Xe khách giường nằm bỏ họ xuống ở một ngã ba đất đỏ lúc mười một giờ trưa, rồi rồ máy đi tiếp lên Phú Thọ, để lại một đám bụi đỏ bám vào ống quần Thư.

Thư đã ngủ được nửa đường, đầu gối lên ba lô, và tỉnh dậy với cái cổ cứng đơ. Chị Ngọc thì không ngủ, Thư biết vì lúc nào mở mắt ra cũng thấy chị nhìn ra cửa kính. Anh Vọng nằm giường dưới, im như một khúc gỗ, hai tay đan trên bụng. Áo anh khô từ lúc xe qua khỏi cầu Thăng Long.

Anh Lạc chạy xe máy lên trước, đã đợi sẵn ở ngã ba, ngồi xổm cạnh chiếc Win, một bàn tay đặt xuống đất đỏ.

"Thế nào anh?" Thư hỏi.

"Khô." Anh Lạc đứng dậy. "Khô khốc. Đất ở đây như người bị rút máu."

Họ đi bộ theo con đường đất dẫn lên đồi. Hai bên là đồi chè, những luống chè thấp tè xén phẳng, xen mấy rặng keo lá lưỡi liềm. Gà nhà ai chạy lục tục qua đường. Lên tới đỉnh dốc, Thư thấy cái hồ.

Hay đúng hơn, thấy chỗ cái hồ từng là.

Lòng hồ trải ra dưới chân đồi, rộng như một cánh đồng, xám xanh, nứt thành những ô to bằng cái chiếu, mép các ô cong vểnh lên như bánh đa nướng. Ở chỗ thấp nhất còn lại một vệt nước đục, mỏng, xa tít. Ốc chết trắng xóa rải khắp, giẫm lên là vỡ lạo xạo. Và trên cái mặt đất mới lộ ra ấy, Thư thấy những đường thẳng.

Nền nhà. Những dải gạch vồ đỏ thẫm xếp thành hình chữ nhật, cái to cái nhỏ, nằm thẳng hàng hai bên một vệt đá ong mà Thư đoán ngay là đường làng cũ. Có chỗ còn nguyên một bậc thềm ba bậc. Có chỗ còn một cái cối đá lăn lóc.

"Làng Cổ Đường," chị Ngọc nói bên cạnh. "Cái làng bị ngập năm bảy tám."

"Chị lên đây năm ngoái rồi phải không ạ?"

"Ừ. Tháng Năm. Chị lên cái đình trên đồi kia." Chị chỉ về phía bên phải, nơi có một mái ngói thấp nấp sau rặng tre. "Cái đình người ta dời từ dưới lòng hồ lên. Chị thắp nén hương. Không đọc được tên ngài cho ai nghe, vì không còn ai của làng ở đây mà nghe."

Thư nhớ cái hàng thứ mười hai trong bảng của mình năm ngoái. Cổ Đường. Cột trạng thái ghi một chữ: không đóng được.

Trên mép đồi có độ ba chục người đứng xem, đa phần là người trung niên, mấy bà cụ đội nón, một đám trẻ con cưỡi xe đạp. Một chị bán nước mía kéo cả cái xe ép tới, dựng ô xanh, bán năm nghìn một cốc. Một anh thanh niên giơ điện thoại quay phát trực tiếp, nói oang oang vào máy.

"Các bác ở đây có phải người làng cũ không ạ?" Thư hỏi một bà cụ đứng gần nhất.

"Không, cô ạ. Tôi người xóm trên. Người làng dưới ấy đi hết từ hồi tôi còn con gái." Bà cụ hất hàm về phía lòng hồ. "Đi ba tỉnh. Tuyên Quang, Yên Bái, với một nhóm đi tận Lâm Đồng. Còn mấy nhà ở lại khu tái định cư bên kia đồi thì cũng chết già gần hết rồi."

"Thế những người đứng đây là ai ạ?"

"Người xem." Bà cười móm mém. "Có cái lạ thì người ta đi xem. Có người bảo đáy hồ có vàng."

Anh Vọng đứng cách xa nhóm người, ngay mép dốc, nhìn xuống lòng hồ. Thư đi lại gần. Anh không nhìn nền nhà. Anh nhìn những chấm đá xanh nằm rải rác phía rìa xa của làng cũ, chỗ đất hơi gồ lên.

"Mộ phải không anh?"

"Vâng."

"Nhiều thế ạ." Thư đếm sơ được hai chục cái bia nghiêng ngả, rồi bỏ cuộc. "Em tưởng làm hồ thì người ta phải dời mộ đi trước chứ."

"Phải dời," anh Vọng nói. "Còn dời hết hay không thì là chuyện khác."

