Chiếc thuyền buôn muối từ khúc trên trôi xuống, chậm, mái chèo khua như người đang ngái ngủ. Đồng đứng dưới nước tới ngực, giơ xâu cá rô lên cho người trên thuyền nhìn, như người ta giơ một lời hứa.

"Cá đây! Rô sáng nay!"

Người đứng mũi thuyền nheo mắt. Một ông trung niên, bụng phệ, khố đỏ, tay cầm cái muôi gỗ đang ăn dở bát cháo.

"Lên bờ mà bán. Ai lại đứng dưới sông."

"Tôi bán dưới này."

"Sao không lên?"

"Không lên được."

Ông ta nhìn Đồng thêm một lúc. Mặt nước ngang ngực chàng, trong đến mức thấy được hai cánh tay chàng buông xuôi, rồi mờ đi. Ông ta cười khùng khục.

"À. Thằng ở truồng xóm Chử. Tao nghe người ta kể rồi. Mày chôn bố bằng cái khố à?"

"Vâng."

"Ngu thế."

"Vâng." Đồng vẫn giơ xâu cá. "Ông lấy cá không? Đổi nửa vốc muối."

"Một vốc muối được hai xâu."

"Một xâu nửa vốc. Cá to."

"Thằng ở truồng mà mặc cả."

"Ở truồng thì vẫn biết cá to cá nhỏ," Đồng nói.

Người trên thuyền cười rộ lên. Ông bụng phệ cũng cười, cười tới mức sặc cháo, rồi vẫy tay bảo chèo lại gần. Thằng Cáy từ bãi lau chạy ra, lội tới thắt lưng, giơ cái mo cau lên. Người trên thuyền đổ nửa vốc muối vào mo. Đồng chuyền xâu cá qua tay Cáy lên thuyền. Muối thì Cáy ôm vào bờ, cá thì lên thuyền, người dưới nước không phải ra khỏi nước.

"Thằng bé này là gì của mày?" ông bụng phệ hỏi.

"Chân trên bờ."

"Chân trên bờ!" Ông ta vỗ đùi. "Thế mày là cái gì? Đầu dưới nước à?"

"Vâng."

Thuyền đi rồi, tiếng cười còn vọng lại một lúc. Đồng không giận. Một tháng nay, người ta cười chàng đủ kiểu. Chàng nhận ra rằng cười xong thì người ta mua, và cười càng to thì người ta càng ít mặc cả.

Một tháng, chàng đã quen sống từ ngực trở lên.

Ban ngày chàng ở dưới nước, đặt đó ở khúc trên, thả câu ở chỗ nước quẩn dưới gốc vối đổ, mò hến ở bãi cát nông. Ban đêm chàng vùi mình trong cát bãi lau, cát ấm hơn chàng tưởng, giữ hơi nắng tới quá nửa đêm. Tấm chiếu bà Nhút cho, chàng quấn lúc ngủ, sáng ra cuộn lại giấu dưới bụi lau. Chàng đã trả bà ba xâu cá. Bà nhận, chửi, rồi hôm sau sai Cáy mang xuống cho chàng một bát cơm có mắm.

Cái bát cơm ấy chàng chưa biết trả bằng gì.

"Bà mày bảo trả bát cơm bằng gì?" chàng đã hỏi Cáy hôm ấy.

"Bà bảo trả bằng cách ăn cho hết."

"Thế thì là không phải trả."

"Bà bảo anh mà hỏi lần nữa thì bà không cho nữa."

"Hôm nay được bao nhiêu xâu?" Cáy hỏi, ngồi xổm trên cát, đếm muối trong mo bằng ngón tay như đếm sỏi.

"Năm."

"Năm xâu thì em được mấy con?"

"Mười con một con. Năm xâu là bốn mươi con. Mày được bốn."

"Bốn con to."

"Hai to, hai nhỏ."

"Ba to."

Đồng nhìn nó. Thằng bé ngước lên, mắt sáng, cằm hếch. Bà Nhút bảo nó giống thằng bố nó hồi bé, bố nó chết đêm lũ đầu cùng với mẹ nó, chỉ còn nó bám được vào cái chum mắm nổi.

