Thỏi mực chạy trên nghiên nghe kèn kẹt, đều như tiếng ai nhai. Khuê nằm trên chõng quay mặt vô tấm liếp, đếm từng vòng.

Ba mươi vòng. Ba mươi mốt. Bên kia liếp, thầy Đức không ngủ, đèn dầu nhỏ vặn ngọn lửa, mực đặc quánh trong nghiên. Từ lúc xuồng Kình khuất sau khúc rạch, ông chưa nói một lời, chỉ mài, chỉ mài.

"Cô còn thức."

"Dạ, thầy."

"Cô muốn hỏi."

"Thưa thầy, con muốn hỏi thầy sẽ báo về Giám thế nào."

Tiếng mài ngừng một nhịp, rồi tiếp.

"Đúng phép thì tôi làm. Sai phép thì tôi ghi vô sổ." Giọng ông ôn tồn, vọng qua liếp, không nặng không nhẹ. "Chỗ ở giữa hai cái đó, đêm nay tôi chưa tìm ra chữ."

"Thầy ghi cái gì cũng phải đủ?"

"Cái nào mắt thấy thì đủ. Cái nào cô thấy mà tôi không thấy, tôi không ghi."

"Nếu con kể thầy nghe cái con thấy?"

"Thì tôi phải ghi."

"Vậy con không kể."

"Cô khôn." Có tiếng khẽ như hơi thở ra bằng mũi. "Mà khôn kiểu đó mệt lắm."

"Thầy cũng khôn kiểu đó sao?"

"Tôi ngu hơn cô. Tôi ghi hết."

Khuê im. Cô nhìn khe liếp, thấy một mảnh sáng vàng, và mu bàn tay ông đưa tới đưa lui, chậm, đều.

"Thầy biết con biết trước," cô nói.

"Biết."

"Sao thầy biết?"

"Cô giấu giỏi." Tiếng mài vẫn đều. "Nhưng từ bữa ngồi mâm nhà bà Tư, cô ăn hết chén cơm. Hôm qua với hôm nay cô bỏ nửa chén."

Khuê mở miệng, rồi khép. Cô nằm đó, tay đặt trên bụng, cảm thấy mình như một tờ giấy bị người ta nhìn xuyên từ phía sau. Mười sáu năm cô học cách giấu mặt, giấu giọng, giấu run tay. Không ai từng dạy cô giấu chén cơm.

"Thầy không hỏi con vì sao giấu?"

"Tôi biết vì sao."

"Vì cha con viết thư."

"Vì cha cô viết thư." Ông ngừng tay mài. "Cô giấu một ngày. Tôi giấu mười năm. Tôi hiểu."

"Thầy giấu cái gì?"

"Chuyện nhỏ." Tiếng đặt thỏi mực xuống mép nghiên, khẽ. "Tôi đỗ Hội năm hai mươi sáu. Giọng tôi nặng, Giám không giữ ở Thăng Long. Người ta nói người Nam Kỳ làm tuần vùng hợp hơn."

"Thầy có muốn ở lại Giám không?"

"Muốn."

"Bây giờ còn muốn không?"

"Còn." Ông ho nhẹ. "Mỗi tháng lãnh mười hai quan. Gửi về hết cho mẹ tôi, ở Cần Thơ ẩn. Bà không biết chữ. Bà biết tôi làm cho Giám, không biết tôi làm gì ở Giám."

Khuê nằm nghe, thấy lòng mình trũng xuống, trũng như một bãi cát sau cơn nước. Mẹ cô ở nhà viết thư cho cô mỗi tuần, mỗi lần dặn cái này cái kia, và cô chưa bao giờ nghĩ có người mà tiền gửi về là lời duy nhất mẹ nhận được.

"Cô với tôi đều là người của Giám," thầy Đức nói. "Khác là cô còn chọn được."

"Chọn gì thưa thầy?"

Không có tiếng đáp. Ngọn đèn bên kia liếp rung, rồi tắt. Bóng tối tràn qua khe, đặc như mực chưa pha nước. Khuê nghe tiếng ông xê dịch trên chõng, tiếng chiếu sột soạt, rồi im.

Cô nằm mở mắt.

Cô thử viết thư cho cha. Không có giấy, không có bút, cô viết trong đầu, bằng mực của trí nhớ, từng chữ nắn nót đặt lên một tờ giấy trong tối. Kính bẩm phụ thân. Câu đầu ra ngay. Con ở ấp này thấy sự việc thế này. Câu hai cũng ra. Nhưng câu thứ ba lệch, thứ tư lệch, tới câu thứ năm cô nhận ra mỗi câu đều là câu của cha. Cô không còn nhận ra giọng mình ở đâu, như một chiếc áo mặc lâu đến nỗi quên hình dáng người đang mặc.

Cô bỏ cái thư đó. Cô thử một cái khác. Cũng thế.

Gần sáng, chim chưa kêu, đồng nước xám như tro. Cô trở dậy, khoác áo xanh rêu, rón rén bước qua gian trước, qua cửa, ra bến.

Xuồng Kình đã buộc lại ở cầu ván. Nó nằm co trong lòng xuồng, hai gối kéo lên sát ngực, nón lá úp trên mặt, áo ướt sương dính chặt vô lưng. Cộc nằm trên bụng nó, cuộn tròn, lông xù từng cụm. Cả hai thở đều.

Khuê đứng ở mép cầu, không bước xuống. Cô nhìn Kình lâu. Bàn tay nó nắm chặt mép xuồng ngay cả khi ngủ, các đốt ngón trắng bệch. Cô không biết nó mơ gì, nó đã khóc hay chưa. Cô chỉ thấy một đứa nhỏ ngủ sau khi ngồi cả đêm giữa đồng nước một mình.

Cô ngồi xuống bậc cầu. Cô lấy cuốn sổ chi tiêu từ dưới nách, mở ra, gỡ ba vòng dây một cách thật chậm.

Lá thư cha nằm đó, giữa hai trang, dưới dòng Thối dư hai đồng. Mép sáp đã khô, con rùa nằm co vẫn nguyên. Cô cầm lên, nhìn, rồi khép mắt.

Cô đã giữ lá thư này hai ngày, và hai ngày đó cô đã khuyên ai? Không ai cả. Cô đã im. Im cũng là một cách khuyên, và nó chỉ làm Kình đi một mình trong đêm.

Khuê đứng dậy. Cô bước xuống xuồng, một chân, rồi chân kia, cẩn thận không làm chao. Xuồng nghiêng nhẹ, Cộc cựa mình trong giấc ngủ, và cô nín thở. Không ai dậy.

Trên tấm mui lá kê ở mũi xuồng, ngay cạnh đầu Kình, cô đặt lá thư xuống, mặt chữ úp lên. Cô tìm quanh, thấy một cục đất sét khô nằm trên cầu ván, bứt từ bờ ai mang lên, lượm lại, đặt lên góc thư cho gió khỏi thổi.

Cô nhìn lá thư lần cuối. Nhìn đầu Kình, nón lá nghiêng. Nhìn con Cộc thở.

Rồi cô trèo lên cầu, đi một mạch vô bờ, không quay lại.