Họ men theo một lối mòn xuống lòng hồ. Đất dưới chân khô cứng ở mặt, nhưng giẫm mạnh thì lún, bên dưới còn bùn ướt lạnh. Mùi tanh khô bốc lên theo nắng, mùi của cá ươn phơi lâu ngày và rêu chết. Anh Lạc đi trước, thỉnh thoảng lại ngồi xuống, đặt tay, rồi đứng dậy đi tiếp không nói gì.

Đi tới giữa làng cũ thì Thư thấy cái giếng.

Nó nằm ở một khoảng sân lát gạch vồ, chỗ có lẽ từng là sân đình cũ trước khi người ta dời đình lên đồi. Thành giếng xây bằng đá ong, tròn, cao tới đầu gối, rêu bám xanh đen đã khô cong. Quanh giếng là đất nứt nẻ, khô tới mức có chỗ nứt to lọt cả bàn chân.

Và giếng đầy nước. Đầy tới tận miệng, mặt nước phẳng như gương, trong, phản chiếu nguyên một khoảnh trời xanh và đầu bốn người đang cúi xuống nhìn.

"Không thể nào," Thư nói. Con bé quỳ xuống, nhìn sát. "Cả cái hồ rút sạch, cái giếng ở giữa lại đầy. Theo nguyên lý bình thông nhau thì, à không, đây không phải bình thông nhau, nhưng mà dù sao thì…"

"Đừng chạm vào," anh Vọng nói.

Thư rụt tay lại.

"Sao ạ?"

"Tôi không biết. Nhưng đừng." Anh không nhìn mặt nước. Anh nhìn ra ngoài, về phía cái vệt nước đục xa tít ở chỗ thấp nhất của lòng hồ, rồi xa hơn nữa, về phía chân trời phía đông. "Nước này không phải nước ở lại. Nước này là nước đang đợi."

Anh Lạc ngồi xổm cạnh thành giếng, đặt tay lên đá ong. Anh giữ tay ở đó rất lâu, lâu hơn mọi lần. Khi anh nhấc tay lên, Thư thấy những ngón tay anh run.

"Cái dưới chân Hà Nội sáng nay," anh nói, "nó đi từ đây."

"Các anh chị là phóng viên à?"

Giọng một người đàn ông, từ phía rìa làng, chỗ những ngôi mộ. Thư quay lại. Một người tầm bốn mươi bảy, bốn mươi tám tuổi đang đi về phía họ, dáng cao gầy, tóc bạc hai bên thái dương, đội mũ lưỡi trai màu cát, áo sơ mi kẻ ô cộc tay, quần kaki có nhiều túi hộp. Ông đeo một cái máy ảnh to trước ngực và cầm một cuốn sổ bìa cứng màu xanh lá.

"Dạ không ạ," chị Ngọc nói. "Bọn cháu ở Hà Nội lên xem."

"À." Ông dừng lại cách họ mấy bước, cười. Cái cười dễ chịu, của người quen tiếp chuyện người lạ. "Tôi cũng ở Hà Nội lên. Nhưng tôi là người làng này." Ông chìa tay ra bắt tay anh Lạc, rồi tay chị Ngọc. Tới anh Vọng thì ông hơi khựng lại khi chạm vào, nhưng vẫn bắt chặt, không rụt. "Tôi tên Khánh. Tạ Đình Khánh."

"Bác là người Cổ Đường ạ?" Thư hỏi.

"Sinh ra ở dưới này. Năm nước lên tôi bảy tuổi." Ông chỉ một cái nền nhà cách đó vài chục mét, nền gạch còn nguyên vẹn một góc. "Nhà tôi đấy. Cái góc kia là chỗ bếp. Mẹ tôi hay ngồi đấy thổi cơm."

Ông nói điều đó bình thường như nói thời tiết, rồi mở cuốn sổ xanh ra. Thư liếc thấy những dòng chữ nhỏ, đều, kẻ bảng bằng thước, cột số thứ tự, cột tên, cột năm, cột vị trí đo bằng mét.

"Bác đang làm gì vậy ạ?"

"Đếm mộ." Ông Khánh lấy vạt áo lau mắt kính rồi đeo lại. "Hồi xưa dời mộ, người ta dời được bao nhiêu thì dời. Mộ nào có con cháu ở lại thì con cháu bốc. Mộ nào con cháu đi xa, hoặc không còn ai, thì để đấy. Nước lên thì nước giữ." Ông đưa tay đo khoảng cách giữa hai bia đá gần nhất bằng gang tay, một gang, hai gang, rồi ghi số vào sổ. "Ngót bốn mươi năm nay không ai biết chính xác là bao nhiêu. Tôi đợi cả đời mới có dịp xuống đây mà đếm."

"Được bao nhiêu rồi ạ?"

Ông Khánh gấp sổ lại, nhìn ra bãi đá xanh nằm rải rác dưới nắng.

"Sáu trăm mười một ngôi," ông nói. "Tôi đếm ba lần rồi."