Hai tháng sau, trời chớm lạnh, và cái hồ bắt đầu hạ. Nước rút khỏi những gốc cọc một gang, rồi hai gang, để lại trên thân chúng những vòng bùn màu vàng sậm như vành chén trà người ta uống quên. Lá sen ngả sang màu nâu. Chim rời mái nhà, bay thành từng đàn thấp xuống phía lòng hồ đang hiện dần ra.

Bà Sok đã qua hai tháng không ai nhắc tên một đứa nhỏ trong nhà. Rith vá thuyền. Vuthy đi học về thì ngồi ở cầu thang, không đếm bậc. Bà bán cá ở sạp, về nấu cơm, dọn mâm, và mỗi tối bà nhìn ra ngoài một lúc rồi đóng cửa.

Chiều hôm ấy ông Ach ghé nhà. Ông sáu mươi tám tuổi, người nhỏ, tóc bạc như tro, bước lên thang chậm, vừa lên vừa đếm bằng môi. Ông ngồi xuống trước hiên, nơi nắng chiều còn lọt vào, và nhận chén trà Rith rót, không uống, chỉ cầm.

"Mai dòng đứng."

Bà Sok đang gỡ rau ngoài bếp, tay dừng lại.

"Nó đứng mấy giờ?"

"Không ai biết chính xác."

"Năm ngoái?"

"Năm ngoái dòng đứng khi mặt trời chưa lên khỏi ngọn dừa nhà ông Tep. Năm kia thì gần trưa. Ông nội tôi nói có năm nó đứng giữa đêm, mà không ai thức để thấy."

"Vậy nó đứng bao lâu?"

"Một buổi. Có khi ít hơn."

"Ít hơn bao nhiêu?"

"Bà hỏi vậy làm gì?" Rith bước ra từ gian giữa, tay còn dính dầu mây.

"Em hỏi thôi."

"Em ra làm gì?" Rith nói, giọng không nặng, nhưng cũng không nhẹ. "Anh hỏi thiệt, mai em ra làm gì?"

"Ra xem nước."

Rith nhìn bà. Ông Ach nhìn chén trà. Giữa ba người là mùi nắng chiều đã nguội, và tiếng một con cá đớp bóng ngoài chỗ nước còn lại.

"Bà ra xem nước thì bà cứ ra," ông Ach nói. "Nước thì nó đứng một buổi. Bà ra giờ nào thì bà biết."

"Ông Ach."

"Hả?"

"Mai tôi ra sớm."

"Ừ. Sớm."

"Ông có thấy cái gì lạ trên nước, mấy năm ông ra đó không?"

"Thấy nhiều thứ trôi. Thấy người ta đứng. Cái gì lạ thì tôi không biết, vì tôi không biết cái gì là thường."

"Vậy tôi cũng không biết tôi tìm cái gì."

"Bà biết," ông Ach nói, rất nhẹ. "Chỉ là bà chưa muốn nói ra."

Ông uống cạn chén trà nguội, đặt xuống mép hiên, rồi chống tay đứng dậy, bước xuống thang, đếm từng bậc bằng môi, và ra tới cọc nhà thì quay lại nhìn một lần, không nói gì thêm.

Tối ấy Vuthy ngồi ở bậc thứ chín, hai tay ôm đầu gối, nhìn xuống nước. Bà Sok đi ngang, dừng lại.

"Con ngồi đó làm gì?"

"Con hổng làm gì."

"Vô ăn cơm."

"Má mai ra hồ hả?"

"Ừ."

"Con theo được không?"

"Con đi học."

"Con nghỉ một bữa cũng được mà."

"Không được."

"Vậy má ra thì má chèo xuồng gần gần thôi nghen. Đừng ra xa quá."

"Má biết."

"Má nói má biết hoài," Vuthy nói, và nó không nhìn lên. "Hồi đó má cũng nói má biết."

Bà Sok đứng yên, tay vịn thành thang. Rồi bà đặt tay lên đầu nó một cái, thật nhanh, thật khẽ, như đặt lên mặt nước, và bước vào nhà.

