Trong tuần sau Đại lễ, cả nước bàn tán về "sự cố Về Nguồn", tên gọi báo chí đặt cho vụ việc.

Hàng chục bài báo, hàng trăm bài đăng mạng xã hội, phân tích, tranh cãi, có người bênh Viện, cho rằng đây chỉ là một hiểu lầm bị thổi phồng, có người lên án gay gắt, gọi đây là một vụ lừa đảo văn hóa quy mô lớn.

Hiên viết một loạt bài điều tra dài kỳ, dựa trên toàn bộ bằng chứng đội đã thu thập suốt hai tháng, công bố tên hai mươi người "đã chuyển giai đoạn hai", trong đó có Đạt. Bài viết gây chấn động, khiến cơ quan chức năng phải vào cuộc điều tra chính thức.

Viện Về Nguồn tuyên bố tạm dừng mọi hoạt động "để rà soát nội bộ", một tuyên bố mơ hồ mà ai cũng hiểu là một cách rút lui trong danh dự.

Kiên từ chức ngay hôm sau Đại lễ, và trong một cuộc phỏng vấn ngắn với Hiên, anh nói, giọng vẫn còn run:

"Tôi không biết chính xác mình đã dính vào cái gì. Tôi chỉ biết, khi tôi đứng trên sân khấu đêm ấy, có một cái gì đó trong tôi bảo tôi phải dừng lại, mạnh hơn bất cứ sự tự tin nào tôi từng có về công việc của mình. Tôi nghe theo cái đó, và tôi không hối hận."

Kết quả với sáu mươi tư làng thì lẫn lộn, không rõ ràng như Ngọc từng hy vọng.

Hai mươi mấy làng, sau khi biết sự thật, chủ động liên hệ với hội Nêu, xin phiếu năm ba tám thật, hủy hợp tác với Viện. Đây là những chiến thắng rõ ràng, dù đến muộn.

Nhưng gần một nửa số làng còn lại, dù biết chuyện, vẫn giữ nguyên bản thần tích mới, viện lý do đã đầu tư quá nhiều, đã quen với câu chuyện mới, hoặc đơn giản là không muốn thừa nhận mình từng bị lừa.

"Con người kỳ lạ lắm, chị ạ," Thư nói, giọng vừa buồn vừa bất lực, khi tổng kết lại tình hình hai tuần sau Đại lễ. "Có người, khi biết sự thật, thà giữ cái giả còn hơn thừa nhận mình sai."

Đêm sau khi có kết quả cuối cùng, cả đội họp lại ở quán, mệt mỏi nhưng không hẳn thất vọng hoàn toàn.

"Mình không thắng tuyệt đối," Ngọc nói, nhìn khắp mọi người. "Nhưng mình đã làm được điều ông già áo khoác nâu nói: cả nước đã nhìn thấy cách nó tạo ra sự thật giả. Từ giờ, sẽ khó hơn nhiều cho bất cứ ai, người hay không phải người, muốn lừa cả một cộng đồng bằng một câu chuyện đẹp mà không bị hoài nghi."

"Nhưng nó vẫn nói đúng một điều," Vọng nói, trầm ngâm. "Nghi ngờ cũng là một dạng chú ý. Sáu mươi tư cái tên ấy, giờ cả nước đều biết tới, dù biết qua một vụ bê bối."

"Vậy có nghĩa là mình đã thua không ạ?" Trọng hỏi, giọng lo lắng.

"Không," Ngọc nói, chắc chắn. "Có một sự khác biệt lớn giữa được biết tới vì một câu chuyện thật đẹp và được biết tới vì một câu chuyện giả bị vạch trần. Cái sau, dù ồn ào tới đâu, cũng không nuôi được cái nó cần: một cái tên được người ta tin, không phải một cái tên được người ta bàn tán."

Cô nhìn ra ngoài cửa sổ, đêm cuối tháng Mười một lạnh giá, những cơn gió đầu đông đầu tiên thổi qua phố Hàng Buồm.

"Nó rút về Hồ Tây," cô nói. "Lần này chắc sẽ lâu hơn Voi Phục, vì lần này nó mất nhiều hơn: mất cả một kế hoạch nó đã chuẩn bị suốt gần một năm."

"Còn mười tám làng đỏ từ đầu, cộng mười tám làng vừa mới giữ tên giả sau Đại lễ, mình tính sao?" Thư hỏi, giọng chùng xuống khi nhắc tới con số ấy.

Ngọc mở sổ, lật tới trang mới, và cô viết, chậm rãi, như một lời hứa với chính mình.

Mình không thắng hết. Mình chưa bao giờ thắng hết, từ Yên Duyên tới giờ. Nhưng mình học được rằng, không thắng hết không có nghĩa là không đáng làm.

Cô gấp sổ, nhìn cả đội.

"Còn một tháng nữa là hết năm," cô nói. "Còn Tết. Còn giao thừa."

Cô nghĩ tới lời hứa với ông Cẩn ở Hạ Sen gần một năm trước, lời hứa tìm lại tên trong đúng một năm, và cô cảm thấy một cái gì đó đang khép lại, chuẩn bị mở ra một cái mới.

1. Trong nghiên cứu về tâm lý nhận thức, hiện tượng con người có xu hướng bám giữ niềm tin đã đầu tư nhiều công sức, tình cảm, dù sau đó phát hiện niềm tin ấy sai, được gọi là hiệu ứng chi phí chìm về mặt tâm lý, khiến việc thừa nhận sai lầm trở nên khó khăn hơn nhiều so với việc tiếp tục duy trì niềm tin cũ.