Tiếng dao băm thịt nổi lên từ lúc gà chưa gáy lần hai, cộc cộc cộc, đều như ai gõ mõ. Sáng hai mươi tám, cả xóm Vàm Tre nhà nào cũng băm, tiếng dao nhà này đuổi tiếng dao nhà kia dọc bờ rạch.

Ngoại đứng bếp từ đó. Nồi thịt kho nước dừa riu riu trên cà ràng, mặt nước sóng sánh màu cánh gián. Ngoài sân, cái nồi bánh tét lớn nhất nhà đặt chễm chệ trên ba cục gạch, củi tràm chất sẵn bên cạnh.

"Ngoại ngồi đi, con băm cho."

"Mày băm thì thịt thành bột." Ngoại không ngẩng lên. "Ra coi con Piên kìa."

Piên ngồi trên chiếc chiếu trải giữa sân, trước mặt là xấp lá chuối lau sạch, thau nếp, thau đậu xanh, rổ thịt mỡ. Cô đã gói được ba đòn bánh. Cả ba nằm bung lá trên chiếu, nếp trào ra hai đầu như ruột gối rách.

"Nó không chịu mà nè," Piên nói, giơ hai bàn tay dính nếp.

"Piên cuốn chặt chưa?"

"Chặt rồi. Chặt quá nó cũng bung."

Ngoại đi ra, ngồi xuống cạnh Piên, kéo đòn bánh bung lại gần. Tay ngoại lật lá, vuốt nếp, đặt nhân, cuốn, gấp hai đầu, buộc lạt, nhanh như không có bệnh nào trên đời. Ba đòn bánh nằm lại thẳng thớm trước mặt Piên trong lúc Kình chưa kịp đếm tới hai chục.

"Lạt buộc năm ngấn," ngoại nói. "Bốn ngấn thì bung, sáu ngấn thì dư lạt."

"Sao ngoại biết năm?"

"Bung đủ nhiều lần thì biết."

Khuê ở góc sân đang phơi củ kiệu. Cô xếp từng củ trên nia thành hàng ngang hàng dọc, củ lớn đầu hàng, củ nhỏ cuối hàng, khoảng cách đều tăm tắp. Ngoại liếc qua một cái.

"Con Khuê xếp kiệu như xếp sổ."

"Thưa bà, xếp vậy nắng ăn đều."

"Nắng nó không đọc sổ đâu con."

Khuê ngó cái nia, rồi ngó ngoại, rồi lặng lẽ xáo tung một hàng cho bớt thẳng. Piên cười tới rớt cọng lạt.

Kình đứng bên nồi bánh, chẻ củi, mắt không rời ngoại. Ngoại đi ra đi vô giữa sân với bếp. Cứ một lúc ngoại lại ngồi xuống cái cối đá cạnh chái, tay đặt lên ngực, nói là để coi lửa. Lần đầu ngoại ngồi chừng nhai hết một miếng trầu. Lần thứ hai lâu hơn. Tới lần thứ tư, Kình đã chẻ xong cả bó củi mà ngoại vẫn chưa đứng dậy.

Nó không hỏi. Nó chỉ dời bó củi chẻ sẵn tới sát chân cối đá.

"Ai biểu mày đem củi lại đây?"

"Không ai biểu. Con thấy để đây tiện."

"Tiện cho ai?"

"Tiện cho cái cối."

Ngoại nhìn bó củi, nhìn nó, rồi không nói gì, rút một thanh củi kẹp nách, chống đầu gối đứng dậy đi vô bếp.

Tối, nồi bánh sôi. Khuê về tiệm ông Sáu trước giờ Tuất, thầy Đức đi ngược ra, xách theo một cái chiếu cũ. Ông trải chiếu cạnh lửa, ngồi xuống, lưng thẳng như ngồi trên bàn giấy.

"Giám không có lệ gì về canh bánh tét," ông nói. "Tôi xin phép cậu ngồi."

"Thầy ngồi đi. Canh lửa thì ai canh cũng được."

Hai người ngồi im một lúc. Củi tràm cháy lách tách, tàn lửa bay lên rồi tắt ngấm giữa chừng. Nồi bánh sùng sục.

"Hôm hai mươi ba," thầy Đức nói, "tôi đi ngang giậu. Tôi nghe cậu nói chuyện với cái bếp hai khắc."

"Con viết giấy cho ông Táo."

"Viết gì?"

"Viết đúng."

"Đúng tới đâu?"

"Tới chỗ ngoại cứu người."

Thầy Đức cười khẽ trong cổ họng, không thành tiếng. Hai ngón tay ông đặt trên đùi gõ xuống một nhịp, rồi dừng, như người đang gõ thì sực nhớ ra điều gì. Kình nhìn hai ngón tay. Nó vừa nói thật, từng chữ.

"Thầy gõ gì vậy?"

"Tôi gõ nhịp củi." Ông đẩy một thanh củi sâu vô lửa. "Cậu chép cho Táo mà Táo không bắt bẻ?"

"Có bắt. Con mặc cả một chữ."

"Một chữ là nhiều."

"Ông Táo cũng nói vậy." Kình ôm gối. "Thầy ăn Tết ở đâu, thầy?"

"Ở đây."

"Còn mẹ thầy?"

"Ở Cần Thơ ẩn. Năm nào tôi cũng gửi tiền về trước hai mươi ba."

"Thầy không về?"

"Người tuần vùng không có Tết."

"Giám cũng nghỉ Tết mà thầy."

"Giám nghỉ. Tuần vùng thì thần không nghỉ, người gọi chui cũng không nghỉ." Ông nói đều đều, mắt nhìn nồi bánh. "Mà gọi chui ngày Tết nhiều hơn ngày thường. Người ta muốn đòi cho đủ một năm. Xin không được thì gọi."

"Thầy về một lần thôi. Mẹ thầy mừng."

Thầy Đức im một hồi lâu. Lửa soi đỏ một bên mặt ông, bên kia chìm trong tối.

"Về thì bà hỏi."

"Hỏi gì thầy?"

"Bao giờ con được gọi về Giám." Ông đặt hai bàn tay lên đầu gối. "Tôi không có câu trả lời đúng phép."

Kình không biết nói gì. Nó lấy que củi khều than cho đều, khều lâu hơn cần. Thầy Đức nhìn nó khều, không cản.

"Mẹ thầy nấu bánh tét có nhân gì?"

"Nhân chuối." Khóe miệng ông nhúc nhích. "Nhà nghèo, không có thịt. Tôi tới mười hai tuổi mới biết bánh tét có nhân thịt."

"Vậy năm nay thầy ăn nhân thịt nhà con."

"Đúng phép thì khách ăn trước." Ông dừng. "Mà tôi không còn chắc mình là khách."

Gần sáng, Piên ra ngồi thay phiên, ngồi được một chốc thì gục đầu lên đầu gối, ngủ. Lửa đã xuống, nồi bánh sôi lục bục. Trong cơn ngủ, Piên ư ử một giai điệu không lời, nho nhỏ, đứt quãng. Kình nghe ra điệu ví dầu, điệu nó hát bên bờ đê đêm hóng mát.

Qua khung cửa bếp, nó thấy ngoại đứng bên nồi thịt kho, cái muỗng sứt cán gỗ đang khuấy. Cái muỗng khựng lại giữa nồi.

Ngoại không quay ra. Ngoại đứng im, tay cầm muỗng, nghe hết một câu, cho tới khi tiếng ư ử của Piên tắt hẳn. Rồi ngoại mới khuấy tiếp, chậm, một vòng, hai vòng.