Vọng và Ngọc dành hai tuần đầu tháng Mười lần theo mọi manh mối có thể tìm được về nguồn gốc thật của Viện Về Nguồn, nhưng càng đào sâu, mọi thứ càng mờ mịt.

Giấy tờ pháp lý của Viện hợp lệ hoàn toàn. Nguồn vốn đến từ mấy công ty vỏ bọc, lần ngược lại đều dẫn về những cái tên đã đổi chủ nhiều lần, không ai truy ra được người đứng sau cuối cùng. Kiên, khi Ngọc âm thầm điều tra riêng, hóa ra là một người thật một trăm phần trăm: sinh ra ở một tỉnh miền Trung, học đại học ngành lịch sử, từng làm hướng dẫn viên du lịch trước khi vào ngành di sản, không có gì khả nghi trong toàn bộ lý lịch.

"Nếu Hồ Tinh đứng sau," Ngọc nói, mệt mỏi, "nó giấu kỹ hơn bất cứ lần nào trước đây."

Đêm đó, mưa phùn đầu mùa rơi lất phất trên phố Hàng Buồm, Ngọc ngồi một mình ở quán, đóng cửa cuốn sớm vì khách vắng.

Cô nghe tiếng chân dừng lại ngoài hè, rồi tiếng gõ nhẹ lên cửa cuốn.

Cô kéo lên, và đứng đó là ông già áo khoác nâu bạc màu, tay không, người đã hai lần trong năm nay xuất hiện đúng lúc cô cần một câu trả lời nhất.

"Cho tôi xin chén nước," ông nói, như mọi lần.

Ngọc pha trà, tay hơi run vì xúc động lẫn cảnh giác.

"Bác lại tới ạ," cô nói.

"Ừ." Ông ngồi xuống, uống một ngụm. "Cô đang bí, đúng không?"

"Cháu không biết Hồ Tinh đứng sau cái Viện ấy thật hay không," Ngọc nói thẳng. "Cháu không tìm ra được bằng chứng nào."

Ông già gật gù, nhìn ra con phố mưa phùn.

"Cô tìm sai chỗ," ông nói. "Cô tìm một cái tên, một khuôn mặt, một chỗ nó núp. Nhưng lần này nó không núp trong một người. Nó núp trong một ý tưởng."

"Ý tưởng gì ạ?"

"Cô nhớ đêm Voi Phục không," ông nói. "Cô nhớ Linh Lang nói với nó cái gì không."

"Cái làm cho một cái tên thành của mình không phải là mặc nó," Ngọc nhắc lại, "là có người chịu gọi nó lâu."

"Đúng," ông nói. "Nó nghe câu ấy, và nó không quên. Nó nghĩ về câu ấy suốt từ đêm ấy tới giờ, dưới đáy Hồ Tây, và nó nghĩ ra một cách."

Ông đặt chén xuống.

"Nó không tìm được nổi một cái tên có sẵn để cướp, vì tên có sẵn thì luôn có người thật đã gọi lâu rồi, luôn chật với nó. Vậy thì nó gieo. Sáu mươi bốn cái tên giả, sáu mươi bốn hạt giống, gieo cùng một lúc, ở sáu mươi bốn làng."

Ngọc rùng mình, hiểu ra.

"Nó không cần cả sáu mươi bốn cái thành công," cô nói, chậm rãi, tự mình ráp ra câu trả lời. "Nó chỉ cần một cái, đủ mạnh, đủ được tin lâu, để nó có một cái tên thật sự của riêng nó."

"Đúng," ông già nói. "Và buổi lễ lớn cuối tháng Mười một, cái nó gọi là Đại lễ, chính là buổi gieo hạt lớn nhất nó từng làm. Sáu mươi bốn cái tên, cùng được hàng triệu người nghe cùng một lúc, qua truyền hình. Cô nghĩ xem, một cái tên được hàng triệu người nghe trong một buổi tối, so với một cái tên chỉ được vài nghìn người ở một sân đình, cái nào lớn lên nhanh hơn?"

"Vậy cháu phải làm gì?" Ngọc hỏi, giọng gần như tuyệt vọng. "Cháu không cứu được sáu mươi bốn làng trong hai tháng."

Ông già nhìn cô, và lần đầu tiên, Ngọc thấy trong mắt ông một cái gì đó không hẳn là buồn, mà là một sự kiên nhẫn rất cũ, rất dài.

"Cô không cần cứu sáu mươi bốn," ông nói. "Cô chỉ cần làm một việc, đúng cái đêm ấy, trước ống kính, để cả sáu mươi bốn hạt giống cùng chết yểu một lúc."

"Việc gì ạ?"

"Cô phải làm cho cả nước nhìn thấy sự thật," ông nói, "không phải nhìn thấy một câu chuyện đúng hay sai, mà nhìn thấy chính cái cách nó tạo ra câu chuyện. Người ta có thể tha thứ cho một câu chuyện hay mà sai. Người ta không tha thứ cho một kẻ đã lừa mình tin vào câu chuyện ấy."

Ông đứng dậy, để lại một tờ tiền cũ trên bàn, vuốt phẳng như mọi lần.

"Bác không nói cho cháu cách làm cụ thể ạ?" Ngọc hỏi, gần như níu kéo.

"Cô đã tự tìm ra mọi cách suốt cả năm nay," ông nói, mỉm cười. "Tôi chỉ tới để cho cô biết cô đang tìm đúng câu hỏi. Trả lời câu hỏi, đấy là việc của cô."

Ông đi ra ngoài mưa, và như mọi lần, khi Ngọc đuổi theo tới cửa, con phố đã vắng, chỉ còn mưa phùn rơi trên vỉa hè ướt.

1. Trong nghiên cứu truyền thông, mức độ tiếp cận và lặp lại thông điệp qua các kênh truyền thông đại chúng được xem là yếu tố then chốt trong việc củng cố niềm tin của công chúng vào một câu chuyện, bất kể mức độ chính xác của câu chuyện đó.