Sáng hôm sau công đường đọc lại lời khai để chuẩn bị phán. Sảnh còn mát, mùi sáp ong và mùi giấy ẩm còn đọng từ đêm, cửa phía đông mở, nắng mới chưa kịp tới nền gạch, và trên bục quan Sovann đã ngồi từ trước tiếng trống, hai tay đặt trên mặt bàn, mắt nhìn thẳng. Bị cáo đứng giữa sảnh, vẫn tay buông thõng, vẫn chiếc áo rách cổ, hai bàn chân trần đặt song song trên nền gạch như hai chiếc thuyền cập bến. Ở cuối phòng người đàn bà với đứa nhỏ đã trở lại, đứng ở chỗ hôm qua.

Ông Ny ngồi trước cái bàn thấp của ông, chiếc kính một mắt đã đeo ngay ngắn, và mắt trái nheo lại như mọi buổi sáng. Hôm nay không có gì để ông chép. Trên mái ngói, mấy con sẻ nhảy lạch cạch. Ông ngồi nghe. Ông luôn nghe lời mình được đọc lên bởi miệng người khác, vì chỉ trong tai người khác ông mới biết chữ của mình đứng hay đổ.

Viên thư lại tên Kosal đứng lên, tóc bạc sớm, cổ áo cài kín tới cằm, hai tay cầm tờ giấy sợi đã gập ba, mở ra, và bắt đầu đọc bằng giọng đều như đọc kinh.

"Người làm chứng tên Sak, bốn mươi tuổi, bốc hàng ở bến. Sáng ngày ấy, người khai đang vác bao gạo, nghe có tiếng cãi nhau."

Ông Ny gật rất nhỏ. Đúng.

"Người cãi là ông Dara và bị cáo. Bị cáo đẩy, ông Dara ngã, đầu đập vào cột neo. Người khai ở xa, không rõ mạnh hay không mạnh."

Đúng. Ông Ny đặt hai bàn tay lên đầu gối.

"Bị cáo quỳ xuống ôm đầu ông Dara, kêu người tới. Quan hỏi bị cáo có bỏ chạy không. Người khai nói: Tôi thấy hắn rời bến."

Chiếc kính một mắt trượt xuống một đốt ngón tay. Ông Ny không đưa tay đẩy nó lên.

Viên thư lại đọc tiếp, "Quan hỏi người khai có chắc không. Người khai nói chắc, nhìn suốt từ lúc ông Dara ngã", nhưng ông Ny đã không nghe nữa. Ông nghe một tiếng trong đầu, tiếng bút lau sột soạt trên giấy sợi vào cuối chiều hôm qua, và dưới tiếng ấy một khoảng trống nhỏ, rất nhỏ, bằng một hơi thở, giữa chữ Tôi và chữ thấy. Chỗ ấy ông đã mỏi tay. Chỗ ấy ông đã nghe Sak nói, đã chờ ông ta nói hết câu, đã nhúng bút, và bút khô, và trống canh vang. Ông nhớ cả cái trống. Ông nhớ mình thổi lên giấy, đưa mắt xuống dòng đầu, rồi dâng giấy lên. Ông nhớ mình đã nghĩ, chỉ một thoáng, rằng hôm nay mỏi, rằng mai đọc bù cũng được, và cái ý nghĩ ấy nhỏ tới mức ông không nhận ra mình đã nghĩ nó, cho đến lúc này, khi nó trở lại đứng ngay trước mắt ông, đủ cả hình, đủ cả bóng.

Bị cáo đứng im, vai không động. Chẳng ai trong sảnh biết ông Ny đang ngồi giữa hai tiếng bút của chính mình.

"Đã nghe," quan Sovann nói khi viên thư lại dứt. "Phiên nghỉ. Ngày kia phán."

Hai người lính tiến lên dẫn bị cáo đi, nhẹ tay. Người đàn bà ở cuối phòng quay lưng, bước ra cửa, đứa nhỏ nhìn ông Ny qua vai mẹ một lúc rồi quay đi. Chhay đang ngồi cạnh nghiên mực, ngoái sang, nhíu mày.

"Ông Ny, ông trắng bệch."

"Tôi không sao."

"Ông muốn nước không?"

"Chú ra ngoài đi."

"Ông..."

"Chú ra ngoài."

Chhay đứng lên. Anh nhìn ông thêm một lần, rồi đi, bước chân nhẹ, đóng cửa không tiếng.

Sảnh vắng dần. Quan Sovann ngồi lại, gom mấy tờ giấy trên bàn, ngay ngắn, và khi ông Ny đứng lên, bước tới chân bục, chắp hai tay, ông không ngạc nhiên.

"Thưa quan."

"Ông Ny."

"Tờ lời khai của Sak. Xin cho tôi chép lại. Chỉ một dòng."

"Dòng nào?"

"Dòng người khai nói về bị cáo rời bến."

"Có sai?"

"Dạ, sai một chữ. Tôi sót một chữ."

"Chữ gì?"

"Chữ không."

Quan Sovann im một nhịp. Ông không nhìn giấy, ông nhìn ông Ny, bằng đôi mắt không giận, không thương, đôi mắt của người đang dò một con số.

"Giấy đã vào kho."

"Xin lấy ra."

"Theo quy, giấy vào kho không ra."

"Xin thêm một dòng ở cuối. Sửa."

"Giấy có dấu tay người làm chứng. Ông ta không biết chữ, không xác nhận được dòng sửa. Quan nào bỏ dấu tay, để nghe một thư lại nhớ lại?"

"Tôi nhớ đúng."

"Hôm qua tôi thấy ông dâng giấy khi tiếng trống còn đang nổi. Ông đọc lại lần hai chưa?"

Ông Ny mở miệng, rồi khép lại. Ngoài sân có tiếng gáo múc nước, tiếng ai quét lá, tiếng đứa trẻ ngoài cổng gọi mẹ. Ông cúi nhìn bàn tay phải, cái chai tròn ở ngón giữa, vết mực nâu ăn vào kẽ.

"Chưa," ông nói.

"Hai mươi mốt năm ông đọc lại. Hôm qua ông không đọc. Tôi hỏi vậy để ông hiểu: giấy không sai khi nó đã vào kho. Nó chỉ sai khi người ta bảo nó sai, và chưa ai bảo."

"Tôi bảo đây, thưa quan."

"Ông chỉ có một mình. Người làm chứng đã điểm chỉ. Dấu tay là của hai người."

"Xin cho tôi xuống kho. Chỉ nhìn."

"Ông xuống kho được. Giấy ra thì không."

"Người làm chứng còn đó. Xin hỏi lại ông ta."

"Ông ta đã điểm chỉ."

"Xin hỏi lại."

"Một người khai hai lần là hai lời. Quan không phán trên hai lời."

Ông Ny đứng đó thêm một lúc, hai tay chắp, lưng gù cố thẳng. Quan Sovann gom xong giấy, cầm lên, và nói câu cuối bằng giọng nhẹ như một người nói điều mình đã nói với nhiều người trước.

"Việc của thư lại là chép. Việc của quan là phán."