Lúc chạng vạng, ông xã trưởng Lựu bước vô sân nhà bá Thâu, áo dài đen cài kín cổ, cuốn sổ kẹp nách. Thầy Đức kéo cái ghế mời, ông lắc đầu, không ngồi.

"Tôi đứng được."

"Ông đi đường xa," thầy Đức nói.

"Đứng quen rồi."

Ông xã trưởng khoảng năm mươi, mặt dài, râu cằm cắt ngắn, giọng khô, đều, từng chữ rơi ra như hạt đậu vô rổ. Ông nhìn tờ sắc đặt trên bàn đá, nhìn ba đứa nhỏ đứng sau lưng thầy Đức, nhìn nhà bá Thâu có nhang bay nghi ngút, rồi nhìn thầy Đức.

"Tờ này gọi Thành hoàng ấp Gò Mít."

"Vâng."

"Thầy có biết ấp Gò Mít không?"

"Trong sổ của tôi không có."

"Không có thật." Ông xã trưởng mở cuốn sổ kẹp nách, lật vài trang, không đọc, chỉ để đó. "Ba mươi mốt năm trước, ấp Gò Mít bị gộp vô xã Hai Gốc Sao. Người khai sổ thần năm đó kê từng ấp một. Tới Gò Mít thì sót."

"Sót?"

"Sót tên thần. Một dòng thôi. Một dòng bị bỏ, một ấp bị bỏ. Từ đó thần Gò Mít không có tên trong sổ."

"Dân ấp có cúng không?"

"Cúng lén. Lén tới giờ." Ông gập sổ. "Thầy muốn biết tôi nghĩ sao không?"

"Tôi muốn."

"Tôi nghĩ thần không sổ là thần không bề trên."

Cả sân im.

Kình đứng sau thầy Đức, thấy ông xã trưởng nói không to, không nhấn, nhưng từng chữ như đóng cọc.

"Thần có sắc thì có bề trên," ông xã trưởng nói tiếp. "Ứng thì Thiên Tào khen. Họa thì Thiên Tào xét. Có người chịu. Thần không sắc thì không ai khen, không ai xét. Ứng ai khen? Họa ai chịu?"

"Chưa chắc là họa," Khuê nói.

"Cô nhỏ, cái gì không ai chịu thì sớm muộn cũng có người xài." Ông xã trưởng nhìn cô, không giận, như chỉ đang đọc một con số. "Một cái cổ họng đang nằm li bì trong kia là con số."

Khuê mím môi, không cãi. Thầy Đức gật, rất chậm.

"Ông nói có lý," thầy nói.

"Tôi nói đúng."

"Vâng."

"Dạ, thưa ông," Kình nói, vì không nhịn được. "Sổ sót thì thêm vô được không?"

"Thêm được."

"Sao ba mươi mốt năm không ai thêm?"

"Thêm phải có quan huyện ký, phải có người đứng ra bảo lãnh thần, phải tra ba năm." Ông xã trưởng nhìn nó. "Cậu là ai?"

"Dạ, con là Kình. Học trò của thầy Đức."

"Học trò sao nói chuyện như người trong ấp?"

"Dạ, con người trong ấp."

"Vậy cậu biết vì sao không ai thêm."

"Dạ, con không biết."

"Vì ai bảo lãnh thì người đó chịu." Ông xã trưởng nói chậm. "Không ai muốn chịu."

Kình nghe hết. Nó thấy ông nói đúng, thấy cả cái đúng đó nằm lại trong ngực nó, lạnh như viên đá bỏ vô nước giếng. Nó không cãi. Nó cũng không thấy mình đồng ý. Nó chỉ thấy lạnh.

Đêm đó cả bọn ngủ ở nhà ngang. Thầy Đức và Khuê ở lại lấy lời khai người nhà, so tờ sắc, ghi chép tới khuya.

Trời chưa sáng, Kình đã dậy. Nó đánh thức Piên bằng một cái chạm vai.

"Đi," nó nói, rất nhỏ.

"Đi đâu?"

"Theo vệt mủ."

"Thầy Đức biết không?"

"Không."

"Kình." Piên ngồi dậy, gỡ khăn chầu xuống, quấn lại. "Đi lén thầy hả?"

"Đi trước giờ Thìn."

"Sao phải trước?"

"Tui nghe bà ngoại nói hồi nhỏ. Sương tan thì ổng không ra."

"Ổng nào?"

"Ổng... tui cũng không biết." Kình gãi đầu. "Mà tui đoán có ổng."

Hai đứa ra khỏi nhà bá Thâu khi trời còn xám. Sương phủ ruộng, đặc, trắng, bò sát mặt đất như sữa đổ. Vệt mủ mít vẫn còn trên bờ đất, từng đốm trắng đứt quãng, hiện lên trong sương như mấy hạt gạo ai đánh rơi. Kình đi trước, Piên theo sau, hai người không nói gì, chỉ nghe tiếng chân dẫm lên bùn.

"Kình."

"Hả?"

"Sương này nhìn không thấy mặt người ba bước."

"Piên đi sát tui."

"Piên đi sát rồi mà nè."

"Sát hơn."

Gò hiện ra từ trong sương, từ từ, từng mảng đen. Dưới chân gò là một khoảng đất trống phẳng, nền gạch vỡ vụn, cỏ lác mọc đầy kẽ gạch. Ở giữa, một cái bát hương bằng sứ sứt miệng, đặt ngoài trời, tro trong bát bị gió thổi vãi ra một vòng quanh.

"Đình cũ," Piên nói khẽ.

"Còn cái nền thôi."

"Cái nền cũng buồn."

Có tiếng chân nhẹ, rất nhẹ, từ phía sau. Kình quay đầu. Một bà già đi tới, lưng còng, khăn rằn che nửa mặt, tay cầm một miếng trầu têm sẵn, gói trong lá. Bà không nhìn hai đứa. Bà đi thẳng qua nền gạch, tới một gốc cây lớn bên rìa, đặt miếng trầu xuống chân gốc, nhẹ như đặt cái chén lên bàn thờ, rồi quay đi, bước chậm, mất hút trong sương.

Gốc cây đó cao, thân to hai người ôm, mọc cụt ngọn. Từng mảng vỏ nứt, mủ trắng rỉ ra từ một vết nứt lớn.

"Mít," Piên nói.

"Ừ."

Kình quay qua Piên, nắm vai cô. "Piên đứng đây."

"Đứng đây?"

"Đứng ở mép sân. Nghe giùm tui. Có gì kêu."

"Kêu bằng gì?"

"Bằng tên tui."

"Kình, Piên không muốn..."

"Tui cần Piên nghe. Piên nghe hơn tui." Kình nhìn cô, cố cười. "Có gì thì kêu to. Piên hát được mà."

Piên mím môi, gật. Cô nắm khăn chầu bằng hai tay, đứng thẳng ở rìa nền gạch, mắt khép nửa.

Kình bước vô sân. Gạch vỡ lạo xạo dưới chân. Sương dày lên khi nó tiến sâu, và nó nghe tiếng thở của chính mình, nghe tiếng tim đập trong cổ. Nó đi qua bát hương sứt, qua đống gạch, tới gần gốc mít.

Dưới gốc mít cụt ngọn, trong sương, có một ông già gầy ngồi xếp bằng, lưng thẳng, hai tay đặt trên đầu gối. Áo cũ bạc trắng. Tóc bạc buộc gọn sau gáy. Ông nhìn xuống miếng trầu bà già vừa để, nhìn rất lâu, mà không đưa tay nhặt.