Cái gò nhìn từ dưới bãi thì thấp, trèo lên mới biết là cao.

Sườn phía nam thoai thoải, có lối mòn hẹp bằng bàn chân, đất nện chặt, chắc trâu đi. Thằng Đót theo lối ấy mà lên, vừa lên vừa bám vào mấy búi cỏ gà cho khỏi trượt. Được nửa đường thì nó dừng lại thở, quay xuống nhìn, và thấy cả bãi ngô trải ra bên dưới như một cái chiếu xanh trải chưa phẳng. Xa nữa là dải nước, rồi đến bờ bên kia mờ mờ.

Nó chưa lên đây bao giờ. Không đứa nào trong xóm lên đây bao giờ.

Không phải vì cấm. Cái gò không nằm trong luật nào cả. Chỉ là trên ấy chẳng có gì: đất pha sỏi, trồng ngô không lên, trồng khoai không củ, cỏ mọc thì cứng và sắc, trâu cũng chê. Người ở xóm Bãi tính đất theo cái nó đẻ ra được, mà cái gò thì không đẻ ra gì, nên nó không có trong đầu ai.

Lên tới đỉnh, nó thấy ba cây gạo.

Ba cây đứng thành hàng, cây giữa to nhất, thân xù xì, gai đã cùn đi vì già. Chưa tới mùa hoa nên trên cành chỉ có lá. Dưới gốc cây giữa là một nền gạch cũ, vuông, mỗi chiều chừng bốn bước, gạch đỏ sẫm, viên nào cũng dày hơn gạch bây giờ. Nhiều viên đã vỡ, cỏ mọc len vào các khe. Không có tường, không có móng, không có dấu vết gì của một cái nhà. Chỉ có nền.

Nó không nghĩ ngợi gì về cái nền. Trẻ con thấy một cái nền gạch giữa gò thì chỉ thấy chỗ ấy sạch, ngồi được.

Đứng trên cao thì dễ tìm đường về hơn. Nó biết thế, nên việc đầu tiên nó làm là đi ra mép gò để tìm cái ống khói lò gạch.

Cái ống khói ấy là mốc của cả xóm. Xây bằng gạch, cao hơn mọi thứ trong vùng, đứng ở đâu cũng thấy, và cứ nhìn nó thì biết nhà mình phía nào. Mùa nung, khói lên đen một vệt xiên theo gió. Hôm ấy không phải mùa nung nên không có khói, nhưng cái ống vẫn đứng đấy, xa hơn nó tưởng nhiều.

Nó nhìn cái ống khói và tính được ba việc: một, nhà nó ở phía sau cái ống ấy; hai, muốn về thì phải lội ngược lại ruộng ngô chứ không có đường nào khác; ba, mẹ nó sắp về.

Việc thứ ba là việc đáng lo nhất. Trong ba việc thì chỉ có việc ấy làm nó thấy bụng nôn nao.

Nó tính ngồi nghỉ một lúc rồi đi.

Rồi nó nhận ra thêm một chuyện, mà lúc ấy nó không gọi thành tên được.

Trên gò ấm.

Không phải cái nóng của nắng trưa dội xuống bãi. Cái ấm này khô và đều, giống hơi bốc lên từ mặt sân gạch sau một ngày phơi, chạm vào da thì dễ chịu. Dưới bãi, đi trong ruộng ngô, không khí bao giờ cũng hầm và ẩm, thở vào thấy nặng. Trên này thì nhẹ. Cỏ khô ráo. Đất khô ráo. Nó lấy chân dí thử xuống mặt đất, không thấy bùn dính lên.

Sau này tôi biết ra vì sao, và biết bằng cách rất tốn kém. Còn thằng bé hôm ấy thì chỉ thấy dễ chịu, thế thôi, và trẻ con đang lạc đường mà thấy dễ chịu thì sẽ ngồi xuống.

Nó đi vòng qua gốc cây giữa để tìm chỗ râm.

Trên nền gạch có một ông già đang ngồi.

Ông ngồi xếp bằng, quay lưng ra hướng nó tới, mặc áo nâu bạc màu, vai áo có mụn vá cùng màu, khâu bằng chỉ khác màu. Đầu ông cạo ngắn, tóc bạc mọc lởm chởm chừng đốt ngón tay. Cạnh ông là một cái ấm sành sứt vòi, đặt trên một viên gạch kê cho khỏi nghiêng.

Thằng Đót đứng khựng lại.

Nó không sợ ma giữa ban ngày. Cái nó sợ là ăn chửi: trên gò không phải đất nhà nó, mà xóm ấy đứa trẻ con nào bị người lớn lạ bắt gặp ở chỗ không phải chỗ của mình thì y như rằng có chuyện.

Nó lùi một bước, tính bỏ đi.

Ông già không quay lại, nhưng ông nói.

Ông hỏi nó có khát không.

Giọng ông bình thường, hơi khàn, không cao giọng như người lớn nói với trẻ con, cũng không dịu xuống kiểu dỗ dành. Ông hỏi đúng cái giọng người ta hỏi một người quen vừa đi làm đồng về.

Thằng Đót khát thật. Nó đi từ trưa, đội nắng, gọi mấy lần đến khản cả cổ, và nước thì bỏ ở nhà.

Nó bảo dạ có.

Ông già đưa tay ra sau, cầm lấy cái ấm, rồi mới quay người lại. Bây giờ nó mới nhìn thấy mặt ông, nhưng chỉ nhìn được một nửa vì nửa kia khuất trong bóng cây, và nó cũng không nhìn lâu, vì ở xóm nó, trẻ con nhìn thẳng vào mặt người lớn là hỗn.

Ông không hỏi nó ở đâu tới, con nhà ai, lên đây làm gì. Người lớn nào cũng hỏi ba câu ấy trước tiên, hỏi như một cái lệ, hỏi xong mới tính đến chuyện khác. Ông già này thì không. Sau này nghĩ lại, tôi cho rằng ông không hỏi vì với ông, ba câu ấy không có ích gì: ông không cần biết nó con nhà ai. Ông chỉ cần biết nó đã tự đi tới đây.

Ông rót ra cái nắp ấm. Nước chè đã nguội hẳn từ lâu, màu nâu sẫm, có cái cọng chè nổi lên xoay một vòng rồi chìm xuống.

Nó nhận bằng hai tay. Nước chè nguội, chát ở đầu lưỡi, và sau cái chát thì có hậu ngọt, loại chè người ta pha đặc từ sáng rồi để đấy uống cả ngày.

Nó uống một hơi hết sạch.