Con dao bầu nảy xuống tấm thớt, mỗi nhát một tiếng cạch khô, rễ khô văng thành từng mảnh vụn nâu bám đầy tay áo Kình.

Nước nổi liếm tới mép hè, lục bình trôi sát cọc rào, mỗi bụi dắt theo một ổ bọ nước nhỏ xíu. Ngay chỗ bóng cây khế đổ xuống, hai bà cháu ngồi đối diện qua cái thớt dày cộm. Mùi rễ khô hăng lên tận mũi, lẫn mùi đất đỏ trong móng tay bà. Rổ đựng rễ đầy tới miệng. Cả buổi sáng Kình băm mà không biết rễ gì. Nó cầm một mảnh lên ngửi, bà giật lại: "Đừng đoán." Nó hỏi đoán sai thì sao, bà nói sai thì băm tiếp.

Nó đặt dao xuống.

"Ngoại dạy con bốc thuốc đi."

"Băm tiếp."

"Con băm cả buổi rồi. Con đâu có biết rễ gì."

"Rễ khô."

"Ngoại." Kình chống hai khuỷu tay lên thớt. "Con học chữ ở Giám, học Lục Khoa, học thuộc cả ngàn mỹ tự. Con đỗ Hương. Mà về nhà ngoại cho con ngồi băm rễ không biết tên."

"Con học chữ tốt rồi, học thêm cái này làm chi."

"Cái này ngoại làm, con muốn biết."

Bà nhai trầu chậm lại. Con dao trong tay bà dừng giữa không trung rồi đặt xuống thớt, nhẹ hơn mọi nhát khác.

"Ngải của ngoại là ngải bên lề." Giọng bà không lớn. "Giám cấm. Con có cái thẻ đỗ Hương rồi, đừng dính."

"Con xin phép Giám được mà. Con biết viết đơn rồi."

"Viết đơn xin học cái bị cấm." Bà nhổ bã trầu vô ống nhổ, trúng phóc. "Mày tính ai ký?"

Kình mở miệng, rồi ngậm lại.

"Con nhờ thầy Khiêm ký."

"Thầy Khiêm nào?"

"Thầy dạy Khoa Y ở Giám. Thầy có cả cái vườn thuốc rộng bằng sân đình, ngoại. Có cây ích mẫu, cây hương nhu, bụi sả cao hơn đầu người." Nó nói nhanh dần, tay khoa lên. "Thầy dạy chữ bằng cây thuốc, ngoại. Có bữa thầy biểu con nhổ cỏ, con nhổ lộn cây ích mẫu hai lần, thầy không la, thầy ngồi xuống trồng lại, rồi nhìn con."

"Nhìn sao?"

"Kiểu nhìn người ta tội nghiệp." Nó cười. "Mỗi sáng thầy ra tưới từng cây, tay thầy run mà không làm đổ giọt nào. Thầy dạy con phân biệt..."

Bà đã ngừng nhai. Cả người bà đứng yên như một cái cột.

"Ai?"

"Dạ?"

"Thầy dạy con. Tên gì?"

"Thầy Khiêm. Đường Tôn Khiêm."

Bà im lặng một lúc. Tiếng ve trên cây khế kêu rát tai.

"Đường Tôn Khiêm," bà nhắc lại, từng chữ, như người gỡ nút dây. Rồi hỏi lần nữa: "Thầy tên Khiêm, hả?"

"Dạ. Sao vậy ngoại?"

"Không sao." Bà cầm dao lên, băm một nhát. "Thầy đó ở Giám thì thầy đó học đúng phép. Ngoại không có phép."

"Ngoại quen thầy Khiêm hả?"

"Quen đâu mà quen."

"Ngoại hỏi tên hai lần."

"Ngoại già, lúc nghe lúc điếc."

"Hồi nãy ngoại nghe rõ lắm."

"Điếc thì đâu có báo trước." Bà băm thêm một nhát. "Hỏi tiếp coi."

"Ngoại có ngải."

"Ngải không phải phép. Ngải là chuyện giữa ngoại với cái cây."

"Vậy thuốc với ngải khác nhau chỗ nào?"

"Chỗ nào?" Bà nhướng một bên mày. "Hỏi vậy mới nghe ra mày học chữ nhiều."

"Con hỏi thiệt."

Bà nhìn nó thêm một hồi, rồi thò tay vô cái giỏ bên cạnh, lôi ra hai củ, đặt lên thớt. Một củ đen ruột tím, vỏ nhăn như da người già. Một củ vàng nhạt, đầu nhọn, mùi cay ngay lập tức xộc ra.

"Củ nào là ngải?"

Trên cành khế phía trên đầu, một túm lông nâu xám thò ra.

"Củ đen," Cộc nói.

"Xuống," bà nói, không ngẩng lên. "Đừng giỡn."

"Tao đoán chơi."

"Đoán chơi cũng đừng."

Túm lông rụt lại. Kình nhìn hai củ. Củ đen nhìn có vẻ bí ẩn, củ vàng nhìn có vẻ hiền. Nó nghĩ tới câu Cộc vừa nói, rồi quyết định làm ngược lại. Nó chỉ củ vàng.

"Củ này."

"Sai."

"Vậy củ này." Nó chỉ củ đen, chỉ như người đầu hàng.

"Cũng sai."

"Sao hai củ đều sai? Phải có một củ đúng chứ."

"Ai biểu có một củ đúng?"

"Ngoại ra đề mà ngoại không có đáp án!"

"Có đáp án." Bà nhặt hai củ lên, ném lại vô giỏ. "Mày chưa tới."

Kình nhìn cái giỏ, nhìn bà. Bà đang cười, hàm răng đỏ lòm nước trầu hở ra, mắt nheo lại, hai bờ vai gầy rung lên theo. Từ hôm về, nó chưa thấy bà cười lần nào, kể cả hôm nó khoe đọc được hai tấm bài vị.

"Ngoại cười hả?"

"Cười gì. Ho."

"Ngoại cười, con thấy."

"Thấy sai." Bà hắng giọng cho tắt cái cười. "Băm tiếp. Trưa nay ngoại còn nấu cơm."

"Con nói nữa ngoại nấu cơm một mình."

"Ngoại, hồi xưa ai dạy ngoại?"

"Câu đó có đáp án."

"Vậy đáp án là gì?"

"Mày chưa tới."

Kình rên một tiếng thiệt to. Bà lại cười trong họng, lần này không giấu.

Nó cầm dao lại, băm thêm mấy nhát. Bà băm cùng, hai nhịp lệch nhau rồi khớp lại. Mùi rễ hăng dịu bớt. Một con kiến bò từ mép thớt qua tay áo nó, nó thổi bay.

Tới lúc rổ rễ vơi một nửa, bà vắt giẻ lên vai, đứng dậy làm hai nhịp. Bà gom cái hũ sành đựng thuốc ở góc hè, cái muỗng sứt cán gỗ nằm cạnh, bưng cả hai vô bếp. Kình xách rổ rễ theo sau, nghe đáy rổ cọ sột soạt vô vạt áo bà.

Kình đi theo tới cửa, thấy bà nhón chân. Cái giàn bếp làm bằng tre ghép, treo cao sát mái, hồi nhỏ nó với hoài không tới. Bà đặt cái hũ lên, đặt cái muỗng cạnh đó, đẩy vô sát tận trong cùng.

Kình đứng sau lưng bà, cao hơn bà cả cái đầu. Giờ nó với tới, chỉ cần duỗi tay.

Bà biết nó với tới. Bà vẫn để đó.