Lão Mái cắm cây sào xuống nước ở mép bến, rút lên, nhìn vệt ướt trên thân tre, rồi nhổ cọng cỏ đang ngậm ra.

"Được," lão nói.

Chỉ một chữ, mà cả bến thở ra. Hai chiếc thuyền đỏ son mũi cong nằm sát nhau dưới chân ngã ba sông, mỗi chiếc hai mươi tay chèo, mũi chạm hình con chim mỏ dài. Người chèo đã ngồi đủ, mái chèo dựng đứng như một hàng rào. Rạ, con trai lão Mái, ngồi ở hàng đầu, vai to gấp đôi người bên cạnh.

Cha không xuống bến. Ông đứng trên sàn nhà lớn, tựa vào cột, nhìn xuống. Tiên Dung đã chào ông từ sớm. Câu hỏi hôm qua ông không bắt nàng trả lời. Ông chỉ nói, khi nàng còn đang quỳ: "Đi đi. Rồi về." Rồi ông gọi lão Mái vào dặn riêng một lúc lâu, và lão Mái ra, mặt không đổi gì, như mọi khi.

"Cha dặn lão cái gì?" nàng hỏi lúc bước xuống thuyền.

Lão Mái nghiêng đầu sang phải, cái tai còn nghe được.

"Dặn lão cái gì?"

"Nước xiết thì về."

"Thế thôi à?"

"Thế thôi."

Tiên Dung biết là không thế thôi. Nhưng lão Mái đã quay đi hô người chèo, và cái mũi chim mỏ dài đã rẽ nước.

U Gừa ngồi giữa thuyền, trên cái rương mây đựng đồ của Tiên Dung, như con gà mái ấp. Cái Muống ngồi dưới chân u, mười bốn tuổi, mới vào cung được hai năm, ôm khư khư một cái giỏ đựng xôi và mấy quả bưởi. Nó chưa đi thuyền bao giờ. Thuyền rời bến chưa được nửa khắc, mặt nó đã xanh như lá chuối non.

"Nôn thì nôn ra ngoài," u Gừa nói. "Nôn vào giỏ thì tao cho mày ăn."

"Con không nôn."

"Mặt mày thế kia mà không nôn."

"Con nhìn nước nó chóng mặt."

"Thế thì nhìn tao."

Muống nhìn u Gừa, rồi nôn thật, ra ngoài mạn, kịp. Mấy người chèo cười. Tiên Dung cũng cười, che miệng muộn như mọi lần.

Sông Cái mùa nước cạn rộng mà lặng, màu gạch non. Hai bên bờ, Tiên Dung thấy cái mà ngồi trong sân vua ba năm nàng chưa thấy bao giờ. Những cái gò nhô lên giữa đồng như lưng trâu, gò to gò nhỏ, gò nào cũng có mấy mái lều mới dựng, mái cói còn vàng. Ruộng dưới chân gò thì nứt nẻ, có chỗ người ta đã cấy lại, mạ thưa, xanh muộn. Có chỗ chưa ai cấy. Trên một ngọn tre khô cao quá đầu người, một bộ xương trâu còn mắc ở chạc, trắng ởn, sừng chĩa lên trời.

"Lũ năm nào thế?" nàng hỏi lão Mái.

"Năm kia."

"Năm kia mà còn đấy?"

"Không ai trèo lên lấy."

Đi thêm một quãng, nàng thấy một bà già ngồi giữa bãi bùn, hai tay khoắng trong một cái rổ thưa. Bà khoắng bùn, dốc rổ ra, nhặt một cái gì đó, bỏ vào cái túi đeo ngang bụng, rồi lại khoắng.

"Dừng lại," Tiên Dung nói.

"Cô ơi," u Gừa nói.

"Dừng."

Bà già không đứng dậy khi Tiên Dung lội tới. Bà chỉ ngẩng lên, nhìn cái váy đỏ son của nàng, nhìn chiếc vòng đồng trên cổ tay nàng, rồi lại cúi xuống khoắng.

"Bà tìm gì thế?"

"Tìm hạt."

"Hạt gì?"

"Hạt thóc. Kho nhà tôi ở chỗ này. Nước nó cuốn đi. Bùn nó giữ lại một ít." Bà dốc rổ, nhặt ra ba hạt thóc đen sẫm, bóp thử một hạt, vỏ vỡ vụn. "Thối hết rồi. Nhưng con gà nó vẫn ăn."