Sáng ngày thứ nhất, trời còn xám, bà chèo cái xuồng nhỏ ra điểm giữa hồ, chỗ nước lặng, nơi những người đã mất người trong mùa nước đi ra ngồi đợi mà không ai nói là đợi. Bà ngồi quay mặt về phía đông. Sương mỏng trôi trên mặt nước thành từng dải, và ở chỗ nó mỏng nhất, bà thấy một vật nổi lên rồi trôi về phía bà, xoay vòng chầm chậm. Một cái thau nhôm, móp một bên.

Bà đếm. Một.

Rồi một chiếc dép, đứt quai bên trái. Hai. Một cái muỗng gỗ, đầu muỗng sứt một mảnh. Ba.

Cái nào cũng bị mài mòn, cái nào cũng thiếu một chút. Bà không với tay vớt. Bà ngồi đó đến khi mặt trời lên khỏi ngọn dừa, rồi về.

Rith đứng ở chân thang đón bà, tay cầm sợi dây xuồng.

"Thấy gì không?"

"Cái thau, cái dép, cái muỗng."

"Của ai?"

"Của ai cũng được."

"Vậy em có vớt không?"

"Không."

"Sao không?"

"Không phải của mình."

Rith gật đầu, buộc xuồng giùm bà, và không hỏi thêm.

Sáng ngày thứ hai, bà ra sớm hơn. Mặt nước lợn cợn đầy những vật trôi, nhiều hơn hôm qua, nhiều hơn bà đếm kịp: thùng nhựa, hai cái nón, một cuộn dây, nửa cái ghế, một chiếc dép khác, một cái nồi đất sứt miệng. Bà đếm tới hai mươi bốn rồi thôi, vì mắt phải bà kém, và bà không chắc cái chấm xa kia là món đồ hay là ánh nắng. Bà nhìn từng thứ trôi qua, và trong những thứ ấy không có thứ bà tìm.

Sáng ngày thứ ba, người ta ra bờ đứng đợi. Họ đứng dọc mép nước, từng người một, cách nhau một sải tay, không ai nói với ai. Có một người đàn bà bế cái khăn trong lòng như bế đứa nhỏ. Có một ông già mang cái ghế nhỏ ra ngồi sát mép, chân đặt cạnh nhau, mắt nhìn ra hồ. Bà Mao cũng đứng đó, cạnh bà, vai chạm vai.

"Bà thấy gì không?"

"Chưa."

"Tui cũng chưa."

"Ừ."

"Bà đợi tới chừng nào?"

"Tôi không đợi. Tôi ra xem nước."

Bà Mao im. Bà đưa tay, nắm lấy cổ tay bà Sok một cái, rất nhanh, rồi buông.

"Bà ăn sáng chưa?" bà Mao hỏi, giọng thấp.

"Chưa."

"Tui đem có cục xôi. Bà ăn đi."

"Bà ăn đi."

"Tui ăn rồi. Bà ăn."

Bà Sok cầm cục xôi, nhìn nó, rồi nhìn ra mặt nước đục, đã chảy ngược ra từ hôm kia, chậm, đều, về phía cửa hồ. Bà bẻ một miếng nhỏ, bỏ vào miệng, và nhai không thấy vị gì.

Đến trưa, nước ngừng trôi vật gì thêm. Mặt trời lên cao, người ta lần lượt rời bờ, kéo theo cái bóng ngắn của mình. Bà Sok chèo xuồng về, mái chèo nhúng xuống nước, nhấc lên, nhúng xuống. Bà không thấy ai. Bà không thấy gì.

Bà buộc xuồng vào cọc nhà, hai ngón cuối của bàn tay phải co lại quanh sợi dây, kéo nút cho chặt. Rồi bà đứng dưới chân thang, nhìn lên, đếm từng bậc, một, hai, ba, tới bậc thứ mười bảy, trước khi đặt chân lên.