"Ba to," Đồng nói. "Nhưng mai mày đổi muối phải đếm cho đủ. Hôm qua mày đếm thiếu cho người ta hai hạt cườm."

"Em không đếm thiếu. Em đếm nhanh."

"Đếm nhanh mà thiếu thì là thiếu."

"Người ta có biết đâu."

"Mày biết."

Cáy cúi xuống, vẽ một cái vòng lên cát. "Anh như bố anh."

"Bố anh làm sao?"

"Bố anh cũng hay nói 'mày biết'." Thằng bé đứng dậy, phủi đít. "Bà em bảo thế là nhà anh nghèo. Biết nhiều quá thì nghèo."

Đồng bật cười. Chàng ngụp xuống, vuốt nước lên mặt, rồi đứng lên. Gió sông thổi vào vai chàng lạnh buốt.

Chàng đang gỡ một con cá diếc mắc ngược trong đó thì nghe tiếng trống.

Không phải trống làng. Tiếng trống nhỏ, đều, gõ theo nhịp mái chèo, từ khúc trên vọng xuống. Đồng đứng thẳng lên. Cáy trên bờ cũng đứng lên, tay che mắt nhìn.

Hai chiếc thuyền vòng qua khúc quanh. Chàng chưa thấy chiếc thuyền nào như thế. Thân dài, sơn đỏ son, mũi cong vút lên như cổ một con chim mỏ dài. Hai hàng mái chèo khua đều tăm tắp, nước bắn trắng hai bên mạn. Trên mũi chiếc đầu có một ông già đứng cầm sào, gầy như cái que, đầu nghiêng một bên. Giữa thuyền có mui, có màn chàm buông, có người đàn bà ngồi trên một cái rương.

"Thuyền vua," Cáy nói, giọng nhỏ hẳn. "Anh Đồng ơi, thuyền vua."

"Không phải thuyền vua. Vua không đi thuyền nhỏ thế."

"Thuyền thế mà nhỏ à?"

"Thuyền người nhà vua."

"Thế là thuyền vua còn gì."

Hai chiếc thuyền không đi tiếp. Mũi chiếc đầu quay vào bờ. Ông già cầm sào đang cắm sào thử nước, nhìn thẳng về phía bãi lau.

Đồng không nghĩ. Chân chàng nghĩ trước chàng. Chàng lội ngược lên bãi, nước rút khỏi ngực, khỏi bụng, và chàng chạy, chạy khom người qua bãi cát trắng trống trơn, nhảy vào bụi lau. Lá lau cứa vào vai, vào đùi rát như dao.

"Cáy! Chạy về gò! Bảo bà đừng xuống!"

"Anh trốn à?"

"Chạy đi!"

Thằng bé chạy. Đồng nghe tiếng chân nó lẹp xẹp xa dần. Chàng quỳ xuống giữa bụi lau, cào cát. Cát ở đây chàng thuộc, mềm, ẩm ở dưới, chàng đã vùi mình ở đây ba mươi đêm. Chàng đào một cái hõm dài bằng người, nằm xuống, kéo cát lên phủ chân, phủ bụng, phủ ngực, phủ tới cằm. Chàng úp mặt sang một bên, lấy tay vun nốt cát lên má, chỉ chừa cái mũi sát gốc một bụi lau.

Rồi chàng nằm im. Tim chàng đập vào cát như ai gõ cửa.

Ngoài kia, tiếng mái chèo ngừng. Tiếng người lội nước. Tiếng đàn bà nói, giọng the thé, giọng già mắng, giọng một cô gái nói nhanh và cười to. Tiếng chân giẫm lên cát, lạo xạo, tới gần.

"Chỗ này kín. Có lau che."

"Cô ơi, để tôi xem có rắn không đã."

"Rắn đâu ra. Muống, cắm cọc đi."

Một cây cọc tre cắm phập xuống cát cách đầu Đồng chừng một sải tay. Rồi cây nữa, ở phía chân chàng. Rồi cây nữa. Chàng nghe tiếng vải phần phật, rồi một tấm màn chàm buông xuống, rủ qua ngọn lau, bóng nó đổ lên mặt cát ngay trên chỗ chàng nằm.

Chàng nằm trong một cái phòng vải, và cửa phòng thì không có.