Bảo không ngủ được.

Không phải vì cái giường — dù giường gỗ khảm xà cừ thật ra êm hơn cô tưởng, chăn lụa mỏng tang thơm mùi hoa nhài. Không phải vì tiếng mưa đêm lộp bộp trên mái ngói, cũng không phải tiếng con hạc đồng hồ cất tiếng kêu một lần rồi thôi lúc canh ba. Cô không ngủ được vì não cô đang chạy một vòng lặp không tắt được, cứ như máy tính bị treo với cửa sổ thông báo lỗi duy nhất: Ngươi sắp bị gả cho một gã ác nhân.

Thông tin này cô thu thập được từ khoảng mười hai câu chuyện xì xầm của bọn tì nữ trong bữa cơm chiều.

Sự việc diễn ra thế này: Bảo vừa ổn định được tư thế ngồi đúng kiểu con nhà quan — lưng thẳng, tay đặt trên đùi, nhìn xuống bát chè hạt sen với vẻ thanh tao đủ khiến Kim Liên thở phào — thì con bé Thúy Vân, tám tuổi, mồm miệng nhanh như chớp, buột ra một câu:

"Tiểu thư ngất vì nghĩ đến hôn sự với công tử Đặng hay vì nóng quá ạ?"

Bát chè suýt đổ xuống áo.

Bảo kịp trấn tĩnh. Đặt bát xuống. Hít thở. Nhớ lại tất cả những gì mình học được trong bốn năm đại học về cách kiềm chế cảm xúc khi đọc tư liệu lịch sử đau lòng. Rồi hỏi, bằng giọng đều đều nhất có thể:

"Hôn sự nào vậy?"

Tên đầy đủ là Đặng Văn Minh. Con trai trưởng của quan Đô Sát Ngự Sử Đặng Văn Thành — người nổi tiếng trong kinh thành Huế với biệt danh không chính thức là "Mặt Đá Đường Hào." Không phải vì ông đẹp trai. Mà vì bất kỳ ai bị ông Đô Sát lập tấu đàn hặc đều có cơ hội rất cao kết thúc cuộc đời ở nơi không mấy sang trọng.

Con trai ông, Đặng Văn Minh, hai mươi ba tuổi, đã có hai nàng hầu, tính tình ngang ngược, học hành thì làng nhàng nhưng bù lại có cha là người quyền thế nhất nhì bộ Lại. Cha Ngọc Lan — tức cha của Bảo về mặt pháp lý hiện tại — Tham tri Bộ Lễ Phan Hữu Định, đã nhận lời gả con gái từ hai tuần trước, trong một bữa tiệc mà theo Kim Liên kể thì "quan lớn uống trà xong là gật đầu luôn ạ."

Gật đầu luôn. Không hỏi con gái. Không thông báo con gái. Chỉ gật đầu. Luôn.

Bảo ngồi nghe hết câu chuyện rồi đặt đũa xuống với vẻ bình thản không tự nhiên.

"Vậy thôi," cô nói.

"Dạ," Kim Liên gật đầu, rõ ràng vẫn đang theo dõi xem tiểu thư có ngất lần nữa không.

"Con người ta không được hỏi ý kiến à."

"Dạ... đây là lệnh của quan lớn ạ."

"Quan lớn là cha tiểu thư."

"Vâng ạ."

"Cha tiểu thư gả con gái mà không hỏi tiểu thư."

"Thưa... đó là thông lệ ạ."

Bảo nhìn Kim Liên một hồi. Con bé nhìn lại, mắt chớp chớp lo lắng. Thúy Vân thì đã khôn ngoan rút lui sang góc phòng, giả vờ gấp khăn.

"Ừ," Bảo cuối cùng nói. "Được rồi. Thông lệ."

Rồi cô ăn tiếp bát chè, không nói thêm gì nữa.

Nhưng giờ là canh ba, cô nằm nhìn trần nhà và trong đầu thì đang có một cuộc tranh luận rất ồn ào.

