Trên mọi biên bản nghiệm thu trùng tu của hai mươi mốt cái đình ấy đều có một chữ ký.

Thư tìm ra nó bằng cách đơn giản nhất: xin bản sao ở ủy ban xã Hạ Sen, rồi xin ở Đông Trù, rồi so. Cùng một nét ký. Cùng một cái tên đánh máy bên dưới.

Phạm Quốc Huy, chuyên viên phòng văn hóa.

"Bốn huyện khác nhau ạ," Thư nói. "Ba tỉnh khác nhau. Cùng một người ký."

"Người ta điều động thì sao?" Lạc hỏi.

"Không ai điều động một chuyên viên phòng văn hóa huyện này sang ký nghiệm thu ở huyện khác đâu anh," Thư nói. "Càng không sang tỉnh khác. Cái ấy không có trong quy định nào cả."

"Thế thì sao người ta nhận?"

"Vì có ai đọc đâu ạ." Thư nhún vai, và cái nhún vai ấy là cái mệt mỏi của một đứa hai mươi hai tuổi vừa đọc hai trăm trang biên bản. "Anh cứ nghĩ mà xem. Một cái đình được trùng tu miễn phí, làm đẹp, xong xuôi, không tốn của xã đồng nào. Có anh cán bộ ở đâu về ký giúp cái biên bản cho nó có giấy tờ. Ai đi soi?"

Người tên Phạm Quốc Huy có thật.

Thư tìm được số của phòng văn hóa huyện Ứng Hòa, gọi, xưng là sinh viên làm khóa luận. Người ta bảo anh Huy nghỉ lâu rồi. Thư hỏi nghỉ hưu ạ. Người ta im một lúc rồi bảo không, nghỉ vì sức khỏe.

Con bé xin số nhà.

Vợ anh ta ra mở cổng. Chị ấy chừng bốn mươi, mắt trũng, và chị ấy nhìn ba người khách lạ với cái vẻ của một người đã ba năm nay không còn tin ai đến nhà mình là để giúp.

"Các anh chị hỏi anh Huy có việc gì?"

"Chị ơi, bọn em đang tìm hiểu mấy cái đình mà anh nhà mình ký nghiệm thu ạ," Ngọc nói.

Người đàn bà đứng ở cổng, tay còn giữ then.

"Chồng tôi không ký cái gì cả," chị ấy nói.

"Chị ơi..."

"Ba năm nay chồng tôi nằm ở Viện Sức khỏe Tâm thần," người đàn bà nói. Giọng chị ấy phẳng lì, cái phẳng của người đã nói câu này nhiều lần quá. "Cô muốn tôi cho xem giấy ra vào viện không? Tôi có cả tập."

Họ ngồi ở cái bàn nhựa trong sân, và người đàn bà kể, và chị ấy kể một mạch, vì hóa ra ba năm nay chị ấy chưa được kể cho ai nghe hết một lần.

"Anh ấy đi công tác về hồi tháng Chín năm ấy," chị nói. "Đi khảo sát mấy cái đình gì đấy dưới Hà Nam. Đi ba hôm. Về thì khác."

"Khác thế nào ạ?"

"Ban đầu tôi tưởng ốm. Anh ấy ngủ suốt hai ngày. Dậy thì cứ ngồi nhìn ra sân." Chị ấy vặn cái nắp chai nước, vặn ra vặn vào. "Rồi anh ấy bắt đầu hỏi tôi những câu rất lạ. Anh ấy hỏi tôi là em có chắc là anh đi ba hôm không. Tôi bảo chắc. Anh ấy hỏi lại. Ngày nào cũng hỏi."

"Rồi sao chị?"

"Rồi một hôm anh ấy dậy sớm, ra soi gương ở nhà tắm, soi lâu lắm. Tôi gọi ăn sáng anh ấy không ra. Tôi vào thì thấy anh ấy đứng đấy, hai tay bám vào cái bồn rửa, và anh ấy bảo tôi..."

Chị dừng.

"Anh ấy bảo là em vào đây em xem hộ anh cái này. Anh ấy bảo là anh nhìn cái mặt trong gương mà anh không chắc nó có phải anh không."

Người đàn bà đặt chai nước xuống.

"Bác sĩ bảo là rối loạn giải thể nhân cách. Tôi có tra trên mạng. Người ta bảo là có thật, là bệnh có thật, người bệnh cảm thấy mình không phải là mình, thấy mình như đang xem chính mình từ bên ngoài." Chị ấy ngẩng lên. "Tôi tin bác sĩ. Tôi tin ba năm nay. Nhưng cô ạ, các cô đến hỏi tôi về mấy cái biên bản có chữ ký chồng tôi ký sau khi chồng tôi vào viện, thì tôi..."

Chị ấy không nói hết câu.

"Chị cho bọn em vào thăm anh được không ạ?" Ngọc hỏi.

