Cuốn sổ thuế của thị tộc Kha dày bằng ba ngón tay, bìa da thú đã ngả màu bùn, gáy khâu bằng chỉ gai. Bà Sáu Mỏ đặt nó giữa chiếc chiếu cói trong gian nhà lớn, rồi lật tới trang có vết dầu đèn loang hình con cá.

Hơn hai mươi người ngồi quanh. Cửa đã đóng, chỉ còn một ngọn đèn dầu Sa leo lét, mùi khét của bấc lẫn với mùi mồ hôi đàn ông vừa ở mỏ về. Không ai nói to. Ngoài kia, gió đêm cào lên mái đất như ai lấy móng tay cào lên mặt trống.

Kha Viễn ngồi sát vách, sau lưng cha. Anh không được mời. Bà Sáu chỉ liếc anh một cái khi anh bước vào, rồi không đuổi.

"Mười một nhà." Bà gõ ngón tay xuống trang sổ. "Thằng Viễn tính từ sáng Tết, tao tính lại tối qua. Đúng mười một."

"Gom hết Sa cả thị tộc lại thì sao?" chú Kha Mộc hỏi. Chú là thợ cả ở tầng ba, tay to, giọng to.

"Gom hết, vẫn thiếu." Bà Sáu ngẩng lên. "Viễn, nói chú mày nghe."

Kha Viễn nuốt nước bọt. Cả gian nhà quay lại nhìn anh.

"Gom hết rồi vẫn thiếu ba mươi hai lượng, chú."

"Ba mươi hai thì có là bao."

"Giấy đỏ không hỏi thiếu bao nhiêu." Anh nói chậm lại. "Giấy đỏ chỉ hỏi đủ hay thiếu. Thị tộc thiếu một lượng cũng là thiếu, và sứ quán chọn. Không ai biết họ chọn nhà nào."

Gian nhà im phắc. Ngọn đèn nổ lách tách một tiếng.

"Thì mình tự chọn trước," có người nói từ góc tối. Giọng ông Kha Thùng, nhà ở đầu làng, có bốn đứa con trai đi mỏ. "Đưa ra một đứa nhà thiếu, đỡ để sứ quán chọn bừa vào nhà đủ."

"Nhà thiếu là nhà nào?" thím Lựu bật lên. "Nhà tôi không có đàn ông đi mỏ từ ba năm nay, ông định nói nhà tôi chứ gì?"

"Tôi nói cho cả thị tộc."

Thím Lựu đứng phắt dậy. Bà Sáu đập cây gậy xuống chiếu, không mạnh, nhưng ai cũng ngồi im.

"Còn ai muốn tính kiểu đó nữa không?" Bà nhìn quanh. "Tính ra tiếng đi, để tao ghi tên vào sổ."

Không ai lên tiếng.

Kha Viễn thấy tai mình nóng lên. Anh không nói gì. Anh chỉ quay sang nhìn thẳng vào góc tối nơi ông Kha Thùng ngồi, nhìn cho tới khi ông ta là người dời mắt đi trước.

"Còn tầng tám," anh nói, giọng phẳng lặng.

Lần này thì cả cha anh cũng quay lại. Kha Tùng không nói, chỉ nhìn anh bằng đôi mắt đỏ vì bụi mỏ, và lắc đầu một lần, rất chậm.

"Tầng tám cấm," bà Sáu nói.

"Cháu biết. Cháu chỉ hỏi vì sao cấm."

"Đời ông cố mày, thị tộc xuống tầng tám mười hai người. Lên được ba." Bà khép cuốn sổ lại. "Ba người đó không ai nói được dưới ấy có gì. Một người mất trí, hai người cả đời không chịu xuống mỏ nữa."

"Vậy là dưới đó vẫn còn Sa."

"Mày có nghe tao nói gì không?"

"Có ạ. Mười hai người xuống, ba người lên." Kha Viễn đếm trên ngón tay, không kịp ngăn mình. "Nhưng không ai lên nói là dưới đó hết Sa."

