Cô Diệu mất lúc bốn giờ hai mươi sáng mùng chín tháng Hai, và bà mất đúng cái giờ mà cả đời bà vẫn dậy.

Bà đi trong lúc ngủ. Bà Tâm nằm ở gian ngoài, dậy vào thay nước cho bàn thờ như mọi sáng, và thấy bà nằm nghiêng, mặt quay vào tường, tay còn vắt lên ngực.

Ngọc tới nơi lúc bảy giờ. Cô đi bộ, vì cô không đợi được xe.

Trong điện đã đông người. Cái điện nhỏ trong ngõ ấy, cái chỗ mà bốn mươi hai năm nay chỉ có mấy người biết đường vào, sáng mùng chín tháng Hai chật cứng. Người đứng tràn cả ra ngõ. Có người Ngọc quen. Có rất nhiều người cô chưa gặp bao giờ, và họ đứng đấy khóc, và cô nhận ra qua cái cách họ khóc rằng bà cụ này đã cứu đời họ ở một khúc nào đó mà cô không hề biết.

Cô len vào trong.

Bà nằm đấy, đã được thay áo, đã được đắp vải điều, và mặt bà thì bình thản như người đang ngủ trưa.

Ngọc quỳ xuống bên cạnh, và cô không khóc được.

Cô ngồi đấy rất lâu, tay đặt lên mép phản, và cái duy nhất cô nghĩ được là một ý nghĩ rất nhỏ và rất vô lý: hôm nay có ai têm trầu cho bà không.

Đội tới đủ trong buổi sáng.

Lạc tới trước, đứng ở cửa, không vào. Anh đứng đấy đúng hai tiếng, và anh nhận việc mà không ai bảo: anh đứng ra sắp xe cho khách, dựng dây, chạy đi mua thêm ghế nhựa, khuân bàn. Ngọc nhìn thấy anh ở ngoài ngõ, mồ hôi ướt lưng áo giữa tháng Hai, và cô hiểu là anh đang làm cái việc duy nhất anh biết làm khi anh đau.

Thư vào trong, ngồi bệt xuống cạnh Ngọc, và con bé khóc suốt hai tiếng không dừng, cái kiểu khóc của đứa hai mươi hai tuổi lần đầu mất một người già mà mình yêu.

Vọng tới lúc chín giờ. Anh vào, vái ba vái, rồi anh đứng ở góc điện, và anh đứng đấy rất lâu, mắt nhắm.

Ngọc nhìn anh và cô hiểu anh đang làm gì. Cô đợi.

Đến gần mười giờ anh mở mắt ra và đi tới chỗ cô.

"Thưa chị," anh nói khẽ. "Cụ đi rồi ạ. Đi hẳn. Đi ngay, không vướng cái gì."

Ngọc thở ra, và đến lúc ấy cô mới khóc được.

"Cụ có nhắn gì không?"

"Không ạ." Vọng lắc đầu. "Cụ không nhắn gì cả. Cụ đi như người đã dọn dẹp xong."

Trọng tới muộn nhất, gần trưa, và cậu tới với một cái thùng các tông.

"Em xin lỗi ạ," cậu nói. "Em đi mua cái này lâu quá."

Trong thùng là hai chục cái phích nước loại nhỏ, loại bán ở hàng gia dụng.

"Ngoài ngõ đông lắm chị ạ," Trọng nói, và cậu nói rất nhanh vì cậu ngại. "Người ta đứng từ sáng, không có nước uống. Em nghĩ là cụ thì cụ..."

Cậu bỏ lửng.

"Em pha trà nhé," cậu nói. "Em pha loãng thôi ạ, uống cả ngày."

Ngọc nhìn thằng bé hai mươi tư tuổi, kẻ mang dòng máu Trọng Thủy, kẻ bốn hôm trước xin được nhốt lại, đang lúi húi bê hai chục cái phích vào cái sân điện chật, và cô nghĩ: nếu bà còn thì bà sẽ khen nó.

Buổi chiều, khi người đã vãn, bà Tâm gọi Ngọc vào gian trong.

"Cụ dặn tôi mấy việc từ hôm mùng ba," bà nói. "Cụ bảo là chắc không qua được rằm."

"Bà ấy biết ạ?"

"Cụ biết từ Tết." Bà Tâm lau mắt. "Cụ dặn tôi ba việc. Việc thứ nhất là đừng báo cho cô ngay, đợi sáng, để cô ngủ được một đêm."

Ngọc phải quay mặt đi.

"Việc thứ hai là đám ma làm gọn, đừng kèn trống, cụ bảo là ngoài kia người ta đang có hội, đừng để tiếng kèn nhà mình lấn sang."

"Việc thứ ba?"

Bà Tâm đưa cho cô một cái phong bì.

