Con dấu sừng trắng nằm trên mặt bàn tre, cách ngọn đèn dầu một gang tay. Cái bóng của nó đổ dài về phía thầy Khiêm.

Kình đặt nó xuống rồi rút tay về, chùi hai lòng bàn tay vô ống quần. Thầy Khiêm chưa cầm lên. Thầy ngồi bên kia bàn, chén trà nguội trước mặt, nhìn con dấu như nhìn một con vật lạ vừa bò lên bàn.

"Ngoại cho con mở," Kình nói. "Hồi tối hôm qua."

"Ta biết."

"Ngoại nói con đem cho thầy coi?"

"Ngoại con nói với ta." Thầy vẫn chưa cầm. "Ngoại con nói ta thấy cái gì thì nói cái đó."

"Dạ, vậy thầy coi đi."

Thầy Khiêm đưa tay ra. Ngón cái và ngón trỏ kẹp lấy thân dấu, nhấc lên chậm. Thầy lật ngửa mặt dấu, đưa sát vô ngọn đèn.

Rồi thầy nghiêng nó.

Ánh đèn trượt từ mép này qua mép kia trên mặt sừng trắng. Thầy dừng lại ở một góc, giữ yên.

"Con ngồi qua đây."

Kình đứng dậy, vòng qua, ngồi xổm sát vai thầy.

"Nhìn ngang. Đừng nhìn thẳng xuống."

Nó nhìn ngang. Lúc đầu không thấy gì. Mặt dấu vẫn trơn, vẫn bóng như đêm qua. Rồi ánh đèn chạm đúng một góc, và nó thấy. Những vệt rất mảnh, mảnh hơn sợi tóc, nằm sát nhau, đi cùng một chiều từ góc này chéo qua góc kia. Giữa đám vệt đó có những chỗ hơi lõm, hơi trũng, mờ đến mức nhìn thẳng thì mất, nhìn ngang thì như cái bóng của một cái gì đã từng đứng ở đó.

"Có cái gì nè thầy."

"Có."

"Chữ hả thầy?"

"Đã từng là chữ."

Kình đưa ngón tay định sờ. Thầy Khiêm không cản. Nó chạm đầu móng tay lên mặt sừng, rà qua. Trơn. Móng tay nó không vấp vô chỗ nào hết.

"Sờ thì không thấy."

"Sờ thì không thấy." Thầy xoay con dấu thêm một chút cho nó coi. "Giống cái bia đá người ta đục bỏ tên. Đục cho bằng rồi, đứng thẳng mà coi thì chỉ thấy đá. Tới chiều, nắng chiếu xiên, nét cũ lại hiện cái bóng."

"Ai đục?"

Thầy Khiêm đặt con dấu xuống bàn, ngay giữa ngọn đèn và hai người.

"Sừng trắng," thầy nói, "là ấn của sĩ tử đỗ Hội. Đỗ Hội thì Giám phát cho một con. Mặt khắc tên, khắc quê, để đóng lên giấy tờ mình đứng tên."

"Thầy Đức có không thầy?"

"Có. Cái ấn đồng thầy Lâm hay đóng là ấn tuần vùng, của cái chức. Con sừng là của người, thầy Lâm đeo trong túi, ít khi lấy ra."

"Con đỗ Hương mà con đâu có ấn."

"Đỗ Hương thì Giám khắc ấn gỗ. Ấn phải có họ. Con không họ, nên Giám còn để đó."

"Con dấu này của ai?"

Thầy Khiêm im. Thầy nhìn con dấu, nhìn rất lâu, rồi nói, giọng chậm hơn mọi khi một nhịp.

"Con dấu này từng có tên. Tên bị mài đi." Thầy ngừng. "Đúng quy cách của Bắc Đẩu Vụ."

Kình ngồi bệt xuống đất, sát chân bàn.

"Bắc Đẩu Vụ," nó lặp lại. "Cái lệnh thu hồi ông Gò có chữ đó. Thầy Đức đọc."

"Ừ."

"Bắc Đẩu Vụ là ai vậy thầy?"

"Không phải ai. Là một chỗ." Thầy cầm chén trà nguội lên, không uống. "Chỗ giữ sổ người chết. Và sổ người bị gạch."

"Người chết với người bị gạch khác nhau hả thầy?"

"Khác."

"Khác sao?"

"Người chết thì còn tên trong sổ. Con cháu còn khấn được." Thầy đặt chén xuống. "Người bị gạch thì không."

