Ngọc về nhà, căn phòng nhỏ phía sau quán, nơi cô vẫn ở từ khi bà mất, và cô đứng trước cái bàn thờ nhỏ kê ở góc phòng, nhìn nó theo một cách cô chưa từng nhìn trong suốt mười lăm năm.

Trên bàn thờ có ba tấm ảnh: ông ngoại, mất trước khi cô sinh ra, bà ngoại, và mẹ cô, mất năm cô lên bảy. Khung ảnh gỗ đã lên nước bóng vì bao năm lau bằng khăn ẩm, mùi trầm cũ vẫn còn vương trong thớ gỗ dù đã tắt hương từ sáng.

Không có ảnh nào xa hơn.

Cô cầm bát hương lên, nhìn xuống, như thể đáp án có thể nằm trong lớp tro đã đóng cứng, rồi đặt xuống, cảm thấy ngớ ngẩn, tay cô lạnh vì sờ vào sứ.

Cô gọi cho người duy nhất còn có thể biết: bà Tâm, người trông điện của cô Diệu, người biết gần như mọi gia đình trong hội Nêu qua bốn mươi hai năm cô Diệu ghi chép.

"Bà Tâm ơi," Ngọc nói, cố giữ giọng bình thường dù tim đập gấp, "cháu hỏi bà một chuyện. Bà có biết gì về gia đình cháu không, xa hơn đời bà cháu ấy?"

Bà Tâm im lặng một lúc lâu ở đầu dây bên kia, đủ lâu để Ngọc nghe rõ tiếng quạt trần cọt kẹt bên nhà bà.

"Sao tự dưng cháu hỏi chuyện ấy?" bà hỏi, giọng có chút ngạc nhiên.

"Cháu... cháu cần biết," Ngọc nói, không giải thích được rõ hơn qua điện thoại.

"Cô Diệu có nhắc một lần," bà Tâm nói, chậm rãi nhớ lại, từng chữ như đang lục lại một ngăn tủ đã lâu không mở. "Cụ bảo bà ngoại cháu, tức là mẹ của bà cháu, hồi xưa cũng có ở trong hội Nêu, còn trước cả cô Diệu nữa."

Ngọc đứng thẳng người, tay siết chặt điện thoại.

"Bà ấy tên gì ạ?"

"Cái ấy thì cô không nhớ," bà Tâm nói, áy náy. "Cô Diệu nhắc rất thoáng qua, một lần duy nhất, cách đây cũng phải hai chục năm. Cô chỉ nhớ là cô Diệu bảo bà ấy mất sớm, mất trong một vụ gì đó liên quan tới hội, cô Diệu không kể chi tiết."

Ngọc gác máy, ngồi thụp xuống sàn nhà, cạnh cái bàn thờ nhỏ, đầu óc quay cuồng, gạch hoa lạnh thấm qua lớp quần mỏng.

Cô nhớ tới quyển sổ bìa da, quyển sổ cô Diệu để lại, ghi chép suốt bốn mươi hai năm, và cô nhớ tới cái điều cô Diệu từng nói, đêm mở giá: dòng đầu tiên trong sổ là ta viết dối.

Nếu quyển sổ của cô Diệu bắt đầu từ năm bảy tư, thì trước đó, những ai đã ở trong hội Nêu, những ai đã mang Ấn, được ghi ở đâu?

Cô đứng dậy, lục lại toàn bộ đồ đạc cô Diệu để lại, những thứ cô vẫn giữ trong một cái hòm gỗ nhỏ ở góc quán, chưa từng mở kỹ vì không nỡ. Bản lề hòm kêu ken két khi cô bẩy nắp lên, mùi long não cũ xộc ra.

Trong hòm, ngoài quyển sổ bìa da chính, có một tập giấy cũ hơn nhiều, ố vàng, mép giấy sờn mủn, chữ viết khác hẳn, nét chữ của một người khác, không phải cô Diệu.

Ngọc mở ra, tay run, sợ giấy rách dưới ngón tay mình.

Đó là một quyển sổ tay nhỏ, còn cũ hơn cả sổ cô Diệu, ghi chép rời rạc, không có hệ thống như sổ sau này, chỉ vài chục trang, phần lớn đã mờ tới mức phải ghé sát mới đọc được.

Trang đầu tiên còn đọc được ghi: Hội Nêu, năm Mậu Tuất.

Và ở một trang giữa, một cái tên, viết bằng nét chữ run rẩy, kèm một dòng ngắn bên cạnh mà Ngọc phải ghé sát đèn bàn mới đọc trọn được.

Nguyễn Thị Đoan, hai mươi sáu tuổi. Mất tại đền Bạch Mã, năm Mậu Tuất, trong một trận với quân của Cao Biền còn sót.

Ngọc ngồi bất động, nhìn cái tên ấy rất lâu, ngọn đèn bàn hắt một vòng sáng nhỏ lên trang giấy mủn.

Mậu Tuất, cô tính nhẩm, ngón tay gõ nhịp trên đùi theo từng con giáp một, rồi dừng khựng lại khi ra tới con số: lùi đúng một vòng hoa giáp, sáu mươi năm chẵn.

Bà ngoại của bà ngoại cô, nếu đúng theo lời bà Tâm kể, đã chết trong một trận đánh với tàn quân Cao Biền, ngay tại chính đền Bạch Mã, nơi cô đã gõ tiếng trống đầu tiên đúng một năm trước, đúng cái sân đền ấy, đúng những con ngựa đá ấy.

Và trong suốt cả cuộc đời mình, không một ai trong gia đình cô, kể cả chính cô, từng nhắc tới cái tên ấy trong một mâm cúng giao thừa nào.

Cô nhìn lên bàn thờ, ba tấm ảnh, ánh đèn bàn run run theo hơi thở cô, và cô hiểu ra: cái khe Vọng nói tới, rất có thể, đã mở ra ngay trong chính căn phòng này, từ rất lâu trước khi cô kịp biết, nằm im dưới đáy một cái hòm gỗ suốt bao nhiêu năm.

1. Nhiều gia đình Việt Nam, do biến động lịch sử, chiến tranh, di cư, hoặc đơn giản là thời gian, không còn lưu giữ được đầy đủ thông tin về tổ tiên quá năm đời, khiến việc thờ cúng các bậc tiền nhân xa đời thường chỉ dừng ở mức khấn chung chung.