Nhà nó ở ngoài đê, dãy thứ ba tính từ con đường đất đi xuống bến.

Tường xây gạch không trát, nhìn rõ từng viên, chỗ nào vữa thừa thì cứ để nguyên cục ở đấy. Mái lợp fibro xi măng, mùa hè hắt xuống một thứ nóng khô rang, mùa mưa thì kêu to đến mức nói chuyện phải nói to hơn thường. Trong nhà có một cái giường đôi kê trên bốn chồng gạch, một cái chạn, một cái bàn nhựa, và ở góc trong cùng là cái bàn thờ đóng bằng ván thùng, cao ngang đầu người lớn.

Trên bàn thờ có một bát nhang.

Chiều hôm ấy mẹ nó về lúc gần sáu giờ, tay còn dính đất lò, đi thẳng xuống bếp vo gạo. Bếp ở gian chái, đun củi, nồi gang méo một bên vành. Thằng bé ngồi ngoài hè phơi bảy khúc củi vớt được, xếp thành hàng cho được nắng ngày mai.

Cơm dọn ra chiếu. Một đĩa rau muống luộc, một bát nước rau vắt chanh, một đĩa nhỏ có mấy con tép rang mặn. Nước mắm rót ra cái chén sứt.

Ăn xong, nó làm cái việc nó vẫn làm. Nó cầm thìa cạo lớp cháy dưới đáy nồi, cạo cho bong ra thành từng mảng, mảng nào vàng đều thì nó để dành ăn sau cùng. Cháy nồi gang ăn giòn, hơi đắng ở rìa, đắng theo kiểu dễ chịu. Nó vừa ăn vừa gõ thìa vào thành nồi, và mẹ nó bảo đừng gõ, gõ thế là gọi ma.

Nó buông thìa. Trong nhà, cái gì cũng gọi được ma nếu người lớn đang mệt.

Bà xuống bếp rửa bát, rồi lên. Bà thắp một nén nhang, cắm vào bát nhang trên bàn thờ ván thùng, chắp tay, đứng chừng bốn năm nhịp thở rồi hạ tay xuống. Bà không lẩm bẩm gì. Nhà ấy không có thói lẩm bẩm khi thắp nhang, chỉ thắp rồi đứng, thế thôi.

Bát nhang ấy là của ông nội nó.

Thằng bé nhìn lên. Nó nhìn cái bát nhang, rồi nhìn khoảng ván trống bên cạnh, chỗ đủ rộng để đặt thêm một cái nữa mà chưa có gì.

Năm ngoái, tháng chín, em nó chết.

Đứa em sinh non, nuôi được bốn tháng mười ngày. Nó nhớ số ấy vì hồi đó bà hàng xóm sang chơi cứ nhắc đi nhắc lại, bốn tháng mười ngày, bốn tháng mười ngày, như đếm hộ ai. Đứa bé được chôn ở rìa nghĩa địa xóm, chỗ dành cho trẻ con, mộ đắp thấp, không có bia. Trong nhà thì không thấy đổi gì cả. Không ảnh, không bát nhang, không ngày nào riêng. Đến bữa, mẹ nó vẫn xới hai bát.

Ở nhà, người ta gọi con bé là cái Tí. Tên chữ thì chưa kịp đặt.

Thằng bé ngồi ôm gối, hỏi mẹ tại sao em không có bát nhang.

Bà đang gấp cái khăn mặt vắt lên dây. Bà không quay lại ngay. Bà gấp xong, vuốt cho phẳng, rồi mới nói rằng con nít chết non thì không thờ.

Nó hỏi vì sao không thờ.

Bà bảo vì nó chưa kịp làm người.

Nó ngồi im một lúc lâu. Nó nghĩ về chữ chưa kịp. Nó nghĩ đứa em nằm ngoài rìa nghĩa địa, cách nhà chừng bốn trăm bước, mưa xuống thì ướt, nắng lên thì nóng, và trong nhà thì không có chỗ nào của con bé cả. Cái chạn có chỗ của cái bát. Cái dây phơi có chỗ của cái khăn. Chỉ có con bé là không.

Rồi nó hỏi thêm một câu nữa, câu này thì tôi nhớ nguyên văn, vì nó là câu đầu tiên trong đời thằng bé chạm vào cái nghề mà về sau nó làm.

Nó hỏi thế thì bây giờ em đói thì em ăn ở đâu.

Mẹ nó quay lại. Bà nhìn nó một cái nhìn mà bấy giờ nó tưởng là giận. Bà bảo con nít không được hỏi những chuyện ấy. Rồi bà tắt đèn gian ngoài, bảo đi ngủ, mai còn dậy sớm.

Bốn giờ sáng hôm sau bà dậy.

Nếp ấy đều đến mức thằng bé không cần đồng hồ. Đầu tiên là tiếng bà rút chốt cửa buồng, khẽ, vì chốt hoen nên phải rút chậm mới không kêu. Rồi tiếng nước dội ở bể ngoài sân, ba gáo, không bao giờ bốn. Rồi tiếng vun củi trong bếp, tiếng nồi đặt lên kiềng. Bà nấu cơm từ tối, sáng chỉ hâm lại, nắm thành hai nắm bằng nắm tay, một nắm bỏ vào cặp lồng mang đi, một nắm để lại trên chạn úp cái rá lên cho khỏi ruồi.

Cuối cùng là tiếng dép lê ra tới ngõ, thưa dần, rồi mất hẳn ở chỗ khúc cua có cây duối.

Thằng bé nằm nghe hết chuỗi tiếng ấy rồi mới ngủ lại. Nó nghe đủ mọi buổi sáng của mấy năm liền, và nó chưa bao giờ dậy tiễn mẹ một lần nào. Nó không biết là có thể dậy. Ở nhà ấy không ai bảo ai làm những việc như thế.

Trời sáng, nó dậy, ăn nắm cơm để trên chạn, chấm với chỗ nước mắm còn lại trong chén sứt. Nắm cơm nguội, hơi khô ở ngoài, vào trong thì còn mềm. Nó ăn đứng, vừa ăn vừa nhìn qua cửa ra bảy khúc củi xếp ngoài hè, tính xem hôm nay phơi thêm một nắng nữa thì đun được chưa.

Bàn thờ ở góc trong cùng, nhang tàn từ tối, tro rơi một vệt xuống mặt ván. Nó lấy tay quệt vệt tro ấy cho sạch, quệt xong thì chùi tay vào quần. Chỗ ván trống bên cạnh bát nhang vẫn trống.

Đến bây giờ, tôi biết đó không phải cái nhìn giận.

Bà ấy sợ. Bà sợ theo cái kiểu người ta sợ khi tự dưng có người hỏi đúng vào chỗ mình đã cố không nghĩ tới suốt mấy tháng. Đàn bà ở xóm ấy không được phép nghĩ lâu về những chuyện như thế, vì nghĩ lâu thì bốn giờ sáng dậy không nổi, mà không dậy nổi thì hôm ấy mất sáu chục nghìn.

Đêm đó nó nằm nghe tiếng máy tàu hút cát ngoài sông, và nó nghĩ nếu em nó đói thì chắc con bé phải đi đâu đó mà ăn.

Nó nghĩ thế rồi ngủ. Nó không biết là nó vừa nghĩ đúng.