"Gạch vì sao thầy?"

Thầy Khiêm không trả lời. Kình nhìn mặt thầy dưới ánh đèn. Cái mặt già khép lại như một cánh cửa đóng từ phía trong.

"Ngày trước ta..." thầy nói.

Rồi thầy không nói tiếp. Kình chờ. Thầy cũng chờ, như chờ chính mình nói hết câu. Câu đó không tới.

"Phần nhiều," thầy nói, khác hẳn câu vừa bỏ dở, "là vì gọi chui."

Kình cúi xuống nhìn con dấu. Nó nhìn ngang, như thầy chỉ, để thấy lại mấy cái bóng chữ. Đèn đứng yên nên bóng không hiện.

"Thầy." Nó nói chậm, như đọc từng chữ trên bảng. "Ngoại nói cha con đỗ Hội."

Thầy Khiêm không đáp.

"Sừng trắng là ấn đỗ Hội." Kình đặt ngón tay lên thân dấu, đẩy nó xích lại phía mình một chút. "Ngoại giữ cái này mười mấy năm, dúi cho con. Vậy cái này của cha con."

Thầy không gật.

"Tên trên đó bị mài rồi. Tên cha con bị gạch." Nó ngước lên. "Ngoại nói tên ổng người ta lấy rồi, ngoại nói không ra."

Thầy không lắc.

Thầy ngồi yên, hai tay đặt trên đùi, nhìn con dấu, không nhìn nó. Một hồi lâu, thầy đưa tay ra, cầm con dấu lên, xoay một vòng trong lòng tay, rồi đặt nó xuống lại, đúng chỗ cũ, ngay ngắn.

"Thầy thấy gì thì thầy nói đó," Kình nói. "Ngoại dặn vậy mà."

"Ta nói rồi."

"Thầy nói có nhiêu đó thôi hả?"

"Ta thấy có nhiêu đó."

Trong buồng, ngoại ho.

Một tiếng, rồi một tràng. Tiếng ho khan, rát, nối nhau không có chỗ thở. Kình bật dậy trước khi kịp nghĩ. Ghế đòn bên cạnh ngã cái cạch. Thầy Khiêm đứng lên sau nó một nhịp, chống tay lên bàn.

Nó vén rèm buồng. Ngoại ngồi chồm dậy trên bộ ván, một tay chống, một tay bụm miệng. Piên đã thức, đang lúng túng tìm cái khăn. Kình nhảy lên mép ván, quỳ sau lưng ngoại, hai tay đỡ lấy lưng. Lưng ngoại mỏng. Qua lớp áo, nó đếm được xương sống ngoại từng đốt.

Thầy Khiêm ngồi xuống bên kia, nắm cổ tay ngoại.

"Bà thở ra trước. Đừng hít."

Ngoại xua tay, gạt tay thầy ra. Rồi ngoại ho thêm ba tiếng nữa, nhỏ dần.

"Không sao," ngoại nói, giọng rè rè. "Sặc nước miếng."

"Bà để ta coi mạch."

"Coi gì. Sặc nước miếng thì mạch nó cũng sặc." Ngoại lấy cái khăn Piên đưa, lau miệng, gấp khăn lại, nhét xuống dưới gối, nhanh tay như người giấu tiền. "Mấy người ngủ đi. Thằng Kình ra ngoài."

"Con đỡ ngoại nằm."

"Ngoại nằm được." Ngoại ngả lưng ra sau, lên hai tay nó. Nó đỡ ngoại xuống gối. Ngoại nhắm mắt. "Ra ngoài."

Kình ở lại tới khi hơi thở ngoại đều lại. Thầy Khiêm vẫn ngồi, ba ngón tay vẫn đặt trên cổ tay ngoại, lần này ngoại không gạt ra.

Nó đi ra nhà ngoài.

Ngọn đèn trên bàn vẫn cháy. Cái ghế đòn vẫn nằm ngã dưới đất. Con dấu sừng trắng nằm đúng chỗ thầy đặt, ngay ngắn giữa bàn.

Cộc ngồi chồm hổm trên mép bàn, sát bên con dấu.

Bàn tay duy nhất của nó giơ lên, lơ lửng phía trên con dấu, cách chừng một ngón tay, không chạm xuống. Bàn tay đó đứng yên như vậy, mấy ngón hơi cong.

Kình bước tới một bước. Chân nó đá trúng cái ghế đòn, ghế lăn kêu lộc cộc.

Cộc không ngẩng lên.