Làng Đông Trù cách Hạ Sen mười bảy cây số, và ở đấy Ngọc học được rằng cô đã hiểu sai một chuyện quan trọng.

Cô đã tưởng cái đình là mục tiêu. Đình bị bào bài vị, đình bị dựng bảng đá, đình bị đổi ngày hội. Cô xuống Đông Trù với cái danh sách ấy trong đầu, và ba việc kia đều đúng, đủ cả ba, y hệt Hạ Sen.

Rồi bà Nhàn ở xóm Chùa mời cả đội vào nhà uống nước.

Bà Nhàn tám mươi hai, nằm liệt bốn năm nay. Bà nằm trên cái giường kê sát cửa sổ để nhìn được ra sân. Nhà sạch. Chăn màn thơm. Trên đầu giường có cái phích nước nhỏ, một cái cốc có ống hút, một hộp thuốc chia sẵn theo ngày, mỗi ngăn dán một mảnh giấy ghi thứ Hai thứ Ba.

Ai đó chăm bà rất kỹ.

"Con Hiền nó về ạ," bà Nhàn nói với Ngọc, và giọng bà rất vui. "Con dâu tôi. Nó về chăm tôi được hơn năm nay rồi."

"Cháu nghe nói chị ấy đi trong Nam ạ?"

"Đi mấy năm. Rồi nó về." Bà cụ cười, cái cười của một bà già được con cái thương. "Nó bảo trong ấy làm ăn khó, thôi về với mẹ. Nó ngoan lắm cô ạ. Ngày nào cũng lau người cho tôi hai lần. Đêm nào cũng dậy xem tôi có tuột chăn không."

Thư ra sân gọi điện. Con bé đi lại dưới gốc cau, một tay bịt tai.

Nó vào lại nhà sau mười lăm phút, và mặt nó trắng bệch, và nó ra hiệu cho Ngọc ra ngoài.

"Chị ơi," nó nói, ngoài sân, rất khẽ. "Em gọi được cho chị Hiền rồi ạ."

"Sao?"

"Chị ấy vẫn ở Bình Dương. Chị ấy chưa về lần nào từ năm hai mốt." Thư nắm chặt cái điện thoại. "Chị ấy còn hỏi em là ai, sao lại biết số. Rồi chị ấy khóc. Chị ấy bảo là chị ấy vẫn gửi tiền về hàng tháng cho mẹ chồng, gửi qua tài khoản của em chồng, mà mấy năm nay không dám gọi về vì..."

Con bé nuốt.

"Vì chị ấy với anh chồng bỏ nhau rồi ạ. Chị ấy nghĩ là bà cụ giận chị ấy. Chị ấy bảo là chị ấy nhớ bà cụ lắm, mà chị ấy không dám gọi."

Ngọc đứng ở sân, dưới cái nắng nhạt tháng Giêng, và cô nhìn qua cửa sổ vào cái giường có bà cụ nằm quay mặt ra sân.

"Nghĩa là hơn một năm nay," cô nói, "cái chăm bà ấy..."

"Vâng."

"Người nhà không ai thấy lạ à?"

"Chị ơi, đấy mới là chỗ..." Thư dừng, hít vào. "Nhà này còn ông con trai với đứa cháu ở cùng ạ. Cả hai người đều bảo là cô Hiền về. Cả xóm đều bảo là cô Hiền về. Em hỏi bốn nhà rồi. Ai cũng khen."

"Chồng cũ của chị ấy sống cùng nhà mà không nhận ra vợ mình?"

"Anh ta bỏ vợ ba năm rồi ạ," Thư nói. "Anh ta không nhìn mặt chị ấy ba năm. Anh ta nhớ cái tên, nhớ cái dáng, nhớ là có một người tên Hiền. Anh ta không còn nhớ cái mặt nữa."

Người đàn bà về nhà lúc bốn giờ chiều, tay xách một túi cam và một vỉ thuốc.

Chị ta chừng bốn mươi, gầy, tóc buộc gọn, mặc áo khoác vải rẻ tiền, đi dép nhựa. Chị ta trông đúng như một người đàn bà miền Nam về quê chăm mẹ chồng. Chị ta chào cả đội rất lễ phép, xin lỗi vì nhà không có gì, đi rửa cam, bổ, bày ra đĩa, mời.

Ngọc nhìn chị ta bổ cam. Chị ta bổ khéo, gọt sạch cái xơ trắng ở giữa vì bà cụ ăn không nhai được.

"Chị ơi," Ngọc nói. "Bà cụ hay nhắc chị lắm."

"Vâng, mẹ em thương em." Người đàn bà cười. "Em đi lâu quá, em có lỗi với mẹ."

"Chị về từ hồi nào ạ?"

"Tết năm kia ạ."

"Chị đi tàu hay đi xe?"

"Em đi tàu ạ." Chị ta đặt đĩa cam xuống. "Đi tàu chậm nhưng đỡ say."

Cái giọng ấy có pha một chút miền Nam. Không nhiều. Đúng cái mức của một người Bắc vào Nam mấy năm rồi về.