Một phần của Bảo — phần đã học lịch sử bốn năm, đã đọc hàng trăm trang tư liệu về phụ nữ thời Nguyễn, đã viết luận văn về "Hôn nhân và địa vị xã hội trong xã hội Đại Nam thế kỷ XIX" — phần đó hiểu. Đây là năm 1830. Phụ nữ không có tiếng nói trong hôn sự. Cha mẹ đặt đâu con ngồi đó. Điều này không phải ác ý của cha Ngọc Lan — đây là hiện thực của thời đại.

Phần còn lại của Bảo, phần đã lớn lên với internet và tư tưởng bình đẳng giới, phần đó đang hét rất to: Không ai hỏi ý kiến con à?!

Và còn một vấn đề khác, thực tế hơn: Đặng Văn Minh.

Bảo không biết nhiều về cá nhân Đặng Văn Minh cụ thể. Nhưng cô biết về cha ông ta. Quan Đô Sát Ngự Sử Đặng Văn Thành là nhân vật có thật trong sử liệu — cô đã đọc tên ông trong một số tài liệu về triều Minh Mạng, người nổi tiếng với những bản tấu đàn hặc quan lại bất tài và cả những kẻ dám đứng về phía sai trong các vụ tranh giành quyền lực. Gia đình như thế thì con trai... cô không dám nghĩ tiếp.

Ngọc Lan thật sự ngất vì hôn sự này. Điều đó cô đã hiểu.

Câu hỏi là: Bảo phải làm gì bây giờ?

Sáng hôm sau, cô dậy sớm hơn mọi ngày. Kim Liên còn đang ngủ gật trên chiếc ghế nhỏ ngoài màn thì Bảo đã ngồi dậy, tự chải tóc — hoặc cố gắng tự chải, vì mái tóc dài đến lưng này thực sự là một thử thách kỹ thuật — rồi ngồi trước án thư.

Trên án thư có bức tranh thêu.

Cô đặt nó xuống hôm qua sau khi nghe chuyện hôn sự, không đủ tinh thần để xem xét tiếp. Giờ nhìn lại, bức tranh nhỏ chừng bằng tờ giấy A4, thêu trên lụa vàng, hình ảnh một cô gái đứng trước khung cửi, mặc áo ngũ thân xanh lam, xung quanh là những làn khói mỏng kỳ lạ.

Đây là cái đã đưa mình đến đây. Bảo chắc chắn điều đó. Hôm mình cầm lên xem trong phòng nghiên cứu, ánh sáng lạ bắt đầu le lói từ những đường chỉ thêu, và tiếp theo mình đã... đây.

Câu hỏi là: làm sao để về?

Cô nghiêng đầu nhìn bức tranh. Bức tranh nhìn lại, im lặng và không hữu ích.

Được rồi. Mình không thể về ngay. Vậy mình phải tồn tại được ở đây đủ lâu để tìm ra cách. Và để tồn tại, mình không thể để bị gả cho Đặng Văn Minh, vì nếu ra khỏi nhà này — ra khỏi căn phòng có bức tranh thêu này — khả năng tìm được đường về sẽ bằng không.

Logic đơn giản và lạnh lùng như bài toán đại số.

"Tiểu thư hỏi chuyện hôn sự ạ?"

Kim Liên tròn mắt. Rõ ràng con bé không ngờ tiểu thư, người vừa ngất xỉu vì chuyện này hôm qua, lại chủ động nhắc đến.

"Không phải hỏi," Bảo nói, đang cố giữ giọng điềm tĩnh như một tiểu thư con nhà quan được dạy dỗ đàng hoàng. "Chỉ muốn biết thêm. Khi nào thì... lễ?"

"Thưa, quan lớn chưa định ngày ạ. Nhưng gia đình họ Đặng đã cho người qua hỏi. Theo lễ thì phải có lễ vấn danh trước, rồi lễ nạp tài..."

"Còn bao lâu?"

"Dạ, có lẽ... một tháng? Hoặc hơn ạ. Quan lớn sẽ nhờ thầy xem ngày lành."

Một tháng. Bảo nhẩm tính. Đủ để làm gì đó, nếu cô nghĩ ra được cái gì đó.

"Kim Liên," cô nói sau một hồi. "Tiểu thư muốn xin phép cha vào chào hỏi sáng nay. Có thể sắp xếp được không?"

