánh đèn không tới.

Không một lời.