Sân chung khu tập thể Nam Thành, chín giờ sáng, đông người hơn Vọng dám hy vọng.

Có người đi xe máy tới, có người đi taxi, có một chiếc xe bảy chỗ chở cả một đại gia đình ba thế hệ, và có cả cụ bà chín mươi hai tuổi ngồi xe lăn, con cháu đẩy vào giữa sân, mắt cụ nhìn quanh những dãy nhà quen thuộc với vẻ vừa mừng vừa xót.

Cây bàng già trơ trụi lá vẫn đứng đó, và dưới gốc cây, ai đó đã kịp mang tới một cái bàn nhỏ, bày mấy đĩa hoa quả, một bó hương.

Miên đứng cạnh Vọng, tay vẫn cầm cuốn sổ nhưng không viết gì, chỉ nhìn.

"Tôi chưa từng thấy cảnh này bao giờ," cô nói khẽ. "Người ta hay viết về khu tập thể như một chỗ nghèo khổ, chật chội, ai cũng mong thoát khỏi càng sớm càng tốt. Không ai viết về cái này."

"Cái gì ạ?"

"Cái này," Miên chỉ tay một vòng quanh sân, nơi những người xa lạ với nhau đang ôm nhau khóc, đang cười, đang chỉ tay lên từng ban công kể chuyện cũ. "Bốn mươi mốt gia đình bỏ cả một buổi sáng làm việc, chỉ để tới nói lời tạm biệt với mấy bức tường sắp bị phá."

Vọng đứng nép vào một góc, không cần ai chú ý tới mình, và anh cảm được rõ hơn bao giờ hết cái lớp sương lạnh mỏng phủ khắp năm dãy nhà đang chuyển động, như hàng chục người đang len ra khỏi từng căn hộ, đứng lẫn vào giữa đám đông người sống, không ai nhìn thấy họ nhưng ai cũng cảm được một luồng gió nhẹ bất thường thổi qua sân, dù trời hôm đó lặng gió.

Ông Tạo đứng ở đúng chân cầu thang B, nơi ông vẫn đứng gác suốt ba mươi bảy năm, nhìn đám đông với ánh mắt của người đang được dự chính đám tang của mình, muộn sáu năm nhưng vẫn kịp.

Một người đàn ông trung niên bước tới, đứng đúng chỗ đó, không biết mình đang đứng cạnh ai.

"Chào bác Tạo," người đàn ông nói to, giọng hơi run, cho cả sân cùng nghe thấy. "Cháu là thằng Kỳ, con ông Kỳ tầng ba ngày xưa. Bác chắc không nhớ cháu đâu, cháu lớn rồi, xấu trai hơn hồi bé nhiều." Ông cười, nhưng mắt đỏ hoe. "Cháu vẫn nhớ cái lần bác nhảy xuống bể nước cứu cháu. Cháu chưa từng cảm ơn bác đàng hoàng. Cảm ơn bác. Cảm ơn bác đã giữ khu này an toàn suốt bấy nhiêu năm."

Lớp sương quanh chân cầu thang sáng lên một thoáng, nhẹ, ấm, khác hẳn màu lạnh mọi khi.

Ở góc sân bên kia, một người phụ nữ ngoài sáu mươi đứng trước cửa một căn hộ tầng một, tay ôm một cái nồi gang cũ, méo mó, ám khói đen ở đáy.

"Đây là nồi bà Xuyến cho tôi mượn nấu cỗ hồi con gái tôi lấy chồng," bà nói với đứa cháu đi cùng, giọng nghẹn. "Mượn xong định trả mà bà mất trước khi tôi kịp mang sang. Giữ mãi tới giờ, không nỡ vứt, cũng không dám dùng."

Bà đặt cái nồi xuống bậc cửa, cúi đầu thật thấp.

"Bà Xuyến ơi, tôi trả nồi cho bà đây. Cảm ơn bà những năm tháng ở gần nhau, tối lửa tắt đèn có nhau."

Không ai trong sân nhìn thấy gì khác thường, nhưng Vọng thấy rõ một lớp sương nhỏ, ấm áp, cúi xuống bên cạnh cái nồi gang một thoáng rồi tan biến, nhẹ nhàng như một hơi thở dài cuối cùng được trút ra sau nhiều năm nín lại.

Buổi lễ kéo dài tới gần trưa. Người ta thắp hương, kể chuyện, chụp ảnh trước những bức tường sắp không còn, có người mang cả một tấm biển gỗ khắc tên khu tập thể, định xin giữ lại làm kỷ niệm.

Khi đám đông bắt đầu tản dần, Vọng đi một vòng cuối quanh sân, và lần này khi anh chạm vào cái giác quan quen thuộc, anh không còn cảm thấy cái lớp sương lạnh phủ khắp nơi nữa. Chỉ còn vài vệt mỏng, nhẹ, đang tan dần theo từng bước chân người sống rời đi, như sương sớm gặp nắng.

Miên đứng cạnh anh, nhìn năm dãy nhà lần cuối trước khi máy xúc sẽ tới vào chiều hôm đó.

"Anh làm được rồi đấy," cô nói, không rõ cô đang nói về việc gì, chỉ là cô cảm nhận được có gì đó đã hoàn tất, dù không hiểu hết.

"Không phải con," Vọng nói. "Là bốn mươi mốt gia đình kia."

Anh nhìn đám đông đang dần rời khỏi sân, tiếng xe máy nổ máy, tiếng chào tạm biệt vang lên rời rạc khắp lối ra, và anh nghĩ, đây có lẽ là lần đầu tiên trong suốt nhiều năm làm việc này, anh được đứng nhìn một kết thúc trọn vẹn mà không phải là người duy nhất chứng kiến nó.

1. Tục lệ thắp hương, làm lễ tạ ơn nơi ở cũ trước khi phá dỡ hoặc chuyển nhà là một thực hành dân gian phổ biến ở nhiều vùng Việt Nam, thể hiện lòng biết ơn với "đất có Thổ Công".