"Người ta còn đồn dưới tầng tám có một tầng nữa, xưa hơn cả mỏ," bà Sáu nói. "Người mất trí kia cứ lẩm bẩm về một ngọn đèn. Mày định xuống tìm cả ngọn đèn đó à?"

Kha Viễn không đáp. Bà Sáu gõ hai ngón tay lên bìa sổ, rồi quay sang cha anh.

"Tùng. Con mày giống ông cố nó quá."

Cha anh mở miệng lần đầu trong cả buổi họp. "Không phải ông cố. Nó giống mẹ nó."

"Thế thì càng khổ." Bà Sáu chống gậy đứng dậy, ra hiệu cho mọi người về. "Mai tầng ba làm thêm một ca. Đàn ông nhà nào khỏe thì xuống. Nhà nào thiếu người, nhà đủ người cho mượn tay."

"Cho mượn tay rồi Sa tính cho ai?" ông Kha Thùng hỏi.

"Tính cho thị tộc Kha," bà nói. "Ông còn họ khác à?"

Lúc về, mẹ đi cạnh anh trên con đường đất tối om, không cầm đèn. Mẹ chưa bao giờ cần đèn.

Đi được nửa đường, mẹ nắm cổ tay anh, mạnh tới mức anh thấy xương mình kêu khẽ.

"Mẹ."

"Con nghe mẹ nói đây." Giọng mẹ rất thấp. "Con không được xuống tầng tám."

"Con chỉ hỏi."

"Con chưa bao giờ chỉ hỏi." Mẹ không buông tay. "Năm con mười tuổi, con hỏi vì sao người ta bắt anh con. Con hỏi tới khi cha con phải bịt miệng con lại trước mặt lính sứ quán. Con nhớ không?"

Kha Viễn nhớ.

Năm chín nghìn chín trăm chín mươi tư. Kỳ cầu mở thứ hai. Bãi phơi Linh Sa sau Kiều Đài lúc ấy còn đầy Sa, trải mỏng trên những tấm chiếu dài, lấp lánh như một mặt hồ.

Mười chín đứa trẻ đứng thành hàng giữa bãi. Kha Định đứng thứ bảy. Anh mười sáu tuổi, cao hơn mọi đứa khác nửa cái đầu, áo mới mẹ may cho lễ Tết vẫn còn nếp gấp.

Kha Viễn mười tuổi chạy tới được tận mép bãi trước khi cha túm được áo.

"Anh Định!"

Kha Định quay lại. Định không khóc, cũng không sợ. Định đang cười, cái cười của người được chọn.

"Đừng làm ồn, Viễn." Anh nói, như nói với một đứa em vừa làm đổ bát cơm. "Anh lên trên kia. Lên trên kia người ta được ăn no, được học võ, được làm tiên nhân. Anh lên rồi anh về đón cả nhà."

"Anh nói thật không?"

"Thật."

"Bao giờ anh về?"

Kha Định chưa kịp trả lời thì người lính Kiếm Linh đã đặt tay lên vai anh, đẩy nhẹ. Cả hàng trẻ con bước lên cầu sáng, từng đứa một, rồi tan vào ánh sáng như muối tan vào nước.

Kha Viễn đã đếm. Mười chín đứa đi. Chưa đứa nào về.

Đêm ấy anh không ngủ. Anh nằm nghe tiếng cha thở nặng nhọc ở gian ngoài, tiếng mẹ trở mình, tiếng gió gõ vào cái chuông nhỏ treo trước cửa.

Anh tính lại một lần nữa, chậm, từng con số. Tám mươi ngày tới kỳ cầu mở. Tầng ba mười chín ngày nữa thì cạn. Ba mươi hai lượng.

Còn tầng tám.

Gần sáng, Kha Viễn ngồi dậy, khoác áo, và đi về phía võ đường của Tông Đòn Gánh, nơi người ta treo những cây đòn gánh sắt nặng nhất làng.