Hai ngày sau buổi nói chuyện với ông Thức, một hồ sơ mới tới tay Vọng, một cụ bà mất trong viện dưỡng lão, không người thân trực hệ, chỉ có một người cháu họ xa đứng ra lo liệu, không mấy mặn mà với thủ tục.

Đây đúng là kiểu hồ sơ dễ bị đẩy nhanh nhất, không ai giám sát, không ai chờ đợi tha thiết. Nếu là trước đây, có lẽ Vọng cũng sẽ xử lý nhanh gọn như bao Vụ đơn giản khác. Nhưng lần này, anh quyết định làm mọi bước kỹ lưỡng hơn hẳn mức cần thiết, ghi chép tỉ mỉ từng chi tiết nhỏ, xin thêm hai buổi gặp với người cháu họ dù một buổi có lẽ đã đủ.

"Anh làm vậy để làm gì?" Sênh hỏi, khi thấy Vọng dành cả buổi chiều chỉ để xác minh lại một chi tiết nhỏ trong lời khai, điều mà bình thường không cần thiết tới mức đó.

"Ông Thức nói với tôi, hãy để việc làm của mình nói thay," Vọng nói, không ngừng tay ghi chép. "Tôi không thể chứng minh mình trong sạch bằng lời, vậy thì tôi sẽ để mọi hồ sơ từ giờ tới lúc kết thúc điều tra đều sạch sẽ tới mức không ai có thể bắt bẻ được điều gì."

Sênh nhìn anh một lúc, rồi khẽ gật đầu, không nói thêm, chỉ lặng lẽ giúp anh đối chiếu lại từng con số trong hồ sơ.

Người cháu họ, ban đầu tỏ ra khó chịu vì phải gặp Vọng tới hai lần, dần dần thay đổi thái độ khi thấy anh kiên nhẫn lắng nghe từng chi tiết nhỏ về cuộc đời cụ bà, những điều mà chính anh ta cũng không ngờ mình còn nhớ được.

"Tôi không thân với bà lắm," anh ta thú nhận ở buổi gặp thứ hai, giọng có phần áy náy. "Nhưng nghe anh hỏi kỹ vậy, tôi mới nhớ ra hồi nhỏ bà hay kể chuyện cổ tích cho tôi nghe mỗi lần ba mẹ gửi tôi qua chơi. Lâu rồi tôi không nghĩ tới chuyện đó."

Vọng ghi lại chi tiết ấy, không phải vì cần thiết cho hồ sơ, mà vì anh biết, đôi khi chính những chi tiết tưởng như thừa thãi lại là thứ khiến một cuộc đời được nhớ tới trọn vẹn hơn.

Hồ sơ đóng đúng luật, đúng kỳ, không một sơ suất nào, và trong báo cáo cuối cùng, Vọng ghi chú thêm một dòng hiếm khi anh viết: chi tiết về những câu chuyện cổ tích, như một cách để cụ bà không chỉ là một cái tên khép lại đúng thủ tục, mà là một người từng để lại dấu ấn dịu dàng trong ký ức một đứa trẻ.

Tối đó, khi Sênh mang hồ sơ này nộp cùng báo cáo định kỳ lên hội đồng, một trong những vị Phán quan giám sát nhận xét ngắn gọn rằng đây là một trong những hồ sơ tỉ mỉ nhất họ từng thấy trong nhiều tháng qua.

Sênh kể lại điều đó cho Vọng, không giấu được nụ cười nhẹ. "Có lẽ ông Thức nói đúng. Không cần chứng minh gì bằng lời, chỉ cần tiếp tục làm đúng, làm tốt."

Vọng gật đầu, dù biết rõ một hồ sơ tỉ mỉ không thể xóa sạch mọi nghi vấn đang treo lơ lửng trên đầu mình, nhưng ít nhất, đó là điều duy nhất trong tầm tay anh có thể làm lúc này, và anh sẽ tiếp tục làm nó, hồ sơ này qua hồ sơ khác, cho tới khi mọi chuyện được sáng tỏ.

Vài ngày sau, Tam Phán cho gọi Vọng tới một lần nữa, lần này không phải để hỏi cung, chỉ để thông báo về tiến độ. "Ta đã xem qua những hồ sơ con xử lý gần đây," bà nói, giọng vẫn giữ nguyên sự điềm tĩnh quen thuộc. "Cẩn trọng hơn hẳn mức thông thường. Ta không nói điều đó xóa được nghi vấn ban đầu, nhưng nó cho thấy con vẫn đang làm đúng phần việc của mình, dù đang chịu áp lực không nhỏ."

"Con cảm ơn bà đã ghi nhận," Vọng nói, cúi đầu.

"Cuộc điều tra chính về cửa Chín vẫn đang tiếp diễn," Tam Phán nói thêm. "Phần liên quan tới con, ta sẽ đề xuất tạm gác lại, không phải vì đã có kết luận, mà vì ta tin việc tập trung vào vấn đề lớn hơn quan trọng hơn lúc này. Nhưng con cần hiểu, đây không phải một sự tha bổng, chỉ là một sự ưu tiên."

Vọng gật đầu, cảm thấy một phần gánh nặng vơi đi, dù biết rõ câu hỏi ấy vẫn còn đó, chỉ tạm lùi lại phía sau, chờ một ngày nào đó quay trở lại.

Rời khỏi cửa Ba, anh đứng lại một lúc, nhìn ra khoảng sân trước cửa, nơi ánh sáng nhạt của Địa Phủ hắt xuống nền đá cũ. Anh nghĩ tới cụ bà và những câu chuyện cổ tích, tới ông Thức và tấm lưới vá dở, tới tất cả những điều nhỏ bé đã giúp anh đứng vững qua những ngày vừa rồi. Có lẽ, anh nghĩ, đó chính là cách công lý thật sự vận hành, không phải bằng một lời tuyên bố lớn lao, mà bằng vô số việc nhỏ được làm đúng, lặp đi lặp lại, cho tới khi chúng tự cộng lại thành một điều gì đó vững chắc hơn bất cứ lời biện hộ nào.

1. Trong công tác hồ sơ hành chính đối với người mất không có gia đình gần gũi, việc thu thập đầy đủ câu chuyện đời sống, dù không bắt buộc theo quy định tối thiểu, thường được xem là một thực hành tốt giúp lưu giữ ký ức trọn vẹn hơn về người đã khuất, đặc biệt khi không còn nhiều người thân để kể lại sau này.