Chiều ngày mở lễ, bờ hồ đông người đến nỗi không còn thấy đất. Cái loa thùng treo trên cột điện đầu đê phát đi phát lại một đoạn nhạc cũ, xen giữa là giọng ông trưởng xóm khàn khàn: bà con nhớ xếp hàng, đèn nhỏ ra trước, đèn lớn ra sau, trẻ con đừng chạy sát mép nước. Không ai nghe. Trẻ con chạy sát mép nước.

Dòng đã đứng từ rạng sáng. Bà Sok ngồi ngoài xuồng suốt buổi, nhìn gáo thẳng đúng bốn giờ kém ba phút, rồi nhìn nước quay lại, chảy ra, mang theo màu bùn non. Mùa thứ năm, bà không còn hỏi mình nó đúng hay không. Bà biết nó đúng, như biết giờ cơm.

Bây giờ bà đứng trên bờ, trong chiếc áo cánh màu xanh nhạt giặt đã bạc, hai tay cầm một cái đèn lồng giấy đỏ nhỏ bằng nắm tay, trong ruột có một cục pin tròn và một bóng đèn bé tí. Rith đứng bên cạnh, tay cầm cái thứ hai, to hơn.

"Cái này bà Mao đưa, to quá, anh sợ thả hỏng."

"Bật công tắc, đặt xuống nước."

"Em thả bao nhiêu năm rồi?"

"Năm thứ năm."

"Năm nào em cũng thả một cái."

"Một cái."

"Vuthy gọi hồi trưa. Nó hỏi má có ra bờ không."

"Anh nói sao?"

"Anh nói có."

"Nó ăn cơm chưa?"

"Nó nói ăn rồi, ở trên đó ăn cơm hộp, mười nghìn riel một hộp. Nó nói mắc."

"Mắc."

"Nó nói thả giùm nó một cái."

"Anh thả."

"Anh thả cái lớn này cho nó. Còn cái nhỏ là của em."

Bà Mao chen qua đám đông, tay bế một chồng đèn nhỏ xếp lệch, mặt đỏ vì nóng.

"Bà thả cái nào?"

"Cái này."

"Cái đỏ đó hả? Cái nhỏ nhỏ đó hả?"

"Cái này."

"Tui đem tới mười cái, bà lấy cái lớn hơn đi. Cái lớn cháy được lâu, pin mới."

"Tôi thả cái này."

"Bà cứ vậy hoài." Bà Mao chép miệng, nhưng không giành, chỉ đặt một cái đèn xanh vào tay Rith. "Ông thả cái này cho vợ chồng nhà ông. Cái xanh hợp ông."

"Cảm ơn bà."

"Cảm ơn gì, cả xóm ai cũng thả hai ba cái, tui thả bảy."

"Bảy cái làm gì?"

"Thả cho vui, ông." Bà Mao nói lẹ, rồi nhìn Sok, rồi quay đi, như sợ mình lỡ lời.

Cái loa thùng kêu một tiếng rè.

"Còn mười phút nữa đến giờ thả đèn. Xin bà con xếp hàng ngay ngắn."

Trẻ con ùa ra mép nước. Chúng cầm những cái đèn đủ màu, vàng, xanh, tím, hồng, giấy dán bằng keo nấu từ bột, và cái nào cũng có một cục pin nhỏ như viên kẹo ở trong. Một thằng bé chạy qua, vấp vào chân Sok, đèn trong tay nó chao đi, sáng, tắt, rồi sáng lại.

Bà đỡ nó khỏi ngã.

"Cô đợi ai vậy?"

Đứa bé nhìn lên, mặt tròn, mũi dính một vệt bùn, mắt đen sáng. Nó chừng bảy tuổi.

"Đợi nước."

"Nước đâu có đến, nước ở đó mà," nó nói, chỉ ra hồ.

"Ừ."

"Vậy cô đợi nước đi đâu?"

"Nước đi ra."

"Đi ra đâu?"

"Ra xa."

"Rồi nó có về không?"

"Về."

"Hồi nào?"

"Mùa sau."

"Ồ," đứa bé nói, và nghe như đã hiểu. Nó chạy đi, đèn trong tay vẫn sáng, tiếng giày nó đập trên đất chạy thành một đường mờ phía sau.

Bà đứng nhìn theo nó cho tới khi nó lẫn vào đám đông.

Sáu giờ. Cái loa thùng reo lên một hồi dài, và cả bờ hồ cúi xuống cùng một lúc. Hàng trăm cái tay đặt hàng trăm cái đèn lên mặt nước. Chúng nổi lên, chao đi, rồi bắt đầu trôi, từng cái, từng cái, như một chuỗi hạt vừa đứt dây, và mặt hồ phía trước bờ sáng lên màu đỏ, vàng, xanh, tím.

Bà Sok cúi xuống, đặt cái đèn đỏ nhỏ của mình xuống nước. Tay bà không run. Hai ngón cuối co lại, bà buông ra thật nhẹ, như buông một con chim, và cái đèn đứng một nhịp rồi chao theo dòng.

Rith đặt cái đèn lớn thả giùm Vuthy xuống trước, đẩy nhẹ cho nó ra xa, rồi mới đặt cái đèn xanh của ông xuống cạnh cái đèn đỏ của bà. Hai cái đèn chạm vào nhau, khựng, rồi trôi cùng nhau một đoạn, trước khi bị cuốn mỗi cái đi một lối.

Dòng người lùi dần khỏi mép nước. Họ đứng cả lại, vai kề vai, nhìn chuỗi sáng chạy ra xa, trải thành một con đường dài trên mặt hồ lúc chiều đang chuyển màu. Có người khóc rất khẽ. Có người nói chuyện, và tiếng nói ấy thưa dần, cho tới khi chỉ còn tiếng loa.

Bà đứng lại ở hàng cuối. Bà không thả cái thứ hai. Mùi keo bột và giấy ướt của những cái đèn nhỏ bay vào gió, quyện với mùi bùn non, mùi dầu chiên từ mấy gánh hàng rong dựng sau lưng, và tiếng trẻ con gọi nhau xa dần như những con chim đã no. Bên cạnh bà một ông già ngồi xuống cái ghế xếp, mở bịch đậu phộng rang ra bóc, và tiếng vỏ vỡ nhỏ vang lên đều đặn bên tai bà như một chiếc đồng hồ khác.

Bà đếm. Những cái đèn trôi xa, chấm đỏ, chấm vàng, chấm tím, mỗi chấm một cái, và bà đếm từng chấm bằng môi, như bà đếm bọt, đếm lá. Đến khi trời tối hẳn, bà vẫn đứng, và những cái đèn thì đã thành một dải sáng nhỏ nơi cuối hồ. Bà đếm hết, và con số ở lại trong miệng bà như một viên sỏi.

Rith đã đi từ lúc nào. Chỉ còn bà Mao đứng cạnh, cái chồng đèn nhỏ của bà đã hết, hai tay trống, ngón tay xòe ra vì không biết để đâu.

"Bà đếm hả?"

"Đếm."

"Đếm làm gì, đèn nó đi xa hết rồi."

"Đếm cho đủ."

"Bao nhiêu?"

"Sáu trăm bốn mươi."

"Bà giỏi," bà Mao nói, và giọng bà nghẹn một chút. "Tui đếm tới hai chục là quên."

"Về đi bà."

"Tôi đứng thêm chút."

"Bà đứng đây hoài thì ai ngủ?"