Phòng bệnh sạch, sáng, và có mùi cồn.

Người đàn ông ngồi trên giường, quay mặt ra cửa sổ. Anh ta chừng bốn lăm, gầy, tóc muối tiêu, và khi vợ anh ta gọi thì anh ta quay lại rất chậm.

"Anh Huy ơi, có mấy cô chú đến hỏi thăm anh."

Anh ta nhìn ba người.

Rồi anh ta nhìn Ngọc, và anh ta ngồi thẳng lên.

"Cô có thấy nó không," anh ta nói.

"Thấy cái gì ạ?"

"Nó đi đâu rồi ấy," người đàn ông nói. Anh ta nói rất bình tĩnh, rất rõ ràng, và cái bình tĩnh ấy làm Ngọc lạnh hơn cả nếu anh ta hét lên. "Nó lấy của tôi từ hôm ở cái làng dưới Hà Nam. Đêm ấy tôi ngủ ở nhà khách xã. Tôi tỉnh dậy lúc gần sáng thì có một người ngồi ở mép giường tôi."

"Người thế nào ạ?"

"Tôi không nhớ mặt." Anh ta lắc đầu. "Tôi cố nhớ ba năm nay. Tôi chỉ nhớ là người ấy ngồi rất lâu, và người ấy hỏi tôi rất nhiều."

"Hỏi gì ạ?"

"Hỏi những cái vặt vãnh." Anh ta cau mày, cố lôi ra. "Hỏi tôi hồi bé học trường nào. Hỏi mẹ tôi hay gọi tôi là gì. Hỏi cái sẹo ở đầu gối tôi do đâu. Hỏi tôi cầm bút tay nào. Hỏi tôi có sợ chó không."

Anh ta ngẩng lên.

"Tôi trả lời hết. Tôi trả lời ngoan như học sinh. Tôi không hiểu tại sao tôi lại trả lời. Rồi trời sáng, và người ấy đứng dậy, và người ấy cảm ơn tôi."

Anh ta đưa hai bàn tay lên nhìn.

"Từ hôm ấy tôi không còn là tôi nữa, cô ạ. Tôi vẫn ở đây. Tôi ăn, tôi ngủ, tôi nhớ hết mọi thứ. Mà cái ấy nó không phải của tôi nữa."

Vợ anh ta quay mặt đi.

"Anh Huy này," Ngọc nói. "Anh có muốn lấy lại không?"

Người đàn ông nhìn cô rất lâu.

"Cô lấy lại được à?"

"Em không biết," Ngọc nói. "Em nói thật với anh. Em không biết. Nhưng em biết chỗ nó đang mang cái tên anh đi, và em định đến đấy."

"Thế thì cô cầm cái này," anh ta nói.

Anh ta với tay xuống dưới gối, lấy ra một quyển sổ nhỏ. Loại sổ tay bìa mềm bán ở hàng tạp hóa.

"Ba năm nay tôi ghi," anh ta nói. "Cứ nhớ ra được cái gì về đêm ấy là tôi ghi. Vợ tôi bảo tôi ghi làm gì cho mệt đầu. Tôi vẫn ghi. Vì tôi nghĩ là thế nào cũng có một ngày có người đến hỏi tôi."

Anh ta đưa quyển sổ cho Ngọc bằng hai tay.

"Trang cuối," anh ta nói. "Tôi nhớ ra hồi tháng trước."

Ngọc lật đến trang cuối.

Chữ run, viết to, một dòng.

Ngoài hành lang, vợ anh ta đi theo họ ra tận cửa.

"Cô ơi," chị ấy nói. "Cô nói thật với tôi. Chồng tôi có điên không?"

Ngọc đứng lại.

Cô đã định nói một câu tử tế. Cái câu người ta hay nói. Rồi cô nhìn cái mặt người đàn bà ấy, cái mặt của một người đã ba năm sống với một câu hỏi mà không ai chịu trả lời thẳng, và cô nghĩ tới bà cụ Nhàn nằm bốn năm gọi tên một người không có thật, và tới ông Cẩn bảy mươi tám tuổi đứng giữa sân đình không xưng nổi một cái tên.

"Không," Ngọc nói. "Anh ấy không điên. Có người lấy mất tên anh ấy, và anh ấy là người duy nhất trong cả cái chuyện này biết mình bị mất."

Người đàn bà đứng đấy giữa hành lang bệnh viện, và chị ấy bắt đầu khóc, và chị ấy vừa khóc vừa cười.

"Ba năm," chị ấy nói. "Ba năm mới có một người nói câu ấy với tôi."

1. Rối loạn giải thể nhân cách (depersonalization) là một rối loạn tâm thần có thật, người bệnh cảm thấy bản thân không thật, như quan sát chính mình từ bên ngoài; đây là chẩn đoán y khoa được công nhận, không phải cách nói ẩn dụ.