Sáng hôm ấy, lần đầu tiên, thằng Tí được đi.

Hai Thơm đã cột cho nó cái áo phao của người lớn, to gấp rưỡi người nó, buộc dây hai vòng ngang bụng, chỗ vai trùng xuống tới khuỷu, trông nó như một con ốc bươu mặc áo mượn. Chị đứng ở hiên nước, hai tay chống hông, mắt không rời con, nhưng miệng chỉ nói: "Ba thằng Tí, giữ nó." Ông gật. Chiếc xuồng đuôi tôm rời hiên trong sương mỏng, tiếng máy nổ lụp bụp, và thằng Tí ngồi ở mũi, hai bàn tay nhỏ bấu chặt vào hai bên mạn, lưng thẳng cứng, mắt mở to hơn hẳn thường ngày.

Nắng sớm vừa lên trên cồn bần, tô màu mật cho ngọn cây, và trên bờ kè xi măng mới, mấy con cò trắng đứng nghiêng đầu nhìn xuồng đi qua như nhìn một cái bóng đã quen. Mùi bùn non, mùi dầu máy, mùi cá ươn từ các bến xa trộn vào nhau thành cái mùi mà người ở cửa sông gọi là mùi nhà. Nước dưới xuồng nâu đỏ, đặc, chảy chậm về phía cửa, mang theo lục bình từng đám tím nhạt, và mỗi lần xuồng lướt qua một đám, cánh hoa rung rung rồi xẻ đôi theo vệt nước trắng.

"Ba."

"Ừ."

"Mình ra tới đâu?"

"Ra cửa."

"Cửa ở đâu?"

"Chỗ nước đổi màu."

"Nước đổi màu hả ba?"

"Con nhìn xa kia."

Thằng Tí nhón người, nhìn theo ngón tay ông chỉ. Phía trước, cách chừng hai trăm sải, nước nâu đỏ dừng lại ở một đường thẳng, và qua đường ấy là màu xanh đục, mờ, rộng ra tới chân trời. Giữa hai màu là một vệt bọt trắng dài, mỏng, ngay ngắn như sợi chỉ phơi.

"Ôi," nó nói, rất nhỏ.

"Đường ranh."

"Ranh giữa cái gì ba?"

"Giữa sông với biển."

"Sao nó thẳng dữ vậy?"

"Nước nặng nước nhẹ. Chúng nó không chịu trộn liền."

"Ba qua đó hoài hả?"

"Ba qua ba mươi năm."

"Qua đó có gì?"

"Con nghe thử đi. Qua đường ranh nghe tiếng máy đổi."

Ông tăng ga. Xuồng lao tới, tiếng máy dồn lên một nhịp, và khi mũi xuồng cắt qua vệt bọt trắng, có điều gì đó thay đổi trong tiếng nổ, không to lên hay nhỏ đi, chỉ khác, như một người đang nói bằng giọng này bỗng chuyển sang giọng kia mà vẫn là một người. Thằng Tí quay phắt lại.

"Ba! Nó đổi!"

"Con nghe."

"Con nghe!"

"Đổi sao?"

"Như nó hát khác."

Ông cười.

Đó là lần đầu ông cười từ rất lâu, nụ cười ấy tới chậm trên khuôn mặt vốn quen khép lại, kéo hai bên khóe miệng lên rồi làm các nếp nhăn quanh mắt hằn sâu như đường nứt của đất khô gặp mưa. Thằng Tí nhìn cha cười, tròn mắt, rồi cười theo, cười tới nỗi cái áo phao rung lên.

"Ba cười đẹp quá."

"Ba cười xấu."

"Đẹp."

"Ba không cười hoài được. Mỏi mặt."

"Con thấy ba cười nhiều hơn đi."

"Con nhìn nước đi."

Ông chỉ cho nó. Ông tắt máy để xuồng trôi, chỉ còn tiếng nước vỗ vào mạn, và ông bảo nó nhìn xuống. Nước bên này nâu đỏ, đặc, nhiều hạt lơ lửng, đó là nước còn mang theo đất của nguồn. Nước bên kia xanh đục, nhưng nhúng tay xuống còn thấy được ngón tay mình, lạnh hơn, đó là nước đã bỏ đất lại phía sau. Ông chỉ dòng bọt dồn vào bờ cồn: nước lớn đang đẩy. Lát nữa nước ròng, ông nói, cũng đám rác đó sẽ trôi ngược ra khơi, vì nước ròng thì kéo.

"Nước lớn nước ròng khác sao ba?"

"Nước lớn thì chờ. Nước ròng thì kéo."

"Kéo gì?"

"Kéo người ta về."

"Người nào?"

"Người nào chìm."

Thằng Tí im một lúc, ngó xuống nước, rồi ngẩng lên.

"Ba, nước có thương người chìm không?"

"Nước không thương ai."

"Vậy nó không ghét?"

"Không."

"Vậy nó là gì?"

Ông nghĩ lâu.

"Nó là nước."

Từ phía xa, theo con lạch nhỏ ven cồn, có một chiếc xuồng chèo tay trôi tới, lặng lẽ, mũi sơn xanh đã bạc. Trên đó, thầy Bảy Lưới ngồi cuối lái, cây dầm đặt ngang đầu gối, cái nón rách che gần hết mặt. Xuồng thầy lướt ngang qua xuồng ông, cách chừng hai sải, nước vẫn không gợn.

"Thầy," ông gọi.

"Ừ."

"Thầy đi đâu sớm vậy?"

"Đi thăm cái lưới."

"Dạ."

Thầy nghiêng cái nón, nhìn thằng Tí từ đầu tới chân, như người đi chợ ngắm một con cá còn tươi.

"Thằng này có mắt," thầy nói.

"Con nó nhìn nước giỏi, thầy."

"Không phải nhìn nước." Thầy lắc đầu. "Nó nhìn."

Thằng Tí chồm dậy, áo phao kêu soạt soạt.

"Ông thầy, con đi theo ông được hông?"

"Tí."

"Con đi theo học nghề thầy."

"Tí, ngồi xuống."

"Con học vá lưới, con học thả lưới."

"Học với ba."

"Ba nói học với ba thì phải chờ chưa tới tuổi."

"Học với ba," thầy Bảy nói, và nón ông nghiêng đi, khuất nửa gương mặt.

Thầy chống dầm, chiếc xuồng xanh trôi đi, nhẹ như một cái lá, nhỏ dần giữa đám lục bình, rồi chỉ còn cái chấm nâu của chiếc nón rách trôi lẫn với màu nước. Trên cồn bần, bầy khỉ đuôi dài ngồi nhìn xuống, rễ cây thò ra khỏi lớp bùn như bàn tay của hàng trăm người cùng đưa ra một lúc. Thằng Tí vẫn nhìn theo, mãi tới khi nó ngồi xuống thì ông bật máy lại, đưa xuồng quay đầu về bến. Nắng lên cao hơn, nước ngả màu đồng. Thằng Tí ngồi im ở mũi, bàn tay nhỏ thả xuống mạn, ngón tay cào nhè nhẹ vào nước.

"Ba."

"Ừ."

"Ba nghe nè."

"Nghe gì?"

"Nó đổi lại rồi. Hồi nãy nó hát khác, giờ nó hát lại như cũ."

"Con nghe giỏi."

"Ba nghe hông?"

"Ba nghe ba mươi năm."

"Vậy mai con đếm tiếng máy."