Bến Sáo hiện ra sau một khúc quanh đê, nhỏ hơn Vọng tưởng tượng khi nghe Sênh kể lần đầu: một bãi đất trống ven sông, vài cây gạo già đứng lẻ loi, và một dãy lán bạt dựng tạm chạy dọc bờ, mỗi lán một cái bàn thờ, một bát hương, một tấm ảnh còn thơm mùi giấy in.

Mùi nhang trầm quyện với mùi bùn non và mùi mưa vừa tạnh, đặc quánh trong không khí tới mức Vọng phải hít thở chậm lại để không thấy nghẹt. Tiếng khóc rải rác từ nhiều hướng, không đồng loạt, mỗi lán một nhịp đau riêng, tạo thành một thứ âm thanh nền kỳ lạ, vừa hỗn loạn vừa có trật tự.

Anh xách theo giỏ mật, dáng đi chậm rãi của một người bán hàng rong tình cờ ngang qua, len giữa đám đông đang tụ tập trước các lán tang. Không ai để ý tới anh, và đó chính là điều anh cần.

Giữa đám đông người sống, anh nhận ra những bóng mờ lẩn khuất gần các bàn thờ, một số đứng lặng nhìn di ảnh của chính mình, một số khác dường như chưa hiểu chuyện gì đã xảy ra, cứ quanh quẩn gần người thân đang khóc mà không biết làm sao để chạm vào họ.

Một cụ già bán nước chè dạo, gánh hàng đặt tạm bên gốc gạo, lắc đầu nói chuyện với một người khách quen.

"Làng này từ trước tới giờ có đám tang nào lớn thế đâu," bà nói, rót nước ra chén, tay run run. "Hai mươi hai cái bát hương dựng cùng lúc, tôi sống đến chừng này tuổi mới thấy lần đầu."

Người khách gật đầu, không nói gì thêm, chỉ đưa mắt nhìn về phía dãy lán, nơi từng nhóm người mặc áo tang trắng đứng túm tụm, có người ngồi thụp xuống đất vì kiệt sức, có người đứng thẫn thờ không còn nước mắt để khóc tiếp.

Vài chiếc xe cứu thương và xe của đài truyền hình địa phương đậu thành hàng dài dọc con đường đất dẫn vào bến, tài xế ngồi tựa lưng vào cửa xe, gương mặt cũng mệt mỏi không kém những người họ chở tới. Một nhóm tình nguyện viên mặc áo xanh phát nước suối và khăn giấy cho những ai cần, len lỏi giữa các lán mà không làm phiền tới nghi thức đang diễn ra.

Chính quyền xã đã cho dựng thêm mấy dãy bàn ghế nhựa dọc bờ đê, phát cơm hộp và nước uống miễn phí cho những gia đình từ xa tới, không kịp chuẩn bị gì. Một chiếc loa phóng thanh cũ kỹ treo trên cây gạo, thỉnh thoảng phát ra thông báo ngắn gọn về giờ giấc làm lễ chung, giọng người đọc cố giữ bình thản nhưng vẫn run ở vài chỗ.

Vọng đi ngang một lán, nơi hai đứa trẻ chừng mười tuổi ngồi thu lu bên cạnh bà nội, không khóc, chỉ nhìn dòng người qua lại với ánh mắt ngơ ngác của những đứa trẻ chưa hiểu hết chuyện gì vừa xảy ra với cha mẹ mình. Một lán khác, một người đàn ông trung niên đứng lặng, tay siết chặt một chiếc áo len cũ của vợ, thứ ông vừa mang từ nhà ra để đặt cạnh bát hương cho ấm.

Vọng đi dọc theo dãy lán, mắt lướt qua từng cái tên viết trên di ảnh, cố ghi nhớ để đối chiếu sau này với danh sách hồ sơ Sênh đã lập. Phần lớn các gia đình quây quần đông đủ, có già có trẻ, tiếng khóc lẫn tiếng dỗ dành nhau.

Nhưng tới gần cuối dãy lán, anh khựng bước.

Ba bàn thờ dựng liền nhau, chung một mái bạt, chung một khoảng sân nhỏ trước mặt. Không có ai khóc ở đó. Chỉ có một người phụ nữ đứng thẳng lưng, tóc bạc búi gọn, mặc áo nâu sờn, đôi mắt ráo hoảnh nhìn thẳng vào ba tấm di ảnh, không chớp.

Bà không giống những người khác quanh đó. Không phải vì bà không đau, Vọng đủ tinh ý để nhận ra nỗi đau vẫn hằn rõ trên từng đường nét khuôn mặt bà, chỉ là bà giữ nó lại theo một cách khác, một cách không cho phép nước mắt rơi trước mặt người lạ.

Anh dừng chân, đứng cách một khoảng lễ phép, nhìn ba tấm di ảnh: một người đàn ông trung niên, một người phụ nữ trẻ, và một đứa trẻ chưa đầy sáu tuổi.

Có một điều gì đó trong dáng đứng bất động của bà khiến Vọng, dù đã quen với đủ loại đau thương trong nghề, vẫn phải dừng lại lâu hơn bình thường trước khi bước tiếp.

Một người đàn ông trẻ, mặc áo sơ mi công sở dù đang đứng giữa bãi đất bùn lầy, tiến lại gần bà, tay cầm một tập tài liệu bọc trong túi ni lông trong suốt để tránh ướt. Anh ta cúi đầu chào, giọng nhẹ nhàng, kiểu giọng của người làm dịch vụ quen tiếp xúc với tang gia.

Vọng đứng nán lại, giả vờ chỉnh lại quai giỏ mật, tai vẫn hướng về phía cuộc trò chuyện sắp diễn ra, cảm giác việc gì đó quan trọng đang chuẩn bị xảy ra ngay trước ba bàn thờ lặng lẽ nhất trong cả dãy lán.

Xa xa, tiếng loa phóng thanh lại vang lên, thông báo giờ làm lễ chung sắp bắt đầu, giọng người đọc lần này nghẹn hẳn giữa câu, phải dừng lại vài giây trước khi đọc tiếp phần còn lại.