Kim Liên lại tròn mắt lần nữa. Rồi gật đầu, rõ ràng đã quyết định rằng tiểu thư hôm nay có điều gì đó khác thường nhưng chưa xác định được là tốt hay xấu.

Tham tri Phan Hữu Định là người đàn ông khoảng năm mươi tuổi, tóc đã điểm bạc nhưng dáng người còn thẳng, mặc áo lam trong bữa sáng với vẻ người quen thứ tự kỷ cương. Ông nhìn con gái bước vào với cái nhìn không hoàn toàn là ngạc nhiên — rõ ràng đã được báo trước — nhưng có chút dè chừng.

"Lan nhi có việc gì?"

Bảo cúi đầu chào đúng cách — cô đã quan sát Kim Liên và các người hầu đủ lần để bắt chước được, và đây là khoảnh khắc cô cảm ơn bản năng sinh tồn của mình. "Thưa cha. Con nghe nói có tin vui về hôn sự. Con muốn vào thăm cha."

Ông Tham tri nhìn con gái một hồi. "Nghe ai nói?"

"Trong phủ ai cũng biết ạ." Bảo ngừng một giây. "Con cũng biết cha lo lắng cho tiền đồ của con. Cha sắp xếp hôn sự là cha thương con."

Câu đó cô đã nghĩ ra từ canh ba đêm qua. Không phải vì cô tin vào nó hoàn toàn. Mà vì đây là năm 1830 và cô không có quyền lực gì, nhưng cô có thể dùng ngôn ngữ mà người thời này hiểu được.

Ông Tham tri có vẻ hài lòng. "Lan nhi hiểu chuyện hơn cha nghĩ."

"Chỉ là con còn... chưa kịp chuẩn bị tâm lý ạ." Bảo chọn từng chữ cẩn thận. "Con xin cha cho con thêm thời gian để chuẩn bị, để không thất lễ trong các nghi thức. Con muốn xứng đáng với gia đình họ Đặng."

Đó là cách nói của người muốn hoãn mà không dám nói thẳng là muốn hoãn. Cô biết điều đó. Hy vọng cha Ngọc Lan không nhận ra.

Ông Tham tri nhìn con gái thêm một lúc, rồi gật đầu. "Cha sẽ để thầy xem ngày tốt. Lễ vấn danh chưa vội."

Bảo cúi đầu. Tim cô đập hơi nhanh hơn bình thường. Thêm thời gian. Đủ để làm gì đó.

Buổi chiều, có khách.

Không phải khách thường. Tì nữ chạy vào báo với vẻ mặt căng thẳng kiểu "có chuyện lớn" rằng phu nhân họ Đặng — mẹ của Đặng Văn Minh — đã đến thăm hỏi, ngồi trong phòng khách với bà mẹ Ngọc Lan.

Bảo ngồi trong phòng, nhìn ra khoảng sân qua cửa sổ.

"Họ đến xem mặt con à?" cô hỏi Thúy Vân.

Con bé gật đầu rất nhanh. "Dạ, phu nhân mang theo một thị nữ và một bà già — nghe nói là bà mối ạ."

Bà mối. Bảo nhẩm từ đó trong đầu. Trong xã hội Nguyễn, bà mối là nhân vật không thể thiếu trong hôn nhân môn đăng hộ đối — người đi lại giữa hai nhà, dàn xếp lễ nghĩa, đảm bảo mọi thứ đúng với phép tắc.

Họ đang đẩy nhanh tiến độ. Ý nghĩ đó làm cô nhíu mày.

"Tiểu thư có phải ra chào không?" Kim Liên hỏi, giọng lo lắng.

Bảo ngừng một giây. Rồi đứng dậy, vuốt thẳng áo — hành động này cô đã tập được hai mươi bốn tiếng qua, dù cái áo ngũ thân vẫn khiến cô cảm giác như đang mặc rèm cửa.

"Ra chứ," cô nói. "Con gái nhà gia giáo thì phải ra chào khách."

Kim Liên nhìn cô với vẻ không chắc chắn, nhưng đi theo.

