Mười mùa nước bà Sok chèo xuồng ra giữa hồ, mùa nào cũng nhiều buổi sáng liền, ngồi quay mặt về phía đông, và qua mùa thứ mười thì cái hồ ấy giữ bà lại, không cho đi đâu nữa. Hồi mùa thứ nhất còn chưa tới, bà chỉ là người ở nhà nấu cơm, và con gái bà còn ngồi đếm được bậc thang.

Cái hồ ấy nửa năm là đất, nửa năm là nước, và người ta sống trên nó như sống trên lưng một con thú lớn biết thở. Giữa mùa nước nổi, nước lên quá nửa cột nhà, chim sà xuống đậu trên mái rạ, mặt hồ đục một màu bùn non, và những cây cọc mà người ta cắm xuống từ đời ông đời cha chỉ còn nhô ra khỏi nước chừng một sải tay. Nhà bà Sok là nhà sàn ba gian, cọc cao, có một cái thang gỗ mười bảy bậc dẫn từ cửa xuống đất, mùa này chín bậc dưới chìm trong nước, chỉ còn tám bậc khô. Bà đếm mười bảy bậc ấy mỗi lần lên xuống, không phải vì cần, mà vì tay chân bà quen.

Sáng ấy bà nấu cơm sớm. Dưới gầm sàn, Rith ngồi trên tấm ván gác ngang hai cọc, vá một chiếc thuyền con với cái dùi và cuộn dây mây, hai ngón tay cái của ông đen bóng vì nhựa. Một con vịt trắng của bà Mao bơi lẩn quẩn quanh cọc nhà, kêu mấy tiếng rồi lại đi.

Cả nhà ăn cơm ở gian giữa, trên cái mâm tròn đặt xuống tấm chiếu cói, một chén canh rau muống, một đĩa trứng vịt luộc, một tô nước mắm gừng. Vuthy mười hai tuổi, vừa ăn vừa lắc chân. Chanthy bảy tuổi, ngồi sát vách, tay cầm một cái muỗng dừa to hơn lòng bàn tay nó.

"Má, hôm nay bà Mao đi bán chuối, con theo bà được không?"

"Ở nhà. Nước lớn."

"Nước lớn thì con ngồi trên thuyền, đâu có xuống nước."

"Ở nhà."

"Anh Vuthy đi được mà."

"Anh Vuthy đi vá lưới với ba," Vuthy nói, miệng đầy cơm. "Con nít không đi được."

"Con có phải con nít đâu. Con bảy tuổi."

"Bảy tuổi là con nít."

"Thôi, ăn đi," Rith nói, giọng đều. "Cá ở sạp hôm qua có ế không em?"

"Ế hai ký. Bà Mao nói hôm nay nước lớn, chợ vắng."

"Vậy em đừng đi sớm quá."

"Em đi như mọi hôm."

"Tối nay ba dạy con buộc nút thuyền," Vuthy khoe, nhìn em gái. "Nút đó con nít không buộc được."

"Con cũng buộc được."

"Buộc thử đi."

"Tối con buộc."

"Thôi, ăn đi, cơm nguội," bà nói.

Chanthy cúi xuống bát cơm, đẩy muỗng dừa quanh mép chén, không nói gì một lúc. Rồi nó ngẩng lên, mắt đen và tròn.

"Vậy con ở nhà. Con đếm bậc thang."

"Đếm làm gì?"

"Đếm cho vui. Má cũng đếm mà."

"Má đếm có mười bảy."

"Con đếm mười bảy cũng không thiếu bậc nào, hôm qua con đếm rồi. Hôm nay con đếm lại coi nó có đổi không."

"Nó không đổi đâu."

"Biết đâu," Chanthy nói.

Bà Sok không đáp. Bà gắp một miếng trứng bỏ vào chén con gái, và con gái ăn nó.

Trưa bà đi sạp. Chợ ven đê vắng, cá khô xếp thành hàng trên mẹt, ruồi bay lên rồi đậu xuống, và bà ngồi bán suốt buổi, ngón tay nhanh nhẹn cân từng mớ, được chừng bảy chục nghìn riel khi mặt trời nghiêng. Lúc về, nước quanh chân cột lặng, không một gợn, mặt hồ phẳng như vừa được người ta lau, và cái thang mười bảy bậc dựng trước nhà không có ai ngồi.

Bà đứng dưới thang một nhịp thở. Rồi bà bước lên, đếm: một, hai, ba, bốn, tới bậc thứ mười bảy.

"Chanthy ở nhà không?"

"Không. Anh với thằng Vuthy đi vá lưới bên xóm dưới từ trưa, vừa chèo về tới thì nhà không có ai."

"Vuthy, con có thấy em không?"

"Dạ không. Con đi với ba suốt buổi. Mới về."

"Bà Mao đâu?"

"Bà về lúc xế, nói không thấy con bé trên chợ. Bà nói sáng nay con bé ra gầm sàn coi con vịt của bà."

"Coi vịt?"

"Ừ. Bà nói nó đứng ở bậc khô cuối cùng, chỗ sát mặt nước."

"Vậy nó ở đâu?"

"Em đi hỏi nhà bên. Anh đi dọc bờ. Vuthy, con ở nhà, ngồi với má."

"Dạ, ba."

Họ đi. Trời tối nhanh như mọi tối ở hồ. Bà Mao mở miệng định gọi, rồi đưa tay bịt miệng mình lại, và Rith lắc đầu với bà một cái. Họ thắp đèn. Họ treo đèn lên đầu cây sào, đi dọc bờ, gõ mõ, mõ gỗ kêu từng tiếng khô, ba tiếng một, ba tiếng một, từ nhà này sang nhà khác. Bà Mao cầm đèn theo sau, vai run mà không thành tiếng.

Bà Sok đi một vòng quanh nhà sàn, rồi quanh gầm sàn, rồi quanh những chiếc thuyền buộc ở cọc, soi đèn xuống nước, và nước đen không nói gì.

Họ tìm suốt đêm. Sáng hôm sau, khi trời còn xám, họ tìm thấy.

Không ai hỏi tìm thấy ở đâu, và không ai hỏi tìm thấy thế nào. Rith bế đứa nhỏ về, trong tấm áo của ông, không để ai cầm hộ, và đặt xuống chiếu ở gian giữa, nơi hôm qua cả nhà vừa ăn cơm. Bà Sok ngồi bên. Bà không khóc trước mặt ai. Bà ngồi như người ngồi canh một nồi cháo đang sôi, lưng thẳng, hai ngón cuối của bàn tay phải co lại như đã nắm một thứ gì từ lâu.

Cả ngày khách tới, đi, không ai nói nhiều. Rith lấy cái mai, đi ra gò sau chùa, đến chiều mới về, bùn khô tới đầu gối, hai bàn tay nứt nẻ. Ông đứng ở cửa, nhìn vợ ngồi bên chiếu. Ngoài mái rạ, một con chim đậu xuống, rồi bay lên.

Tối ấy trời không trăng, nước vỗ vào cọc nhà từng tiếng, từng tiếng, như có ai dưới sàn đang đếm. Ông bước lại, ngồi xuống bên bà.

"Em ăn chút cháo đi. Anh nấu rồi."

"Em không đói."

"Ăn một muỗng."

"Để đó."

"Ừ."

Ông ngồi im thêm một lúc lâu, bàn tay nứt nẻ úp lên mép chiếu, cạnh tay bà mà không chạm vào. Rồi ông nói, rất khẽ, như sợ chiếu nghe thấy.

"Mai mình đi chôn."