Ngọc thấy trong cổ mình một cái gì đó cứng lại.

"Chị Hiền này," cô nói. "Bà cụ vừa kể với tôi là hồi chị mới về làm dâu, chị hay hát ru cháu bằng một bài."

Người đàn bà ngẩng lên.

"Bà cụ bảo là bà thích cái bài ấy lắm mà bà quên mất rồi," Ngọc nói. "Chị hát lại cho bà nghe được không?"

Trong nhà im.

Rồi người đàn bà cười, một cái cười hiền, hơi ngượng, đúng cái cười của một người đàn bà quê được nhờ hát trước mặt khách lạ.

"Ối giời, em hát dở lắm cô ơi."

"Bà cụ muốn nghe mà."

Người đàn bà nhìn Ngọc. Và trong khoảnh khắc ấy, Ngọc nhìn thấy cái mà cô đợi: chị ta không hoảng. Chị ta tính. Cái nhìn ấy đi từ Ngọc sang bà cụ trên giường, sang cửa, sang Lạc đứng ở bậc thềm, rồi quay lại.

Rồi chị ta hát.

Chị ta hát một bài ru. Hát khẽ, hát đúng nhịp, hát bằng cái giọng hơi khàn của người đàn bà bốn mươi tuổi, và bà cụ trên giường nghe, và bà cụ nhắm mắt lại, và nước mắt bà chảy ra hai bên thái dương.

"Đúng rồi," bà cụ nói. "Đúng cái bài ấy."

Ngọc ngồi im.

Cô đã bịa ra chuyện bài hát ru. Bà cụ chưa hề kể với cô cái gì cả.

Nhưng bà cụ vừa nghe, và bà cụ vừa khóc, và bà cụ vừa bảo là đúng.

Ngoài ngõ, sau khi ra khỏi nhà, Thư gần như run.

"Chị bẫy nó mà nó thoát được ạ?"

"Không phải nó thoát," Ngọc nói. Cô thấy lạnh dọc hai cánh tay. "Là chị bẫy sai. Chị tưởng chị hỏi một cái mà chỉ người thật mới biết. Nhưng bà cụ có nhớ cái bài hát ru thật đâu. Bà cụ chỉ muốn là có."

Cô quay sang Vọng.

"Nó không đọc trí nhớ đúng không anh. Nó đọc cái người ta tin."

"Vâng, thưa chị." Vọng nói rất chậm. "Và cái người ta tin thì bao giờ cũng đẹp hơn cái đã xảy ra."

"Thế thì mình không có cách nào," Lạc nói. "Chị hiểu chưa. Không có cách nào cả. Hỏi cái gì nó cũng trả lời trúng, vì nó trả lời trúng cái trong đầu người hỏi."

"Có một cách," Vọng nói.

Cả ba quay lại.

"Hỏi người không tin gì cả," anh nói. "Hỏi người đã hết thương."

Họ tìm được người ấy lúc bảy giờ tối. Là em chồng của chị Hiền, người vẫn nhận tiền hàng tháng và chuyển cho mẹ, một người đàn ông ba mươi bảy tuổi, khô khan, chán đời, làm thợ hàn.

Anh ta nghe hết, không ngắt, không cãi, mặt không đổi.

"Cô hỏi tôi cái gì?"

"Chị Hiền có cái sẹo nào không anh?"

"Có." Anh ta nói ngay. "Bàn tay trái, chỗ hổ khẩu. Hồi mới về làm dâu bị dao thái chuối cứa. Khâu bốn mũi ở trạm xá, tôi chở đi."

"Sao anh nhớ?"

"Vì tôi chở đi," anh ta nói. "Cô nhớ cái cô làm chứ cô có nhớ cái cô thương đâu."

Ngọc nhìn anh ta, và cô hiểu ra rằng cái đội của cô vừa vớ được thứ quý nhất trong toàn bộ chuyện này: một người nhớ bằng việc, chứ không nhớ bằng lòng.

"Mà cái cô về nhà tôi ấy," anh ta nói tiếp, và anh ta nhổ nước bọt xuống sân, "thì tay trắng bong. Tôi nhìn thấy từ lâu rồi."

"Sao anh không nói?"

Anh ta ngẩng lên, và lần đầu tiên mặt anh ta đổi.

"Nói với ai?" anh ta nói. "Mẹ tôi bốn năm nằm một chỗ, đái ỉa tại giường, tôi đi làm từ sáu giờ sáng về bảy giờ tối. Anh tôi thì rượu. Rồi có người về, chăm mẹ tôi tử tế hơn tôi chăm, ngày lau người hai lần."

Anh ta ngồi xuống bậc thềm.

"Tôi biết nó không phải chị Hiền. Tôi biết từ tháng thứ hai. Rồi tôi nghĩ mãi, cô ạ. Tôi nghĩ là thôi kệ. Miễn mẹ tôi vui."

1. Trong nhiều gia đình nông thôn Bắc Bộ, việc chăm người già nằm liệt theo lệ vẫn được coi là phần việc của con dâu, kể cả khi con dâu đã đi làm ăn xa hoặc đã ly hôn với con trai trong nhà.