Mai Động không thiếu người, không thiếu tiền, không thiếu sự quan tâm.

Ngược lại, khi đội tới nơi, họ thấy một băng rôn giăng ngang phố, chữ đỏ nổi bật: Lễ hội văn hóa tâm linh quận [X] lần thứ chín, chào mừng. Có sân khấu dựng sẵn, có hàng rào chắn lối đi, có xe của đài truyền hình địa phương đỗ chờ.

"Đây á?" Trọng hỏi, nhìn quanh, không giấu vẻ ngỡ ngàng. "Chị bảo làng này nằm trong nhóm khó cứu mà? Trông hoành tráng thế này cơ mà."

"Cứ đợi đã," Ngọc nói.

Mai Động, trước khi lên phường mười hai năm trước, có một ngôi đình nhỏ, thờ một vị Thành hoàng riêng, hội làng vào một ngày cố định tháng Sáu, quy mô vừa phải, đúng kiểu một làng ven đô.

Khi làng lên phường, đình Mai Động trở thành một trong bảy di tích trong địa bàn quận, và chính quyền quận, với mong muốn xây dựng một sự kiện văn hóa tầm cỡ để quảng bá du lịch, đã gộp bảy lễ hội của bảy di tích ấy thành một, tổ chức chung một dịp, tại một địa điểm trung tâm, gọi là Lễ hội văn hóa tâm linh quận.

Sự kiện lớn dần qua từng năm. Năm nay là lần thứ chín, có sân khấu, có ca sĩ khách mời, có gian hàng ẩm thực, thu hút hàng nghìn người tới xem, lên cả sóng truyền hình địa phương.

Nhưng trong buổi lễ chung ấy, phần nghi thức dành cho từng vị thần riêng của bảy di tích chỉ còn là một đoạn ngắn, đọc dồn, mỗi vị vài giây, xen giữa các tiết mục văn nghệ.

Ngọc tìm được kịch bản chương trình năm nay, do ban tổ chức quận cung cấp.

Phần "lễ dâng hương tưởng nhớ các vị Thành hoàng" chỉ vỏn vẹn ba phút, trong tổng thời lượng chương trình hai tiếng rưỡi. Bảy vị thần, ba phút, chia đều ra chưa tới ba mươi giây mỗi vị.

Và trong đoạn kịch bản ấy, tên các vị không được đọc riêng từng người, mà gộp thành một câu duy nhất: "Kính dâng hương tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân, các vị Thành hoàng bản cảnh đã có công khai khẩn, bảo vệ vùng đất này qua nhiều thế hệ."

Không một cái tên nào được nhắc tới.

"Đây chính xác là cái tôi lo sợ nhất từ đầu Quyển này," Thư nói, giọng run lên vì bức xúc lẫn bất lực. "Không phải quên vì ác, không phải quên vì lười. Quên vì người ta nghĩ mình đang làm cho nó lớn hơn, trong khi thực ra đang xóa hết mọi cái riêng đi."

Cô đưa kịch bản cho Ngọc xem lại.

"Mai Động không đơn độc, chị ạ. Sáu di tích kia cũng y hệt. Bảy làng, bảy vị thần, bảy câu chuyện riêng, giờ chỉ còn là một câu chung chung đọc trong ba mươi giây, chen giữa hai tiết mục hát múa."

Ngọc tìm gặp ông trưởng ban tổ chức phía quận, một người đàn ông chững chạc, nói năng khéo léo, rõ ràng đã quen trả lời phỏng vấn báo chí.

"Cô hiểu cho," ông nói, sau khi nghe Ngọc trình bày, "lễ hội này là niềm tự hào của cả quận. Chín năm nay, từ một sự kiện nhỏ lẻ, chúng tôi đã xây dựng thành một thương hiệu văn hóa, thu hút khách du lịch, quảng bá hình ảnh địa phương. Năm ngoái có bài báo trên tờ báo lớn khen ngợi mô hình này."

"Cháu không phủ nhận cái đó ạ," Ngọc nói. "Nhưng bác có biết là trong cái mô hình lớn ấy, bảy vị thần của bảy làng gốc đang mất tên không?"

Ông trưởng ban khựng lại một chút, rồi cười, nụ cười của người đã quen xử lý những câu hỏi khó.

"Cô ơi, tôi hiểu góc nhìn của cô," ông nói. "Nhưng cô thử nghĩ xem, nếu bây giờ chúng tôi tách ra làm bảy lễ riêng, mỗi lễ vài chục người tham dự như hồi xưa, thì cái giá trị văn hóa, cái sức lan tỏa, cái đóng góp cho kinh tế địa phương sẽ mất đi hoàn toàn. Chúng tôi đang làm cho văn hóa sống, cô ạ, không phải làm nó chết."

Ngọc ngồi đối diện ông, nhìn tấm bằng khen treo trên tường phòng làm việc, tấm bằng ghi nhận "mô hình tổ chức lễ hội văn hóa tiêu biểu" do sở văn hóa thành phố trao tặng năm ngoái.

"Bác cho cháu hỏi," cô nói, "trong chín năm làm lễ hội này, bác có bao giờ tự đọc lại kịch bản, tự hỏi xem bảy cái tên ấy là ai không ạ?"

Ông trưởng ban im lặng một lúc, và lần đầu tiên trong buổi nói chuyện, vẻ tự tin trên mặt ông hơi chững lại.

"Thú thật với cô," ông nói, chậm hơn, "tôi cũng không nhớ hết bảy tên đó là gì. Tôi chỉ nhớ có bảy di tích, gộp thành một hạng mục trong chương trình. Cô hỏi thế, tôi mới giật mình."

"Đấy," Ngọc nói, "cháu không trách bác đâu. Cháu chỉ muốn bác thấy đúng một điều: khi chính người tổ chức lễ tưởng nhớ cũng không nhớ nổi tên người mình đang tưởng nhớ, thì cái lễ ấy đã tưởng nhớ cái gì?"

Ông trưởng ban không trả lời được câu ấy ngay. Ông hẹn Ngọc suy nghĩ thêm, hẹn trao đổi lại với ban tổ chức, nhưng cái hẹn ấy, Ngọc biết, thường có nghĩa là không có gì thay đổi kịp trong ba ngày còn lại.

1. Việc gộp nhiều lễ hội của các di tích nhỏ lẻ trong một địa bàn hành chính thành một sự kiện văn hóa quy mô lớn hơn, nhằm mục đích quảng bá du lịch và phát triển kinh tế địa phương, là xu hướng đã diễn ra ở nhiều quận huyện đô thị hóa tại Việt Nam trong hai thập niên gần đây.