Chị Nghêu đặt chén cơm lên bàn thờ, đặt quả trứng vịt luộc bóc vỏ bên cạnh, rồi đĩa muối hột, xếp thành một hàng thẳng trước bài vị mới.

"Buổi thứ ba," chị nói. "Sáng, trưa, chiều. Mày nhớ chưa?"

"Dạ nhớ."

"Mai mày làm. Tao về xóm. Ngày ba buổi, đừng bỏ buổi nào." Chị chùi tay vô vạt áo. "Bả đói thì bả về đòi. Bả về đòi thì tao không chịu trách nhiệm."

Kình thắp ba cây nhang, cắm vô bát. Khói lên ba sợi, quấn vô nhau trước tấm bài vị nét chữ Khuê.

Ngày thứ ba. Từ trưa, người trong ấp lại tới. Không phải phúng nữa. Tới ăn. Chị Chín Lụa đem nồi canh chua, bà Bảy đem dĩa cá kho, ông Hai Mập xách hai xị rượu, thằng Tửng bưng một rổ bánh ít không biết ai gói. Chiếu trải kín nhà trên, tràn ra hiên. Người ngồi bệt, người ngồi chồm hổm, chén đũa khua lách cách.

Người ta ăn, rồi người ta kể.

"Hồi đó bả mắng tui một trận nhớ đời," ông Hai Mập nói, rót rượu. "Tui say, tui nằm ngủ ngoài bờ rạch. Bả đi bốc thuốc về ngang, bả lấy cái gáo múc nước rạch tạt vô mặt tui. Tạt ba gáo. Tui tỉnh, bả nói mày uống nữa tao tạt nước mắm."

Cả chiếu cười.

"Bả bốc thuốc cho má tui," chị Chín Lụa nói. "Nhà tui không có tiền, má tui ôm con gà mái qua trả. Bả nhận. Bả cột con gà ở góc bếp. Tối bả xách con gà đem trả lại."

"Trả lại?"

"Trả lại. Bả nói con gà này đẻ đều, nhà mày cần trứng hơn tao. Má tui khóc quá trời."

Ở góc hiên, bà Ba Khô với ông Sáu Lợi ngồi đối mặt, mỗi người một chén rượu.

"Bà Tư mắng tao nhiều nhất," ông Sáu nói. "Ba chục năm, phiên chợ nào cũng mắng."

"Ông xạo." Bà Ba gõ chén xuống chiếu. "Tui mới bị mắng nhiều nhất. Sạp tui kế sạp bả. Ngày nào bả cũng chê tôm tui mặn."

"Chê tôm thì đâu phải mắng. Đó là góp ý."

"Góp ý mà chỉ tay vô mặt tui hả?"

"Còn tao, bả kêu tao là đồ cho vay nặng lãi giữa chợ. Trước mặt khách."

"Thì ông cho vay nặng lãi thiệt."

"Tao cho vay lãi nhẹ hều!"

"Nhẹ hều mà bả thiếu ông ba quan có một năm, ông nhắc như nhắc ba chục năm."

"Tao nhắc là tao lo bả quên!"

Kình ngồi giữa, chén cơm trên tay. Nó nghe hai người cãi, nghe tới câu "tao nhắc là tao lo bả quên", và nó bật cười.

Tiếng cười ra trước khi nó kịp ngăn. Ngắn, bật ra khỏi miệng như cái nút ve rượu. Nó bụm miệng lại.

Bà Ba ngó nó. Ông Sáu ngó nó.

"Cười đi," bà Ba nói. "Bả mà nghe mày cười thì bả mừng."

"Bả mà nghe mày cười thì bả chửi tao làm mày cười giữa đám," ông Sáu nói.

Kình cười thêm một chút. Rồi nó cúi xuống ăn cơm.

Chiều, người về gần hết. Ông Sáu không về. Ông ngồi lại ở mép hiên, móc trong túi áo ra cuốn sổ bìa đen, mở ra, lật tới trang có tên bà Tư Nhài. Ông đặt sổ lên đùi Kình.

"Coi."

Kình coi. Dòng ba quan gạch ngang. Chữ đủ. Chữ Mực ở lề trên. Không còn dòng nào chưa gạch.

"Sạch rồi ông."

"Sạch rồi." Ông Sáu gật. "Trang này tao không xé. Tao để vậy."

"Dạ."

Ông lấy cuốn sổ lại, gấp vô, nhét túi. Rồi ông ngồi im một lúc, ngó ra rạch. Ông chặc lưỡi.

"Mà còn một món."

"Món gì ông?"

"Sổ này ghi người ta nợ tao. Tao nợ người ta thì tao không ghi." Ông Sáu móc trong túi áo khác ra một xâu tiền nhỏ, đếm. "Tao ghi trong bụng."

"Ông nợ ngoại?"

"Năm nảy, tao đau lưng, nằm một chỗ nửa tháng. Bả sang, bốc cho tao một thang ngải. Bả nói thang này khỏi trả liền, chừng nào mày đi được thì trả." Ông rút ra hai tiền. "Tao đi được từ năm nảy. Tao chưa trả."

"Sao ông không trả?"

"Tao quên." Ông Sáu ngó nó. "Không. Tao không quên. Tao để đó. Bả không đòi, tao không trả. Tao tính để bả nợ tao ba quan, tao nợ bả hai tiền, vậy là bả còn nợ tao hai quan tám tiền, tao còn có cớ qua cãi."

Ông đặt hai tiền vô tay Kình. Gập mấy ngón tay nó lại quanh hai đồng tiền.

"Giờ trả cho cháu bả."

Kình ngó hai đồng tiền trong tay. Nó nhớ một cổng thành ở Thăng Long, một con lừa đeo túi thư, một người đưa tin xé hai mẩu giấy niêm.

"Ông," nó nói. "Hồi ở Giám, người đưa thư nói với con một câu."

"Câu gì?"

"Nợ không lời là nợ nặng nhất."

Ông Sáu im. Ông ngó nó, ngó hai đồng tiền. Rồi ông gật, chậm, một cái.

"Ừ," ông nói. "Nặng nhất."

Ông đứng dậy, phủi đít, đi ra giậu, không ngoái lại.

Suốt ngày hôm đó, Cộc ở trên xà chái sau. Không xuống ăn cơm trưa, không xuống cả lúc có cá kho. Chị Nghêu bóc thừa một quả trứng luộc, để trên kệ thấp, Cộc cũng không xuống.

"Thằng xó nhịn ăn," ông Táo nói, ngồi trên cục đầu rau, ngó lên phía chái. "Ba ngày rồi. Mười mấy năm nay chưa thấy nó nhịn quá một bữa." Ông lắc đầu. "Trời sắp sập."

Đêm, nhà im. Khuê với Piên đã ngủ ở nhà trên. Thầy Khiêm ngồi hiên.

Kình vô chái sau. Nó ngồi xuống chõng. Nó móc trong ngực áo ra cái bọc vải nâu, mở ra, lấy con dấu sừng trắng, đặt lên chõng. Nó lấy cái muỗng sứt, cán có ba chữ khắc, đặt cạnh con dấu. Rồi nó đi ra bếp, xới một chén cơm, gắp lên hai miếng cá kho còn lại, đem vô, đặt cạnh cái muỗng.

Ba món nằm thành một hàng trên mặt chõng, trong ánh đèn.

Nó ngước lên xà. Góc tối nhất, chỗ mái lá giáp vách.

"Xuống đây."