Sang mùa nước thứ hai, nước lên sớm, và chợ ven đê thưa người từ trước khi lá sen kịp xanh. Trưa ấy nắng gắt, bụi trên mặt đê bốc lên mỗi khi có chiếc xe chở lúa đi ngang, và bà Sok ngồi sau cái mẹt cá khô của mình, tay phe phẩy cái nón, mắt nhìn ra con đường không có ai.

Bà Mao ngồi bên cạnh, chỗ sạp chuối, hai bàn chân gác lên cái thùng rỗng.

"Hôm nay bán được mấy ký rồi?"

"Ba."

"Ba ký cá sặc hay cá lóc?"

"Cá sặc. Cá lóc chưa ai hỏi."

"Cá lóc mười sáu nghìn riel một ký thì ai hỏi, bà. Mùa nước giá đó người ta nghe là lắc đầu."

"Bà bán chuối được không?"

"Tui bán có hai nải. Hai nải. Nước lên, ghe chở chuối lên chợ trên hết, ai thèm mua chuối ven đê." Bà Mao thở ra một hơi dài, đưa cái quạt giấy lên phe phẩy trước mặt. "Mà bà nghe chuyện nhà ông Tep chưa?"

"Chưa."

"Thằng con ông Tep cưới vợ rồi. Cưới bên kia hồ, con gái nhà làm ruộng, nghe nói hiền, ăn nói nhỏ nhẹ. Hôm qua ổng mời tui qua ăn cơm, tui đi."

"Ừ."

"Món gì ngon nhất tui hổng nhớ, mà tui nhớ cái bà thông gia ngồi cạnh tui, bả hỏi tui nhà bà ở đâu, tui nói nhà bà Sok. Bả nói, à, bà Sok ra hồ năm ngoái đó hả."

Bà Sok đang cân một mớ cá, tay không dừng.

"Bà nói gì?"

"Tui hổng nói gì hết. Tui nói bả ăn đi." Bà Mao đưa tay gạt một con ruồi khỏi mẹt cá, nhẹ như gạt một cọng tóc. "Mà bà biết người ta nói gì đó. Bà đã ra năm ngoái."

"Ra xem nước."

"Ừ, xem nước."

"Nước năm nay lên sớm."

"Lên sớm thì bà ra sớm hả?"

"Tôi ra khi dòng đứng."

"Mà biết chừng nào nó đứng bà?"

"Tôi chưa biết."

"Ông Ach nói được mà."

"Ông Ach nói là nó đứng một buổi. Một buổi là sáng, hay là trưa, hay là chiều, ông không nói."

"Ông nói vậy thì bà tính sao?"

Bà Sok không đáp. Có một người đàn bà dừng xe ngoài mép đê, hỏi giá cá sặc, và bà trả lời, tám nghìn riel một ký, bớt được năm trăm nếu lấy trên năm ký. Người ấy lấy ba ký. Bà cân, gói, nhận tiền, nhét vào cái túi vải đeo bên hông.

"Bà Mao."

"Hả?"

"Bà có sợi dây dài nào không?"

"Dây chi?"

"Dây."

"Có. Dây neo ghe ngày trước, ba chục thước, còn dưới gầm. Bà lấy dây chi vậy?"

"Cho tôi mượn."

"Mượn thì mượn. Mà bà nói tui nghe bà làm gì, tui mới cho. Cho mượn thôi nghen, nhớ trả."

"Cột một cái gáo."

"Cột gáo vô đâu?"

"Cột nhà."

Bà Mao nhìn bà một lúc lâu, cái quạt giấy ngừng trước mặt. Rồi bà gật đầu, không hỏi thêm, vì bà thuộc cái cách bạn bà nói chuyện, và biết khi nào một câu hỏi chỉ làm đóng một cánh cửa.

Chiều bà Sok về sớm. Bà lấy sợi dây từ nhà bà Mao, một cái gáo dừa cũ còn nguyên cán từ trong bếp, rồi ra gầm sàn, nơi nước đã lên tới nửa cột, mặt hồ chiều đục màu trà, lặng như một tấm vải căng.

Bà buộc đầu dây vào cột. Bà kéo nút, hai ngón cuối của bàn tay phải co lại quanh sợi dây, siết chặt. Rồi bà thả gáo xuống nước. Gáo nổi lên, xoay một vòng, rồi trôi đi, kéo sợi dây căng dần về một phía.

Rith từ trong nhà bước xuống, dừng ở bậc dưới cùng.

"Em làm gì vậy?"

"Cột cái gáo."

"Anh thấy là cái gáo."

"Thì cái gáo."

"Cột nó làm gì?"

"Để đó."

"Nút này tuột đó em. Để anh buộc lại."

"Không. Để em."

Rith im. Ông ngồi xuống bậc thang, nhìn cái gáo kéo sợi dây về phía tây rồi dừng lại, đung đưa chầm chậm trên mặt nước, như một con vật nhỏ đang thử sức một cái dây cương.

"Con coi nó có trôi được không, má?"

Vuthy từ trên thang lách xuống, ngồi bên cha, tay chống cằm. Nó mười ba tuổi, chân dài ra, giọng bắt đầu vỡ.

"Nó trôi theo nước."

"Nước chảy hướng nào hả má?"

"Hướng nó kéo."

"Tối con ra coi nữa được không?"

"Con ngủ."

"Con coi một chút thôi."

"Coi một chút."

Tối ấy ba người ngồi ăn cơm, ai cũng im, mà ai cũng nghe tiếng nước vỗ vào cột, từng tiếng. Giữa bữa, bà Sok đặt đũa xuống, xách cây đèn, bước ra thang, đi xuống gầm sàn. Ánh đèn rọi lên mặt nước. Sợi dây vẫn căng về phía tây. Bà đứng một lúc rồi lên.

Nửa đêm bà thức dậy, đi xuống thêm một lần. Gáo vẫn ở đó, dây vẫn căng như vậy. Từ hôm ấy bà xuống mỗi sáng một lần, mỗi tối một lần, suốt hơn một tháng, và sợi dây cứ căng về phía tây như đã quên mất còn một phía khác. Rồi tới một sáng trời se lạnh, bà xuống, và gáo đã quay đầu, sợi dây căng về phía bên kia, nhẹ, rất nhẹ, như một hơi thở đổi chiều.

Vuthy chạy xuống, tóc rối, chân trần trên bậc gỗ.

"Má! Nó quay rồi!"

"Má thấy."

"Hồi hôm nó còn hướng bên kia mà. Giờ nó hướng bên này. Nó đứng chưa má?"

"Qua rồi. Hồi đêm."

"Sao má biết?"

"Dây đã căng qua bên kia."

"Con coi thêm chút nữa được không?"

"Con đi học."

Nó chạy lên thang, hai chân nện thình thịch, và bà nhìn nó đi, rồi nhìn lại cái gáo. Bà nhìn nó thật lâu. Giữa hai chiều ấy, bà nghĩ, phải có một lúc dây chùng xuống, thẳng đứng, không kéo về đâu cả. Bà không biết nó kéo dài bao lâu. Bà chỉ biết nó phải có.

Bà nhìn lên cái thang gỗ, nhìn sợi dây, nhìn cái gáo xoay giữa mặt nước, và bà nói thành tiếng, rất nhỏ, như đọc một bản tính nhẩm.

"Mười bảy bậc. Một sợi dây. Một cái gáo."