"Bà có gà à?"

"Có một con. Nó trên gò." Bà chỉ cằm về phía một cái gò thấp phía sau. "Người trên gò ăn rau. Gà ăn thóc thối. Thế là sống."

Tiên Dung quay lại hô Muống mang giỏ xôi xuống. Muống lội xuống, bùn ngập tới gối, mặt nhăn như sắp khóc. Nàng đặt cả giỏ vào tay bà già.

Bà già nhìn giỏ xôi. Bà không cầm ngay.

"Cô là ai mà cho?"

"Con nhà buôn," Tiên Dung nói. Câu dối ra khỏi miệng nàng trơn như cá chạch. "Nhà con có thuyền."

"Nhà buôn thì không cho không."

"Thì bà trả con bằng chuyện. Nước lên thế nào, bà kể con nghe."

Bà già nhìn nàng lâu. Rồi bà ôm cái giỏ vào lòng, như ôm một đứa trẻ.

"Nước lên thì lên," bà nói. "Năm đầu thì không ai biết gì. Năm thứ hai thì người ta biết chạy. Năm thứ ba thì người ta biết chạy trước. Người trên bảo dân quen rồi. Quen là quen chạy. Chứ có ai quen chết."

Tiên Dung đứng trong bùn, không nói được gì. Câu "dân quen rồi" là câu cha nàng nói, nói ở chiếu tâu việc, nói với các Lạc hầu, nói với chị nàng, mà nàng vẫn tưởng là một câu yên lòng.

"Năm nay nhà bà mất ai không?"

"Năm nay không." Bà già đứng dậy, chống tay vào đầu gối. "Năm nay chỉ mất kho. Năm kia mất thằng con. Năm đầu mất ông nhà." Bà nhìn lên mũi thuyền đỏ son, nhìn hình con chim mỏ dài. "Nhà cô buôn gì mà thuyền chạm chim thế kia?"

"Buôn muối."

"Muối thì tốt. Người ta đói còn chịu được. Thiếu muối thì không chịu được." Bà quay lưng, lội về phía gò, giỏ xôi ôm trước ngực. Được mấy bước, bà nói vọng lại, không quay đầu: "Cô về bảo người trên ấy, gò thì tốt, nhưng gò không cấy được lúa."

Lên thuyền, u Gừa mắng một tràng.

"Cô cho thế thì đến cửa biển cô lấy gì mà ăn? Mười thúng gạo, ba chum muối, cô định rải cho cả sông Cái à? Mà cô nói dối là con nhà buôn, lỡ người ta biết, người ta bảo con vua đi lừa dân."

"Con không lừa. Con cho."

"Cho bằng mồm dối."

"Thì u bảo con nói gì? Bảo con là con vua, đi xem dân chết đuối cho biết?"

U Gừa ngậm miệng. U nhai trầu mạnh hơn, nhổ ra thật xa, rồi mới nói, nhỏ hơn hẳn:

"Thằng con tôi cũng chết đuối. Hồi nó bốn tuổi. Không phải lũ. Ao nhà."

Tiên Dung quay sang nhìn u. Mười tám năm, u bế nàng, mắng nàng, búi tóc cho nàng, chưa bao giờ nói câu này.

"U chưa bao giờ kể."

"Kể thì nó có sống lại đâu." U Gừa vuốt vạt váy cho phẳng. "Cô muốn xem thì cứ xem. Nhưng xem rồi thì đừng làm như mình biết hết."

Thuyền xuôi thêm hai ngày. Đêm thứ hai, nàng nằm trên mui nghe tiếng nước, cố nghe xem có chỗ nào nó xoay, và chỉ nghe được tiếng Muống ngáy.

Sáng ngày thứ ba, lão Mái giơ tay chỉ về phía trước. Một dải bãi cát trắng chạy dài dưới chân một cái gò đất đỏ, bãi lau mọc cao quá đầu người, bông lau trắng phơ phất như khói. Nước chỗ ấy trong hơn hẳn khúc trên, thấy được cả đáy cát gợn.

"Chỗ kia," lão nói. "Nước sạch."

Tiên Dung đứng dậy trên mui. Ba ngày nay nàng chưa được tắm cho đàng hoàng, tóc bết muối mồ hôi, cổ áo cứng lại.

"Ghé vào," nàng nói. "Ta muốn tắm."