Yến đặt bịch bánh lá dừa lên sàn chòi đáy, cạnh cái bình trà nhựa.

Ni lông còn ấm. Hơi nếp bốc lên qua miệng bịch, mùi lá dừa hấp, ngọt, thơm, át cả mùi nước sông. Ông Mười ngồi xếp chân ở mép sàn, cái nón lá rách vành che nửa mặt, hàm chuyển động chậm. Ông liếc bịch, rồi liếc cô.

"Bánh gì?"

"Bánh lá dừa má con làm. Má nhờ con mang cho ông."

"Bà Hường nhờ?"

"Dạ."

Ông không nói gì thêm. Ông nhón một cái, bóc lá, cắn. Bàn tay thiếu ngón cầm cái bánh cẩn thận, như cầm thứ dễ vỡ. Ông nhai lâu hơn khi nhai trầu, mắt hướng ra mặt nước, và cô thấy cái cổ họng ông lên xuống một lần, rồi một lần nữa.

"Bả làm ngon như hồi xưa," ông nói.

"Dạ. Ông ăn bánh má con từ hồi nào vậy ông?"

"Vợ tui ăn." Ông nhìn cái lá dừa trong tay. "Hồi bả còn. Một ngày hai cái, sáng một, chiều một. Bả hổng chịu ăn bánh nhà nào khác."

"Dạ, con xin lỗi ông."

"Xin lỗi cái gì." Ông vo lá dừa lại, bỏ xuống sàn.

"Ngồi đi."

Cô ngồi xuống. Nước ròng đã gần ba giờ, mực nước tụt, bùn dưới chân cọc lộ ra đen bóng. Tiếng nước xiết qua cọc rít mỏng. Cô để ông ăn hết cái bánh, thắt lại miệng bịch, lau tay vô quần. Rồi cô nói.

"Hôm trước con hỏi ông, ông nói nước ròng hai giờ. Con chờ rồi. Con hỏi lại, ông có nói con nghe được hông?"

"Hỏi."

"Cái cồn này mọc từ đâu?"

Hàm ông ngừng. Ông nghiêng đầu như nghe cái gì ở xa, một tiếng tời kêu, một tiếng nước vỗ. Rồi ông đặt tay xuống đầu gối.

"Cồn nó mọc từ hàng đáy tui."

Yến không động.

"Tui cắm năm mười sáu," ông nói. Giọng cộc, từng chữ rớt xuống như hòn đá thả giếng. "Chỗ này hồi đó là doi cát ngầm. Nước rút mới thấy, nước lên chìm. Tui cắm đáy ngay đuôi nó. Cọc tràm, ba mét, đóng xiên theo dòng."

"Dạ."

"Rồi phù sa đọng. Nước chảy tới cọc thì chậm lại, chậm thì bùn lắng. Mỗi mùa cao một gang." Ông đưa bàn tay thiếu ngón út ra, bốn ngón xòe, khum lại. "Một gang. Một gang. Tới khi cát lộ lên mùa khô, rồi cỏ, rồi bần. Cái gì trôi ngang đây cũng ghé. Lục bình, rác, cá chết, ghe cũ, cái gì cũng ghé. Đáy là cái chặn, dòng yếu thì nó giữ lại."

"Dòng sông này yếu hả ông?"

"Yếu hơn hồi xưa. Phù sa ít hơn. Báo nào cũng nói."

"Dạ, anh Huy nói vậy."

"Thằng đó nói đúng." Ông gật nhẹ. "Nó đo, nó biết. Tui đọc nước, tui biết."

"Vậy cồn lớn là vì hàng đáy ông."

"Vì cái chặn."

"Hồi ông cắm đáy, ông có nghĩ nó thành cồn hông?"

"Tui cắm đáy bắt cá. Hổng cắm đất." Ông nhổ nước trầu xuống sàn. "Có người cắm đất mà đất hổng lên. Tui cắm cá mà đất lên. Số vậy."

"Dạ."

Cô siết ngón cái, không bẻ. "Nếu ông nhổ hàng đáy thì sao?"

Ông nhìn cô. Lần đầu từ khi cô bước lên chòi, ông nhìn thẳng cô, và cô thấy đôi mắt đục ngả vàng như nước phù sa, không có sợ, không có giận, chỉ có một cái gì rất lâu rồi, như cái giếng bị đậy nắp từ hồi nào.

"Thì nó trôi," ông nói. "Hết."

"Hết là cái gì hết, ông?"

Ông không đáp.

"Hết cái cồn, hay hết cái gì khác?"

Ông ngồi im. Hàm ông không nhai. Gió dưới sông lật cái nón lá của ông một chút, rồi rớt xuống lại. Cô chờ, mười giây, rồi hai mươi. Dưới chân, nước tiếp tục tụt, bùn tiếp tục lộ.

Ông quay mặt đi. Không phải nhìn nơi khác, mà là xoay cả người, từ từ, chân co lên, lưng quay về phía hạ lưu, mặt hướng về cồn. Nón lá che gần hết mặt ông. Ông ngồi như vậy, tay ôm đầu gối, cái bình trà nhựa bên cạnh.

"Sắp nước lớn," ông nói, không nhìn cô. "Cô về đi. Xuồng cô hổng chèo ngược nổi."

"Dạ, ông."

"Cô nói bà Hường tui cảm ơn bánh."

"Dạ, con nói."

Cô đứng dậy, leo xuống thang tre, cẩn thận từng nấc. Cô tháo dây xuồng, ngồi xuống, chống cây chèo vô cọc đẩy ra. Ông Mười vẫn ngồi trên sàn chòi, lưng như tấm bia, không ngoái lại.

Nước đã đổi. Những vệt bọt trên mặt chạy ngược lên thượng lưu thành đường mỏng, nước lớn bắt đầu đẩy từ phía cửa Trần Đề lên, chậm, chắc. Gần năm tháng trên cồn đã dạy cô đọc thứ đó. Mùi bùn non bốc lên từ mép cồn, tanh ngọt, giống nồi cơm cháy má bỏ quên trên bếp.

Cô chèo một bên, hai nhịp, đổi bên. Xuồng trượt qua hàng cọc, từ cọc đầu thượng lưu xuống cuối. Cô đếm. Một, hai, ba, bốn, năm, sáu.

Bảy.

Cọc thứ bảy, cái cọc chót, đóng thẳng. Sáu cây kia xiên theo dòng như mái chèo ngả, cây này đứng thẳng như đinh cắm xuống nước, thân tràm đã đen, quấn một đoạn dây ni lông xanh bạc màu từ ngang gối tới ngang hông. Nước rít qua nó cũng rít khác, không mỏng, mà trầm.

Hôm trước cô nhìn nó rồi quay đi. Hôm nay cô để xuồng trôi chậm lại, nhìn cho tới khi nó nằm sau lưng.