Tờ giấy bay khỏi bàn con, lộn hai vòng trong gió, rồi đáp xuống giữa ruộng gặt, ngay trên một gốc rạ.

Kình xắn quần lội xuống. Bùn ruộng sau gặt đã se mặt, dẫm xuống thì lún tới mắt cá, rút lên kêu bóc một tiếng. Nó nhón tờ giấy bằng hai ngón, giơ lên. Một góc dính bùn, chữ còn nguyên.

"Còn đọc được không con?" bà cụ Chín Mận hỏi vọng xuống.

"Dạ được, ngoại Chín. Có bùn mà chữ không sao."

Hàng người nhờ chép hộ lại tới từ sáng. Nhà có người bệnh, Kình không cho ai ngồi ngoài hiên nữa, nó dời cái bàn con ra gốc me đầu ruộng. Người ngồi xổm dưới tán me, người đứng trên bờ. Hôm nay bàn có tới hai ông thầy.

Thầy Đức ngồi bên trái, lưng thẳng. Thầy Khiêm ngồi bên phải, chống gậy. Kình ngồi giữa, cảm giác như con cá bị hai con cò đứng hai bên ngó.

Bà cụ Chín Mận nhờ viết đơn xin hoãn nộp lúa. Ruộng bà năm nay bị chuột cắn, không đủ lúa nộp cho làng.

"Đơn từ thì phải đúng thể thức," thầy Đức nói. "Mở đầu kính trình, ghi rõ tên họ, quê quán, lý do, kỳ hạn xin hoãn, rồi đóng điểm chỉ."

Kình viết theo. Viết xong nó đọc lên. Kính trình hương chức ấp Vàm Tre. Nay có Nguyễn Thị Mận, người bổn ấp, vì điền thổ bị thử hại, hoa lợi không đủ số, kính xin hoãn kỳ nạp đến vụ sau.

Bà cụ Út nghe xong, ngồi im, rồi quay qua hỏi người đứng sau.

"Nó viết cái gì vậy? Thử hại là ai?"

"Là chuột, ngoại Chín," Kình nói.

"Chuột thì nói chuột. Thử hại nghe như tên ông nào trên huyện."

"Viết cho người ta đọc được trước," thầy Khiêm nói, chậm. "Thể thức sau."

"Thưa thầy Đường, đơn này nộp hương chức," thầy Đức nói. "Hương chức đọc thể thức."

"Bà cụ ký tên vô đơn. Bà phải biết mình ký cái gì."

"Đúng phép thì người viết đọc lại cho người ký nghe."

"Đọc lại thử hại thì bà vẫn không biết là chuột."

Kình nhìn thầy này, nhìn thầy kia. Nó xé tờ giấy, viết lại. Ruộng bà Chín Mận năm nay chuột cắn hết một nửa. Lúa không đủ nộp. Bà xin để vụ sau nộp luôn.

Bà cụ Út nghe xong, gật lia lịa. "Đó. Vậy mới là đơn."

Thầy Đức cầm tờ giấy lên, đọc, rồi đặt xuống. "Sai lệ. Không có kính trình, không có lý do theo thể. Hương chức đọc thì cười."

"Hương chức cười thì có hoãn không thầy?"

"Không chắc."

"Vậy con viết lại kiểu thầy?"

"Viết kiểu tôi thì bà cụ không hiểu," thầy Đức thừa nhận, giọng như thú tội. "Thầy Đường nói đúng chỗ đó."

"Thầy Lâm cũng đúng chỗ của thầy Lâm," thầy Khiêm nói.

"Vậy hai thầy đúng, con viết sao?"

Hai ông thầy nhìn nhau. Không ai nói.

Khuê ngồi sau lưng Kình từ nãy, nghe hết. Cô lấy hai tờ giấy, viết nhanh, đặt xuống bàn hai bản. Bản trên có kính trình, có thử hại, có hoa lợi. Bản dưới có chuột.

"Bản này nộp," Khuê nói, chỉ tờ trên. "Bản này bà giữ. Hai bản cùng một nội dung. Muội đã đối chiếu."

Bà cụ Út cầm bản có chuột, gấp làm tư, nhét vô túi áo. Bản kia bà đưa trả Kình. "Mày nộp giùm."

Thầy Đức nhìn hai tờ giấy, rồi nhìn Khuê. Khóe miệng ông nhích lên. "Đúng phép."

"Đúng cả hai phép," thầy Khiêm nói.

Gần trưa, thầy Khiêm về châm kim cho ngoại. Kình về theo lấy thêm mực. Tới vách buồng, hai thầy trò cùng dừng chân.

Trong buồng, Piên ngồi bên giường, hát. Không lời. Giọng nhỏ, đều, lên xuống như con xuồng trôi trên mặt nước lặng. Ngoại nằm ngửa, tay đặt trên ngực, ngủ. Từ mùng một tới giờ, chưa lần nào ngoại ngủ lâu như vậy giữa ban ngày.

Thầy Khiêm đứng ngoài vách, cái hộp kim cầm trong tay, không bước vô.

"Ngày trước," thầy nói nhỏ, "ta chê Khoa Đồng ồn ào."

"Piên hát nhỏ mà thầy."

"Ta chê sai." Thầy đặt hộp kim lên bậc cửa. "Để kim bữa chiều."

Chiều, gốc me vắng người lớn. Chỉ còn bộ ba, hai ông thầy, và thằng Đẹt cháu ông Sáu, đứa nhỏ duy nhất trong ấp cứ ngồi lì bên Kình coi viết chữ. Cộc từ trong quang gánh bò ra, leo lên đầu bàn, khoanh cái tay còn lại trước bụng.

"Tao mở sạp chép hộ," Cộc tuyên bố. "Đứa nào đưa tao cái bánh, tao đọc giấy cho."

"Mày biết đọc hồi nào?" Kình hỏi.

"Hồi mày còn bò."

Từ bữa chìm dưới vàm rồi được Kình đưa lên, thằng nhỏ nhìn chỗ Cộc ngồi như nhìn một con mèo lạ, chưa lần nào nhìn trật. Thằng Đẹt ngó Cộc trân trân, rồi thò tay vô túi, móc ra một cục bánh in, đặt lên bàn. Nó chìa thêm một tờ giấy, tờ tập viết của nó.

Cộc cầm tờ giấy lên. Cầm ngược. Nó hắng giọng, đọc như thầy đồ: "Kính trình ông Táo. Nay có thằng Đẹt, người bổn ấp, ăn vụng ba cái bánh in của ông nội, đổ thừa cho chuột. Chuột kiện ngược. Ông Táo xử chuột thắng."

Thằng Đẹt há hốc miệng. Piên cười tới rớt nón. Khuê cười không ra tiếng, vai rung. Thầy Đức quay mặt đi, rồi quay lại, rồi phải đưa tay áo lên lau mắt.

"Thầy Lâm cười kìa," thầy Khiêm nói.

"Tôi đâu có cười." Thầy Đức lau mắt lần nữa, rồi lần nữa. "Gió ngoài ruộng lớn quá, thầy Đường."

Chiều về, Kình vô bếp lấy đòn bánh tét cuối cùng còn treo trên giàn. Nó lau lá, gói thêm một lớp lá chuối mới, buộc lạt năm ngấn, kỹ như ngoại dạy. Rồi nó ôm đòn bánh ra bến, đặt lên mũi xuồng.

Piên đứng trên bậc bến nhìn theo. "Kình đem đi đâu vậy?"

Kình không nói. Nó chỉ hất cằm về phía ấp Gò Mít, nơi bờ ruộng bên kia đã bắt đầu lên sương.