Phòng khách chính của phủ Tham tri là căn phòng rộng, trên tường treo câu đối chữ Hán, trên án thờ có bình hoa và lọ trầm đang tỏa khói mỏng. Bà mẹ Ngọc Lan — bà Phan phu nhân — đang ngồi tiếp khách với dáng vẻ đúng mực, mặt không để lộ cảm xúc gì.

Phu nhân họ Đặng là người đàn bà khoảng bốn mươi lăm, ăn mặc sang trọng nhưng ánh mắt sắc lạnh. Bà nhìn Bảo bước vào với cái nhìn đánh giá không che giấu — từ đỉnh đầu đến gót chân — kiểu nhìn của người mua đồ đang kiểm tra hàng.

Bảo cảm thấy một phần trong cô — phần thế kỷ 21 — nổi giận.

Nhưng phần còn lại, phần đang cố sống sót, điều chỉnh mặt thành nụ cười lịch sự, cúi đầu chào đúng phép.

"Thưa phu nhân."

"Lan nhi của chị đây à." Phu nhân họ Đặng nói với bà Phan phu nhân, giọng mang vẻ bình phẩm thoải mái như thể Bảo không đứng ngay đó. "Trông khỏe mạnh hơn ta tưởng. Nghe nói hôm qua không được khỏe?"

"Tiểu thư đã khỏe rồi ạ," Kim Liên nhanh nhảu đáp thay.

Bảo nhìn thẳng vào phu nhân họ Đặng. "Vâng, con đã khỏe. Cảm ơn phu nhân đã quan tâm."

Có một khoảnh khắc ngắn mà phu nhân họ Đặng có vẻ hơi bất ngờ — có lẽ vì tiểu thư nhà người ta nhìn thẳng vào mình thay vì nhìn xuống đất. Nhưng bà lập tức lấy lại vẻ từ tốn.

"Tốt. Con gái khỏe mạnh là phúc cho nhà chồng."

Bảo tiếp tục mỉm cười. Trong đầu cô thì đang nghĩ: Nhà chồng. Nhà chồng của ai? Con chưa đồng ý gì hết.

Nhưng ngoài miệng thì im lặng. Vì cô biết mình đang chơi trò chơi dài hơi, không phải cuộc đua nước rút. Và trong trò chơi này, im lặng đúng lúc cũng là một nước đi.

Đêm hôm đó, sau khi khách về và phủ đã yên tĩnh, Bảo ngồi trước bức tranh thêu một lần nữa.

Ánh đèn dầu chập chờn làm những đường chỉ trên tranh như lung linh. Cô đặt ngón tay nhẹ lên mặt lụa — không có ánh sáng kỳ lạ xuất hiện như hôm qua, chỉ là vải lụa mịn mát dưới đầu ngón tay.

Mày đưa tao đến đây vì lý do gì? cô hỏi thầm trong đầu, không kỳ vọng bức tranh trả lời. Để tao học bài học gì? Hay chỉ là tai nạn lịch sử ngẫu nhiên?

Bức tranh im lặng như thường lệ.

Bảo thở dài. Đặt tranh xuống. Nhìn ra khoảng sân tối qua cửa sổ.

Có một hôn sự đang đến. Có một gia đình họ Đặng đang ngắm nghía. Có một người cha tốt bụng nhưng không nghĩ đến việc hỏi ý kiến con gái vì thời đại này chưa có khái niệm đó. Và có một cô gái từ thế kỷ 21 đang ngồi trong thân xác con người khác, ở triều đại khác, cố giữ bình tĩnh đủ để không làm hỏng mọi thứ trong khi tìm cách về nhà.

Một tháng, Bảo nhắc nhở bản thân. Cha nói sẽ để thầy xem ngày. Một tháng để tìm ra bí mật của bức tranh. Một tháng để nghĩ ra cách hoãn lễ vấn danh. Một tháng để không bị gả cho người mà mình chưa gặp bao giờ.

Cô nhìn lại bức tranh lần cuối trước khi đi ngủ.

Rồi Bảo nằm xuống, kéo chăn lụa lên, nhắm mắt lại — và bắt đầu lên kế hoạch.