Bên trong không phải tiền. Là một tờ giấy học sinh, gấp tư, chữ cô Diệu, viết to và run, viết bằng bút bi.

Ngọc ngồi một mình ở bậc thềm điện lúc bốn giờ chiều, quyển sổ bìa da trên đùi.

Cô mở trang đầu.

Dòng thứ nhất, viết năm bảy tư, nét chữ của một người đàn bà hai mươi chín tuổi, nắn nót, có nét thanh nét đậm:

15.3.1974: Nguyễn Thị Vân, 17 tuổi, Hà Đông. Thức Ấn ở đền Và. Đón về. Người thứ nhất.

Cả hội biết cái dòng này. Cô Diệu kể chuyện chị Vân không biết bao nhiêu lần, kể trong bốn mươi hai năm, kể cho từng lứa người mới. Chị Vân là cái mốc. Là câu chuyện mở đầu. Ai vào hội cũng được nghe: rằng bà cụ Diệu bắt đầu từ một cô bé mười bảy tuổi ở Hà Đông, và từ cô bé ấy mà thành cái hội này.

Ngọc nhìn cái dòng ấy, và cô nhớ lại cái đêm mở giá.

Đêm ấy, sau khi mọi người đã về, bà giữ cô lại.

Bà đã kiệt sức. Bà nằm trên phản, và cô ngồi bên cạnh bóp chân cho bà, và bà nói chuyện lan man một lúc lâu, chuyện thời tiết, chuyện cái mái điện dột, chuyện con mèo hàng xóm.

Rồi bà nói, đột ngột, mắt vẫn nhắm:

"Con ơi, cái dòng thứ nhất trong quyển sổ của ta là ta viết dối."

Ngọc dừng tay.

"Chị Vân không phải người thứ nhất," cô Diệu nói. "Chị ấy là người thứ hai."

"Thế người thứ nhất là ai ạ?"

Bà cụ im rất lâu, và Ngọc tưởng bà ngủ mất rồi.

"Một thằng bé," bà nói. "Mười một tuổi. Ở Đông Anh. Tháng Chạp năm bảy ba."

Bà mở mắt ra nhìn lên mái nhà.

"Hồi ấy ta hai mươi tám, ta mới vào nghề được hai năm, ta chưa biết gì cả. Ta tìm ra nó. Ta biết nó thức Ấn. Mà ta không dám đón nó về, vì nhà nó không cho, vì bố nó dữ lắm, và vì ta sợ."

Bà thở ra.

"Ta hẹn nó là để ta thu xếp, ta bảo nó cứ ở nhà, đừng làm gì cả, ba hôm nữa ta xuống. Ba hôm sau ta xuống thì nó chết rồi."

"Cô ơi..."

"Ta không viết tên nó vào sổ," cô Diệu nói. "Ta cầm bút lên hai lần, rồi ta thôi. Ta bắt đầu quyển sổ ấy bằng chị Vân. Ta viết là người thứ nhất, và ta viết cái chữ ấy trong lúc ta biết rất rõ là ta đang nói dối."

Bà quay mặt sang nhìn cô.

"Bốn mươi hai năm, con ạ. Bốn mươi hai năm ta kể chuyện chị Vân cho không biết bao nhiêu đứa. Không đứa nào biết. Con là đứa đầu tiên ta nói."

"Sao cô lại nói với con ạ?"

"Vì con sắp phải cầm quyển sổ ấy," bà nói. "Con phải biết là ngay dòng đầu tiên nó đã có một cái dối rồi. Cái gì người ta chép lại thì cũng có một chỗ nào đó người ta chép cái người ta chịu nổi, chứ không chép cái đã xảy ra."

Bà nắm tay cô.

"Thằng bé ấy tên là Chiểu. Nguyễn Văn Chiểu. Con nhớ hộ ta."

Ngọc ngồi trên bậc thềm điện, chiều mùng chín tháng Hai, và cô đọc lại cái dòng thứ nhất trong quyển sổ.

Ngoài ngõ có tiếng người bàn nhau chuyện phúng viếng. Xa hơn nữa, từ phía tây thành phố, nếu đứng im mà nghe thật kỹ thì có thể tưởng tượng ra tiếng trống hội.

Cô gấp quyển sổ lại, ôm vào ngực.

"Con nhớ," cô nói.

1. Theo tang lệ Bắc Bộ, việc miễn kèn trống trong đám tang là điều gia chủ có quyền dặn trước, thường vì lý do hoàn cảnh hoặc để tránh ảnh hưởng tới việc chung của xóm làng. 2. Đền Và ở thị xã Sơn Tây thờ Tản Viên Sơn Thánh, là một trong những trung tâm thờ Đức Thánh Tản lớn nhất xứ Đoài.