Ngọc gặp được Kiên ba ngày trước Đại lễ, không dễ dàng, phải nhờ Hiên xin một cuộc phỏng vấn "về công tác chuẩn bị sự kiện", rồi khéo léo để Ngọc đi cùng với tư cách trợ lý.

Văn phòng Kiên gọn gàng, hiện đại, có một bức tường treo đầy ảnh chụp các ngôi đình đã được Viện "phục dựng", nụ cười của dân làng, cảnh cắt băng khánh thành.

"Chị hỏi gì cũng được," Kiên nói, thoải mái, rót trà mời khách. "Ba ngày nữa mới là ngày trọng đại, giờ tôi còn thời gian."

Hiên hỏi vài câu chuẩn bị sẵn, câu trả lời của Kiên trôi chảy, tự tin, đúng phong thái một người tin tưởng tuyệt đối vào công việc mình làm.

Đến giữa buổi, Hiên đưa mắt ra hiệu, và Ngọc lên tiếng.

"Anh Kiên," cô nói, "em không phải trợ lý của chị Hiên. Em là người đã gặp anh ở Thượng Cát, tháng Ba."

Kiên nhíu mày, cố nhớ lại, rồi gương mặt anh sáng lên.

"À, cô sinh viên hỏi tôi cách tra kho thần tích thần sắc," anh nói. "Tôi nhớ rồi. Cô làm nghiên cứu độc lập à?"

"Không hẳn," Ngọc nói. "Em cần cho anh xem cái này."

Cô đặt lên bàn những bản sao hồ sơ Thư đã chụp lén, bản đồ sáu mươi bốn làng với các chấm màu, và tờ giấy đánh giá viết tay về Đạt.

Kiên cầm lên, đọc, và cô quan sát từng biểu cảm trên mặt anh.

Ban đầu là bối rối. Rồi là phủ nhận.

"Cái này chắc là nhầm lẫn," anh nói, giọng vẫn cố giữ bình tĩnh. "Tôi không biết gì về cụm từ 'giai đoạn hai' này cả. Có thể đây là ký hiệu nội bộ của phòng nhân sự, tôi không quản lý mảng đó."

"Anh có biết chuyện dân làng bị thuyết phục dùng tên giả bằng cách nói ngược lại phiếu năm ba tám không đáng tin không?" Ngọc hỏi thẳng. "Anh có biết người phụ nữ thuyết trình ở Thọ Am không có tên cố định, không có ảnh trong hệ thống nhân sự không?"

Kiên im lặng một lúc lâu, đọc lại tờ giấy nhiều lần, và Ngọc thấy trong mắt anh một cuộc chiến thật đang diễn ra.

"Tôi..." anh bắt đầu, rồi dừng lại. "Tôi không phụ trách khâu thuyết trình từng làng. Tôi chỉ phụ trách nội dung tổng thể, phần lịch sử, phần kịch bản chương trình."

"Anh có bao giờ tự hỏi tại sao Viện tuyển người dễ dàng đến thế không?" Ngọc hỏi. "Tại sao nhân viên nghỉ việc mà không ai truy vấn kỹ? Tại sao vốn của Viện không lần ra được nguồn cuối cùng?"

"Tôi..." Kiên lại dừng, và lần này, Ngọc thấy có gì đó vỡ ra trong ánh mắt anh, một tia nghi ngờ đầu tiên thật sự chạm tới.

"Anh Kiên," Ngọc nói, giọng nhẹ hơn, gần như là năn nỉ, "em không nghi ngờ anh tin thật vào việc mình làm. Chính vì anh tin thật, nên anh mới là công cụ hoàn hảo nhất cho một thứ mà em không biết gọi tên chính xác là gì, nhưng em đã đối mặt với nó gần một năm nay."

"Cô nói nghe như tiểu thuyết," Kiên nói, cố cười, nhưng nụ cười không tới được mắt anh.

"Ba ngày nữa," Ngọc nói, "trước khi anh cầm micro đọc sáu mươi tư cái tên ấy, em xin anh chỉ làm một việc: tự hỏi lại, thật kỹ, mình có chắc chắn từng câu chuyện mình sắp đọc là thật không, hay mình chỉ đang tin vào cái mình muốn tin, vì nó đẹp hơn, vì nó khiến mình cảm thấy mình đang làm một việc lớn lao."

Kiên không trả lời ngay.

Anh ngồi im, nhìn xuống tờ giấy trên bàn, và khi anh ngẩng lên, giọng anh đã khác, nhỏ hơn, không còn cái tự tin ban đầu.

"Tôi cần thời gian suy nghĩ," anh nói.

"Ba ngày," Ngọc nói. "Đó là tất cả thời gian còn lại."

Cô đứng dậy, chuẩn bị ra về, rồi quay lại ở cửa.

"Một điều cuối cùng," cô nói. "Nếu anh hỏi cấp trên của mình về cụm từ 'giai đoạn hai', và họ trả lời trôi chảy, không chút ngập ngừng, không chút bối rối như anh vừa rồi, thì đó chính là lúc anh nên sợ nhất."

1. Trong tâm lý học tổ chức, hiện tượng nhân viên tận tâm bị lợi dụng lòng tin để trở thành công cụ cho những mục đích họ không hề hay biết, thường xảy ra hiệu quả nhất khi người đó có niềm tin chân thành và không có động cơ cá nhân đáng ngờ, khiến họ trở thành "gương mặt đáng tin" mà không tự nhận ra vai trò thật của mình.