Sau ba đêm liền lật hồ sơ lưu trữ, Sênh tìm thấy điều cô đang tìm, không phải một, mà là bốn ghi chú cũ mang cùng lối viết, trải dài suốt gần sáu năm về trước.

"Toàn những vụ rất nhỏ," Sênh nói, xếp bốn tập hồ sơ cũ ra trước mặt Vọng. "Một hồ sơ người vô gia cư không ai nhận, một cụ già neo đơn, hai trường hợp không có gia đình đứng ra khai báo đầy đủ. Ghi chú cùng lối viết này xuất hiện, gợi ý xử theo điều khoản rút gọn, và lần nào cũng được chấp thuận, không ai phản đối, vì đằng nào cũng không có ai đại diện lên tiếng."

"Nghĩa là việc này đã xảy ra từ lâu, chỉ là trước giờ không gây hậu quả rõ ràng vì không ai bị mất mát thật sự?"

"Đúng vậy," Sênh nói, giọng nặng nề. "Những hồ sơ không có ai lên tiếng thì bị đẩy nhanh mà không ai để ý. Chỉ tới khi việc này áp dụng cho một hồ sơ có gia đình sống thật sự quan tâm, như bà Tuyết, thì hậu quả mới lộ ra."

Sênh lật mở một trong bốn tập, chỉ vào dòng ghi chú ngắn gọn về một cụ ông không rõ danh tính, mất trong một đêm mưa gần bến xe cũ. "Cụ này, hồ sơ ghi chỉ có một người bán nước gần đó xác nhận sơ sơ vài lần gặp mặt, không rõ quê quán, không người thân. Bị đóng chỉ trong nửa ngày, không có bất cứ nỗ lực xác minh thêm nào."

Vọng nhìn dòng chữ ấy, cảm giác nặng nề càng lúc càng rõ. Cụ già ấy có thể đã có một cuộc đời dài với biết bao điều muốn kể, nhưng chẳng ai buồn ngồi lại đủ lâu để nghe.

Vọng ngồi im rất lâu, nhìn bốn tập hồ sơ cũ. Anh không thấy giận dữ như lúc phát hiện việc bà Tuyết bị đẩy đi sớm, mà thấy một nỗi buồn khác, sâu hơn, lặng lẽ hơn.

"Vậy suốt sáu năm nay, có bao nhiêu hồn đã bị đẩy đi mà không ai từng biết?" anh hỏi, giọng khẽ.

Sênh không trả lời ngay, chỉ lắc đầu chậm. "Em không dám đoán con số. Nhưng nếu tính cả những hồ sơ không có ai đại diện lên tiếng, có thể nhiều hơn bốn lần này rất nhiều."

Ý nghĩ đó khiến Vọng lạnh người hơn cả những đêm anh từng ngồi một mình bên bãi giữa. Không phải vì quy mô của việc đang xảy ra, mà vì cách nó chọn đúng những người ít có tiếng nói nhất để bắt đầu, những hồn không ai chờ đợi, không ai hỏi han, dễ dàng biến mất khỏi hệ thống mà không để lại dấu vết nào đáng chú ý.

"Nếu người này đã làm việc này sáu năm mà không bị phát hiện," Vọng nói, "thì việc bà Tuyết bị lộ ra chắc không nằm trong tính toán của họ."

"Có thể là vậy," Sênh gật đầu. "Trước giờ họ luôn chọn những hồ sơ an toàn, không ai đủ sức hoặc đủ quan tâm để phát hiện. Vụ bà Tuyết có lẽ là lần đầu tiên họ tính sai, hoặc quá tự tin rằng gia đình sẽ không kịp hòa giải đúng lúc."

Vọng gấp bốn tập hồ sơ cũ lại, xếp cẩn thận thành một chồng riêng, đặt cạnh hai mảnh giấy lạ đã thu thập được. "Chúng ta cần tìm ra người này trước khi họ chọn sai lần nữa, và lần sau có thể không chỉ là một gia đình đau lòng thêm vài ngày."

Sênh nhìn anh, ánh mắt vừa lo lắng vừa có phần yên tâm hơn khi thấy Vọng không còn chỉ đứng chờ mọi chuyện xảy đến, mà đã thật sự bước vào cuộc tìm kiếm cùng cô.

Trên đường về, Vọng ghé qua quán quen gặp Miên một lát, không định kể gì về cuộc điều tra, chỉ muốn ngồi cùng cô một chút sau một đêm dài lật hồ sơ cũ.

"Dạo này em cũng đang để ý một chuyện," Miên nói, lật cuốn sổ tay riêng, không biết Vọng đang nghĩ tới điều gì gần giống vậy. "Càng ngày càng nhiều gia đình dùng đúng một mẫu điếu văn có sẵn từ bên dịch vụ tang lễ, không sửa câu nào. Em không chắc đó là vì người ta bận, hay vì có ai đó đang cố tình khiến mọi thứ trở nên nhanh gọn hơn, kể cả những chuyện lẽ ra cần chậm lại."

Vọng nhìn cô, một thoáng lạ lùng dâng lên trong lòng khi nhận ra hai người, theo hai hướng hoàn toàn khác nhau, dường như đang chạm vào cùng một câu hỏi lớn hơn nhiều so với công việc riêng của mỗi người.

"Có khi cái nhanh gọn ấy," anh nói, chọn từ cẩn thận, "không phải lúc nào cũng vô hại như người ta tưởng."

Miên nhìn anh một lúc, không hỏi thêm, chỉ gật đầu, như thể câu nói ấy chạm đúng vào điều cô cũng đang mơ hồ cảm nhận nhưng chưa gọi tên được. Cô ghi vội một dòng vào cuốn sổ tay, rồi gấp lại, không nói thêm gì nữa suốt phần còn lại của buổi tối.

1. Trong công tác quản lý hồ sơ hành chính đối với những trường hợp không có người thân đại diện (người vô gia cư, người neo đơn không có gia đình), việc thiếu vắng bên giám sát hoặc khiếu nại thường khiến các sai sót hoặc bất thường trong xử lý hồ sơ khó bị phát hiện hơn so với những trường hợp có gia đình theo dõi sát sao. Đây là một vấn đề được nhiều nghiên cứu về quản trị công nhận diện.